مقاله مدل قیمت گذاری آربیتراژ

مقدمه:
مدل های قیمت گذاری دارایی ها همواره یکی از محورهای اصلی پژوهش های مالی بوده اند و تلاش برای درک رابطه میان ریسک و بازده سرمایه گذاری، پایه ای ترین مسئله در این حوزه به شمار می رود. مدل CAPM یا مدل تعادلی سرمایه، با فرض بر این که سرمایه گذاران تابع مطلوبیت درجه دوم دارند و قیمت های اوراق بهادار از توزیع نرمال پیروی می کنند، چارچوب اولیه ای برای تعیین بازده مورد انتظار ارائه کرده است. این مدل بر اساس میانگین و واریانس بازده، سرمایه گذاری بهینه را مشخص می کند و سبد بازار را به عنوان نماینده تمامی دارایی های مخاطره آمیز در نظر می گیرد. با این حال، آزمون های تجربی نشان داده اند که ضریب حساسیت هر سهم منفرد به تغییرات بازار همواره پایدار نیست، اگرچه ضریب حساسیت سبد اوراق بهادار با طولانی شدن دوره نمونه گیری و حجم کافی معاملات، غالباً ثبات نسبی دارد. این موضوع باعث شد تا نیاز به توسعه مدل های جایگزین و تعمیم یافته احساس شود.

نظریه قیمت گذاری آربیتراژ یا APT، پاسخی به محدودیت های مدل CAPM ارائه می دهد و بر پایه روابط تعادلی چندعاملی شکل گرفته است. برخلاف CAPM که تنها ریسک سیستماتیک بازار را در نظر می گیرد، APT امکان لحاظ کردن چندین عامل مؤثر بر بازده دارایی ها را فراهم می کند. این نظریه به بررسی اثر عواملی همچون تورم، نرخ بهره، صرف ریسک و تولید صنعتی بر بازده دارایی ها می پردازد و به این ترتیب چارچوبی منعطف تر برای پیش بینی قیمت اوراق بهادار فراهم می سازد. APT بر این اصل استوار است که اگر قیمت دارایی ها با ارزش ذاتی خود اختلاف داشته باشد، فرصت آربیتراژ ایجاد شده و این فرصت توسط بازار اصلاح خواهد شد، بدون آن که فرضیات سختگیرانه CAPM درباره تابع مطلوبیت و توزیع نرمال الزامی باشد.

مفروضات اصلی APT شامل تعدد عوامل ریسک، خطی بودن رابطه بین بازده و عوامل، و امکان ایجاد پرتفوی هایی بدون ریسک برای بهره گیری از اختلاف قیمت ها است. استخراج مدل APT مستلزم تعیین عوامل کلیدی مؤثر بر فرآیند ایجاد عایدی و همچنین ویژگی های اوراق بهادار است. عوامل بازار و نقدشوندگی از جمله پرکاربردترین عوامل در این مدل به شمار می روند، اما مجموعه ای از عوامل اقتصادی، ساختاری و زمانی نیز می توانند بر بازده تأثیرگذار باشند. تعیین همزمان این عوامل و ویژگی ها، به همراه تحلیل پدیده های اقتصادی مانند تورم و ساختار زمانی نرخ بهره، امکان شکل دهی مدل های دقیق تر و کاربردی تر را فراهم می کند.

تکنیک های آزمون APT بر اساس ارزیابی سبدهای تاثیرگذار و تحلیل داده های تاریخی بازده دارایی ها طراحی شده اند. بررسی های تجربی در بازارهای مختلف، از جمله بازار سرمایه ایران، نشان می دهد که مدل APT توانایی بالایی در توضیح تغییرات بازده دارایی ها دارد و برخی اثرات فصلی و دوره ای مانند اثر ژانویه و اثر تورم را نیز قابل تحلیل می کند. مقایسه APT با CAPM بیانگر انعطاف پذیری بیشتر و امکان شناسایی عوامل متعدد مؤثر بر بازده است. این مدل همچنین فرصت شناسایی همبستگی های پنهان بین دارایی ها و ریسک سیستماتیک را فراهم می سازد و به این ترتیب چارچوبی گسترده تر برای تحلیل قیمت ها ارائه می کند.

در این راستا، مدل های چندعاملی APT امکان تلفیق عوامل اقتصادی و مالی را با ویژگی های اوراق بهادار فراهم می کنند و چارچوبی عملیاتی برای تعیین پرتفوی های مؤثر و ارزیابی بازده فراهم می آورند. تحلیل تورم، صرف ریسک، ساختار دوره ای نرخ های بهره و تولید صنعتی به عنوان عوامل کلیدی، امکان بررسی دقیق تر ارتباط میان ریسک و بازده را ایجاد می کند. از سوی دیگر، آزمایش های تجربی نشان می دهند که سبدهای بهینه تعیین شده بر اساس APT می توانند بازدهی بالاتری نسبت به سبدهای سنتی CAPM داشته باشند و اثرات عوامل مختلف اقتصادی را به صورت جداگانه شناسایی کنند.

مدل قیمت گذاری آربیتراژ با توجه به توانایی در یکپارچه سازی چندین عامل مؤثر و انعطاف در مواجهه با محدودیت های مدل های تک عاملی، یکی از پیشرفته ترین چارچوب ها برای تحلیل قیمت دارایی ها به شمار می رود و به عنوان نقطه شروعی برای بررسی مدل های تعادلی چندعاملی و آزمون های تجربی در بازارهای سرمایه مختلف مطرح است. APT نه تنها ابزار شناسایی فرصت های آربیتراژ را فراهم می کند بلکه زمینه ای برای تحلیل ریسک و بازده در شرایط اقتصادی متفاوت ایجاد می کند.

فهرست مطالب:
مقدمه
نظریه قیمت گذاری آربیتراژ
مفروضات APT
استخراج مدل
۱)عامل بازار
۲)عامل نقدشوندگی
تعیین همزمان عاملها و ویژگیها
تعیین ویژگیهای اوراق بهادار
تعیین پدیده های تاثیرگذار بر فرآیند ایجاد عایدی
تورم
ساختار دوره ای (زمانی) نرخهای بهره
صرف ریسک
تولید صنعتی
تعیین یک مجموعه از پرتفویهای تاثیرگذار بر فراگرد ایجاد عایدی
آزمونهای تجربی APT
APT  و CAPM
APT و بازار سرمایه ایران
APT و اثر ژانویه
APT و اثر تورم
تکنیک های آزمون بدیل