بررسی ابعاد و اثرات تحریم ایالات متحده آمریکا و غرب بر اقتصاد ایران

مقدمه:
تحریم های اقتصادی یکی از ابزارهای غالب در سیاست خارجی کشورها به ویژه دولت هایی است که در نظام بین الملل از جایگاه هژمونیک برخوردار هستند. ایالات متحده آمریکا و کشورهای غربی به طور مکرر از این ابزار برای اعمال فشار بر سایر کشورها و تأمین اهداف استراتژیک خود استفاده کرده اند. تحریم ها، بسته به نوع و گستره اجرا، می توانند ابعاد گسترده ای داشته باشند و بر فعالیت های اقتصادی، تجاری و مالی کشور هدف تأثیرگذار باشند. در مورد ایران، تجربه چند دهه گذشته نشان داده است که تحریم ها هم در کوتاه مدت و هم در بلندمدت اثرات متنوعی بر اقتصاد کشور داشته اند و مسیر رشد اقتصادی، تجارت خارجی و رفتار بازارهای مالی را دچار تغییر کرده اند.

تحریم های آمریکا و غرب بر اقتصاد ایران از جنبه های مختلف قابل بررسی هستند. نخست، بخش صنعت و تولیدات داخلی با محدودیت دسترسی به فناوری های پیشرفته و مواد اولیه مواجه شده است. صنایع نفت، پتروشیمی، خودروسازی و ماشین آلات صنعتی تحت تأثیر محدودیت های وارداتی و مشکلات تأمین قطعات و تجهیزات قرار گرفته اند. بخش کشاورزی نیز به دلیل محدودیت واردات نهاده ها و تجهیزات نوین، با کاهش بهره وری و افزایش هزینه های تولید مواجه شده است. سیستم مالی و بانکی ایران نیز به دلیل تحریم های بین المللی دچار محدودیت در انجام تراکنش های ارزی، تبادلات بانکی و دسترسی به بازارهای سرمایه شده و این محدودیت ها جریان سرمایه گذاری را تحت تأثیر قرار داده است.

از جنبه تجاری، تحریم ها موجب کاهش حجم تجارت خارجی و اختلال در تراز بازرگانی شده اند. صادرات نفت و کالاهای غیرنفتی به دلیل محدودیت های مالی و بیمه ای کاهش یافته و واردات کالاهای اساسی و تجهیزات صنعتی با دشواری و تأخیر مواجه شده است. این اختلالات در تراز پرداخت ها و ذخایر ارزی کشور نیز نمود پیدا کرده و باعث نوسانات نرخ ارز شده اند. اثرات تحریم ها بر متغیرهای کلان اقتصادی، شامل افزایش تورم، کاهش رشد اقتصادی، کاهش سرمایه گذاری و افزایش بیکاری، به صورت مستقیم و غیرمستقیم قابل مشاهده است و بسیاری از شاخص های اقتصادی ایران تحت تأثیر سیاست های محدودکننده خارجی قرار گرفته اند.

تحریم ها علاوه بر اثرات اقتصادی، آثار روانی نیز داشته اند و رفتار بازارها و تصمیمات سرمایه گذاران داخلی و خارجی را شکل داده اند. نوسانات نرخ ارز، افزایش هزینه های تولید، تأخیر در پروژه های عمرانی و محدودیت در تأمین منابع مالی، همگی نشان دهنده پیچیدگی تأثیر تحریم ها هستند. بخش خدمات و بازرگانی نیز با محدودیت های نقل و انتقال مالی و کاهش تعاملات بین المللی مواجه شده اند، به طوری که معاملات تجاری با شرکای خارجی با پیچیدگی های قانونی و مالی همراه شده و بسیاری از قراردادها با تأخیر یا لغو مواجه شده اند.

تحریم های اعمال شده از سوی آمریکا و کشورهای غربی، در ابعاد کوتاه مدت، میان مدت و بلندمدت، اثرات متفاوتی بر اقتصاد ایران برجای گذاشته اند. در کوتاه مدت، محدودیت های مالی و ارزی باعث کاهش نقدینگی، فشار بر نرخ ارز و نوسانات بازارها شده است. در میان مدت، اختلال در سرمایه گذاری، کاهش رشد تولید و کاهش صادرات محسوس بوده است. در بلندمدت نیز تأثیر تحریم ها بر ساختار اقتصادی، سیاست های صنعتی و توسعه زیرساخت ها قابل مشاهده است و بخش هایی از اقتصاد را به سمت خودکفایی و جایگزینی منابع سوق داده است.

همچنین تجربه ایران نشان داده است که تحریم ها بر بخش های دولتی و خصوصی به شکل متفاوت اثر می گذارند. صنایع دولتی به دلیل حمایت های مستقیم و سیاست های تخصیص منابع، تا حدی توانسته اند اثرات تحریم را تعدیل کنند، اما شرکت ها و بخش خصوصی با محدودیت های بیشتری در دسترسی به منابع مالی، فناوری و بازارهای صادراتی مواجه شده اند. در نتیجه تحریم ها موجب تغییر الگوی سرمایه گذاری، برنامه ریزی تولید و مدیریت مالی در کشور شده اند و تعاملات اقتصادی ایران با جهان را در بخش های مختلف تحت تأثیر قرار داده اند.

تحریم ها همچنین با تأثیر بر بخش انرژی، تجارت کالا و نظام بانکی، چارچوب فعالیت اقتصادی کشور را محدود کرده و سیاست گذاری اقتصادی داخلی را با چالش های جدید مواجه کرده اند. آثار این تحریم ها نه تنها در کاهش توان مالی و اقتصادی ایران قابل مشاهده است، بلکه بر روند تصمیم گیری های اقتصادی و سیاست های توسعه ای نیز تأثیرگذار بوده و فضای اقتصادی را در سطح کلان تغییر داده است.

فهرست مطالب:
چکیده
فصل اول: کلیات تحقیق
۱-۱- مقدمه
۲-۱- بیان مسئله
۳-۱- اهداف تحقیق
۱-۳-۱- هدف اصلی
۲-۳-۱- اهداف فرعی
۴-۱- اهمیت و ضرورت تحقیق
۵-۱- فرضیات تحقیق
۱-۵-۱- فرضیه اصلی تحقیق
۲-۵-۱- فرضیات فرعی
۶-۱- سوالات تحقیق
۱-۶-۱- سوال اصلی تحقیق
۲-۶-۱- سوالات فرعی
فصل دوم: ادبیات و پیشینه تحقیق
۱-۲- مقدمه
۲-۲- تعریف تحریم اقتصادی و انواع آن
۳-۲- تاریخچه تحریم های اقتصادی در دنیا
۴-۲- تحریم علیه ایران بعد از انقلاب اسلامی
۱-۴-۲- تحریم های اعمال شده توسط آمریکا بر ایران
۲-۴-۲- تحریم های سازمان ملل
۵-۲- اثرات اقتصادی تحریم سازمان ملل
۱-۵-۲- اثر بر بخش های اقتصادی
۱-۱-۵-۲-  اثر بر بخش صنعت
۲-۱-۵-۲- اثر بر بخش کشاورزی
۳-۱-۵-۲- اثر بر بخش سیستم مالی
۴-۱-۵-۲- اثر بر بخش خدمات
۵-۱-۵-۲- بخش بازرگانی
۲-۵-۲-اثربر متغییرهای کلان اقتصادی
۱-۲-۵-۲- تورم
۲-۲-۵-۲- بیکاری
۳-۲-۵-۲- سرمایه گذاری
۴-۲-۵-۲- رشد اقتصادی
۵-۲-۵-۲- حجم تجاری و تراز بازرگانی
۶-۲-۵-۲- نر خ ارز و ذخایر ارزی
۳-۵-۲- اثرات کوتاه مدت، میان مدت و بلند مدت
۱-۳-۵-۲- اثرات کوتاه مدت
۲-۳-۵-۲- اثرات میان مدت
۳-۳-۵-۲- اثرات بلند مدت
۶-۲- اثرات تحریم در ایران
۱-۶-۲-آثار تحریم بر هدفمندی یارانه ها
۲-۶-۲- شاید تحریم ها به داد تولید برسند
۳-۶-۲- ۳۰ کشتی، بلاتکلیف روی آب
۴-۶-۲- تحریم ها بی اثر است
۵-۶-۲- تورم و نرخ رشد پایین، نتیجه تحریم
۶-۶-۲-  تاثیر تحریم ها، هم روانی هم واقعی
۷-۶-۲- تحریم های بین المللی ؛ ناقض حق توسعه
۷-۲- تحریم از نگاهی دیگر
۸-۲- راههای مقابله با  تحریم های  اخیر سازمان ملل
۹-۲- موفقیت، شکست و هزینه کل آثار تحریم بر ایران
۱۰-۲- بررسی آثار تحریم اقتصادی علیه ایران
۱-۱۰-۲- بررسی تأثیرات تحریم اقتصادی بر بخش انرژی
۲-۱۰-۲- بررسی اثرهای تحریم در بخش تجارت کالا
۳-۱۰-۲- بررسی تاثیرات تحریم اقتصادی بر نظام بانکی ایران
۱۱-۲- مبانی نظری و پیشینه
فصل سوم: روش تحقیق
۱-۳- روش تحقیق
۲-۳- جامعه آماری و نمونه آماری
۳-۳- ابزار اندازه گیری و جمع آوری اطلاعات
۴-۳- تهیه مقیاس لیکرت
۵-۳- روایی یا اعتبار پرسشنامه (Validity)
۶-۳- پایائی یا اعتماد پرسشنامه (Reliability)
۷-۳- روش های آماری مورد استفاده
۱-۷-۳- آمار استنباطی و آمار توصیفی
۸-۲- آزمون آماری و تخمین آماری
۹-۳- جدول زمان بندی (Time Table)
فصل چهارم: نتیجه گیری و پیشنهادات
۱-۴- نتیجه گیری
۲-۴- پیشنهادات
منابع و مآخذ