مقاله مروری بر تحولات صنعت بیمه در ایران

مقدمه:
صنعت بیمه در ایران، تاریخی طولانی و پر تحولات را پشت سر گذاشته است که ریشه های آن به شکل سنتی تعاون و همیاری اجتماعی بازمی گردد. در گذشته، بیمه به معنای جبران زیان های احتمالی میان گروهی از افراد یا جامعه به کار می رفته و همواره مردم برای پوشش خطرهای ناخواسته فعالیت هایی اجتماعی و تعاونی انجام می دادند. با این حال، شکل حرفه ای و سازمان یافته بیمه در ایران نخستین بار در سال ۱۲۶۹ هجری شمسی مطرح شد، زمانی که امتیاز فعالیت انحصاری در زمینه بیمه و حمل و نقل به فردی تبعه روس واگذار گردید. این امتیاز، اگرچه به تأسیس شرکت منجر نشد، زمینه شکل گیری فعالیت های بیمه ای در قالب نمایندگی ها و خدمات پرداخت خسارت را فراهم آورد و اولین گام ها برای ورود بیمه به سازوکار اقتصادی کشور برداشته شد.

آغاز فعالیت جدی بیمه در ایران با تصویب قانون ثبت شرکت ها در سال ۱۳۱۰ هجری شمسی رقم خورد. در پی آن، نخستین شرکت بیمه ایرانی با نام «شرکت سهامی بیمه ایران» در سال ۱۳۱۴ و با سرمایه ای بیست میلیون ریال توسط دولت تأسیس شد. شرکت بیمه ایران، با حمایت و هدایت دولت، توانست جایگاهی در بازار بیمه ایجاد کند و فعالیت های بیمه ای کشور را وارد مرحله جدیدی نماید، هرچند تحول عمده در این صنعت تا سال ۱۳۲۶ چشمگیر نبود. یکی از نخستین اقدامات قانونی در این دوره، اجبار بیمه های باربری بود که بر اساس تصویب مجلس، واردات تنها از طریق مؤسسات بیمه ثبت شده انجام می گرفت و بدین ترتیب بازار فعالیت های بیمه ای شکل گرفت و توجه اقتصادی را به این بخش جلب کرد.

دهه ۱۳۴۰ با افزایش درآمدهای نفتی و رشد فروش نفت، نقش اقتصاد نفتی در کشور پررنگ شد و صنعت بیمه نیز به طور تدریجی توسعه یافت. تصویب قانون بیمه اجباری شخص ثالث در سال ۱۳۴۸ و تأسیس بیمه مرکزی ایران در سال ۱۳۵۰، از جمله اقدامات کلیدی این دوره به شمار می آیند که زیرساخت های لازم برای نظارت و ساماندهی صنعت بیمه فراهم شد. پیش از این دوره، شرکت های خارجی و چند شرکت خصوصی در ایران فعالیت داشتند، اما حدود ۷۵ درصد بازار بیمه در اختیار دولت بود و شرکت های خصوصی سهم اندکی از بازار را در اختیار داشتند.

با افزایش قیمت نفت در سال ۱۳۵۳ و رشد سرمایه گذاری ها و واردات، صنعت بیمه ایران شتاب بیشتری گرفت، اما وقوع انقلاب اسلامی در سال ۱۳۵۷ بسیاری از فعالیت های بیمه ای را متوقف کرد و دوره ای از رکود و بلاتکلیفی در این صنعت شکل گرفت. تصویب قانون اداره شرکت های بیمه در سال ۱۳۶۷، پایه های نظام بیمه ای کشور را ایجاد کرد، اگرچه ساختار آن هنوز کامل و برنامه ریزی شده نبود. در سال های بعد، تدوین برنامه های پنج ساله، افزایش نفوذ بیمه و توسعه فرهنگ بیمه، تلاش برای بهبود عملکرد و رشد صنعت بیمه را به همراه داشت و چشم انداز روشنی برای ارتقای ظرفیت این بخش فراهم آورد.

دهه های اخیر با تأسیس مؤسسات بیمه خصوصی، افزایش رقابت و توسعه فعالیت های غیر دولتی همراه بوده است. شرکت های نوپا با ورود به بازار بیمه، سهمی از بازار را به خود اختصاص داده اند و روند رشد آن ها نشان دهنده اهمیت ایجاد فضای رقابتی و کاهش انحصار در صنعت بیمه است. با این وجود، برای تحقق کامل خصوصی سازی و ارتقای کیفیت خدمات بیمه ای، تدوین برنامه عملیاتی و ایجاد هماهنگی بین تمامی جنبه های قانونی، نظارتی و عملیاتی ضروری است. یکی از بخش های اساسی این فرآیند، ایجاد نظام جامع آماری صنعت بیمه است که با استفاده از آن می توان نرخ های حق بیمه را بر اساس تحلیل ریسک و جمع آوری داده های واقعی تعیین کرد و تصمیم گیری های فنی و مالی را دقیق تر نمود.

امروزه صنعت بیمه ایران نه تنها به عنوان یک بخش اقتصادی با ظرفیت قابل توجه، بلکه به عنوان بستری برای سرمایه گذاری، مدیریت ریسک، توسعه بازار و ایجاد فرصت های شغلی مستقیم و غیرمستقیم شناخته می شود. روند تحولات تاریخی، تصویب قوانین و مقررات، خصوصی سازی نسبی و توسعه فعالیت های غیر دولتی، همگی نشان دهنده بلوغ نسبی این صنعت و آماده شدن آن برای پاسخگویی به نیازهای اقتصادی و اجتماعی کشور است. شاخص های عملکردی، رشد تعداد بیمه نامه ها، افزایش حق بیمه سرانه و نفوذ بیمه، همه مؤلفه هایی هستند که نقش کلیدی صنعت بیمه در اقتصاد ملی را بازتاب می دهند و مسیر توسعه آن را روشن می کنند.

فهرست مطالب
مروری بر تحولات صنعت بیمه در ایران
۱- ایجاد نظام جامع آماری صنعت بیمه
۲- روز آمد شدن تعرفه ها
۳- بازدید اولیه، مدیریت ریسک، ارزیابی خسارت
۴- واسطه های فروش و بازار یابان
۵-فراگیر شدن بیمه
۶-سرمایه گذاری ذخایر و منابع مالی شرکتهای بیمه
۷-قانون و مقرارت جدید
۸-آئین نامه نظارت مالی
۹-آئین نامه احراز صالحیت فنی ومالی مدیران شرکتهای بیمه
۱۰-نقش بیمه مرکزی ایران
بررسی شاخصهای ارزیابی فعالیت صنعت بیمه طی سالهای ۱۳۸۱-۱۳۵۰
آمار شاخصهای ارزیابی فعالیت صنعت