مقاله احترام به مادر و اهمیت حقوق او در اسلام

مقدمه
احترام به مادر و توجه به حقوق او در اسلام، یکی از اصول بنیادین اخلاقی و اجتماعی است که ریشه در تعالیم قرآن و سنت پیامبران دارد. لغت «أُمّ» در زبان عربی، نه تنها به معنای مادر است، بلکه به کسی اطلاق می شود که منشأ، منبع یا مبداء چیزی باشد و پیوندهای بعدی به او وابسته باشند. این معنا نشان دهنده اهمیتی است که اسلام برای جایگاه مادر قائل است؛ مادری که نه تنها فرزند را به دنیا می آورد، بلکه با صبر، فداکاری و ایثار، زمینه رشد و تعالی او را فراهم می کند. خلیل بن احمد نیز بیان می کند که به هر چیزی که ضمائم و پیوسته های آینده اش به او مربوط باشد، اُمّ گفته می شود؛ مفهومی که به وضوح جایگاه مادر را در زندگی انسان نشان می دهد.

قرآن کریم بارها انسان را به نیکی کردن به والدین، و به ویژه مادر، سفارش می کند. در آیۀ «وَوَصَّینَا الاِنسانَ بِوالِدَیهِ حَمَلَتهُ اُمُّهُ وَهناً عَلَى وَهْنٍ» تأکید شده است که مادر با تحمل مشقات فراوان، فرزند را در رحم خود پرورش می دهد و هر روز رنج و ضعف جدیدی را تجربه می کند. این ایثارگری ها تنها محدود به دوران بارداری نیست، بلکه دوران شیر دادن و پرورش کودک نیز ادامه دارد؛ دورانی که مادر شبانه روز با صبر و حوصله به رفع نیازهای فرزند می پردازد و از کمترین منابع جسم و روان خود برای رشد او می گذرد. پزشکی مدرن نیز علت بسیاری از دشواری های دوران بارداری و شیر دهی را کمبودهای جسمی ناشی از ایثار مادر می داند و این نشان دهنده اهمیت و عظمت نقش او در تربیت نسل آینده است.

اسلام با تأکید بر این زحمات، جایگاه مادر را در اولویت قرار داده است. در روایات و آیات متعدد، حق مادر بر فرزند بیش از حق پدر ذکر شده و دلیل آن زحمات طاقت فرسای مادر در دوران بارداری، وضع حمل و پرورش کودک است. آیه های قرآن نه تنها بر اهمیت شکرگذاری از خداوند تأکید می کنند، بلکه شکرگزاری نسبت به والدین و به ویژه مادر را در همان فعل بیان کرده اند، تا فرزند بداند که احترام و توجه به مادر بخشی از عبادت و سپاسگزاری از خداوند است. حتی اگر والدین فرزند را به کاری ناپسند دعوت کنند، اسلام فرمان می دهد که از آنان در امور خلاف خدا اطاعت نشود، ولی در عین حال به نیکی و احسان به آنها ادامه داده شود، نشان دهنده اهمیت بالای احترام به والدین و مادر است.

حضرت عیسی (ع) نیز در سخنی ارزشمند فرموده اند که خداوند به مادرشان دستور نیکی داده و آنان را در مسیر تربیت صحیح و انسانی قرار داده است؛ و پیامبر اکرم (ص) نیز بیان کرده اند: «الجَنَّهُ تحت أقدامِ الاُمَّهات»، یعنی بهشت زیر پای مادران است. این سخن گویای آن است که مادر نه تنها در زندگی دنیوی، بلکه در سرنوشت اخروی فرزندان نقش تعیین کننده دارد و کیفیت رفتار او در تربیت فرزند، مسیر زندگی او را شکل می دهد.

احترام به مادر و رعایت حقوق او در اسلام، تنها یک وظیفه اخلاقی نیست، بلکه یک اصل دینی است که با شکرگزاری از خدا و والدین، صبر و ایثار مادر و اهمیت نقش او در رشد و تربیت انسان ها پیوند خورده است.