مقاله موانع خصوصی سازی در ایران

مقدمه:
خصوصی سازی در اقتصاد ایران به عنوان یکی از مهم ترین تحولات ساختاری دهه های اخیر، در پی تغییر الگوی مدیریت منابع، کاهش تصدی گری دولت و حرکت به سوی شکل گیری فضای رقابتی مطرح شده است. گسترش نقش بخش خصوصی در فعالیت های تولیدی و خدماتی، همواره با مفاهیمی مانند افزایش بهره وری، پویایی بازار سرمایه، تنوع فرصت های سرمایه گذاری و تحول در سازوکارهای مدیریتی همراه بوده و در اسناد برنامه ای کشور جایگاهی پررنگ یافته است. با این حال، مسیر تحقق این رویکرد در ایران تحت تاثیر مجموعه ای از شرایط تاریخی، نهادی و اقتصادی قرار داشته که روند واگذاری دارایی های دولتی و انتقال مدیریت بنگاه ها را با پیچیدگی های قابل توجهی مواجه ساخته است.

ساختار اقتصاد ایران طی دهه های طولانی بر محور حضور گسترده دولت در فعالیت های کلیدی شکل گرفته و سهم بالای مالکیت دولتی در بخش های مختلف، زمینه های خاصی را در نظام تصمیم گیری اقتصادی ایجاد کرده است. چنین وضعیتی نه تنها بر نحوه تخصیص منابع اثر گذاشته، بلکه نوع رابطه میان دولت، بازار و سرمایه گذاران را نیز تعیین کرده است. در این چارچوب، خصوصی سازی صرفاً یک اقدام اجرایی برای فروش سهام یا واگذاری بنگاه ها تلقی نمی شود، بلکه فرایندی چندلایه به شمار می رود که با مفاهیمی همچون امنیت حقوق مالکیت، ثبات سیاست های اقتصادی، کارآمدی بازارهای مالی و اعتماد متقابل میان بازیگران اقتصادی پیوند خورده است.

تجربه اجرای برنامه های توسعه پس از انقلاب اسلامی نشان می دهد که سیاست خصوصی سازی همواره با انتظارات گسترده ای همراه بوده است؛ انتظاراتی که تحقق کامل آنها نیازمند فراهم بودن بسترهای نهادی و قانونی متناسب با اقتصاد رقابتی است. ناکارآمدی برخی سازوکارهای بازار سرمایه، محدودیت های نظام تامین مالی، پیچیدگی مقررات اداری و فاصله میان چارچوب های قانونی و واقعیت های اجرایی، از جمله عواملی بوده اند که سرعت و کیفیت واگذاری ها را تحت تاثیر قرار داده اند. در کنار این مسائل، نگرش های متفاوت نسبت به نقش دولت و بخش خصوصی نیز بر چگونگی پیشبرد این سیاست اثر گذاشته و گاه موجب شکل گیری رویکردهای محتاطانه یا مقاوم در سطوح مدیریتی شده است.

ایجاد نهادهای متولی خصوصی سازی و اصلاح برخی قوانین اقتصادی، نشانه ای از تلاش برای بازآرایی ساختار اجرایی این سیاست به شمار می رود. این تحولات در فضایی رخ داده که اقتصاد کشور با چالش هایی نظیر نوسان های کلان اقتصادی، محدودیت های سرمایه گذاری و تحولات محیط بین المللی مواجه بوده است. هم زمان، مسئله اعتماد سرمایه گذاران، شفافیت فرایند واگذاری و تضمین پایداری حقوق مالکیت به عنوان عناصر بنیادین در موفقیت خصوصی سازی مطرح شده اند؛ عناصری که نبود یا ضعف هر یک می تواند مسیر انتقال دارایی ها از بخش دولتی به خصوصی را با مانع روبه رو سازد.

خصوصی سازی در ایران همچنین با لایه های اجتماعی و فرهنگی ویژه ای در ارتباط بوده است. برداشت عمومی از مالکیت، تجربه های تاریخی مرتبط با مصادره یا تغییر مالکیت، و نحوه مواجهه افکار عمومی با واگذاری دارایی های بزرگ اقتصادی، همگی در شکل گیری فضای ذهنی پیرامون این سیاست نقش داشته اند. چنین زمینه ای سبب شده است که خصوصی سازی تنها یک موضوع اقتصادی باقی نماند، بلکه به عرصه ای تبدیل شود که ابعاد حقوقی، سیاسی و اجتماعی در آن به طور هم زمان حضور دارند و بر جهت گیری تصمیمات اثر می گذارند.

در کنار این عوامل، مسئله رقابت میان بنگاه های دولتی و خصوصی نیز جایگاه ویژه ای دارد. تداوم حضور گسترده دولت در برخی بازارها می تواند شرایط رقابتی را دگرگون کند و بر انگیزه سرمایه گذاری بخش خصوصی تاثیر بگذارد. از سوی دیگر، انتقال مالکیت بدون اصلاح ساختار مدیریتی یا بدون ایجاد محیط رقابتی پایدار، لزوماً به افزایش کارایی اقتصادی منجر نمی شود. به همین دلیل، خصوصی سازی در بستر اقتصاد ایران همواره به عنوان فرایندی تدریجی و وابسته به تحولات عمیق تر نهادی شناخته شده است؛ فرایندی که مسیر آن با تغییر سیاست های کلان، اصلاح قوانین و دگرگونی شرایط اقتصادی پیوند خورده و در گذر زمان چهره های متفاوتی به خود گرفته است.

فهرست مطالب
موانع خصوصی سازی در ایران
مقدمه
مکانیسم خصوصی سازی
عمــده وظایـف و اختیـارات سازمان خصوصی سازی
شرکت مادر تخصصی
خصوصی سازی از منظر قوانین
برنامه اول و دوم توسعه
فعالیتهای فرهنگی – تبلیغاتی
نتیجه گیری
منابع و مآخذ