مقاله آموزش پرورش خیار گلخانه ای
مقدمه:
پرورش خیار در گلخانه یکی از روش های مدرن و اقتصادی کشاورزی است که امکان کنترل شرایط محیطی و افزایش بازدهی محصول را فراهم می کند. اسکلت گلخانه به عنوان اصلی ترین بخش ساختاری، نقش تعیین کننده ای در کیفیت رشد گیاه و بهره وری فضا دارد. این اسکلت باید همزمان محکم و سبک باشد تا بتواند پوشش پلاستیکی یا شیشه ای را به خوبی نگه دارد، در عین حال هزینه ساخت پایین و دوام بالایی داشته باشد و از ایجاد سایه های زیاد بر روی گیاه جلوگیری کند. در ساخت گلخانه ها، معمولاً از آهن گالوانیزه یا آلومینیوم استفاده می شود، زیرا این مواد مقاومت بالا و طول عمر مناسبی دارند. در برخی موارد نیز چوب به کار گرفته می شود که هزینه ساخت آن کمتر و فرآیند نصب آن ساده تر است، اما عمر مفید کوتاه تری دارد و برای حفظ استحکام، نیاز به قطعات ضخیم تر دارد که این موضوع مانع نفوذ نور کافی به داخل گلخانه می شود.
دو نوع گلخانه در پرورش خیار رواج دارد: گلخانه های دو طرفه و گلخانه های کوآنست. گلخانه های دو طرفه دارای دیواره های جانبی عمودی و سقف مثلثی هستند و به دلیل شکل ساختاری، نیازمند محاسبات دقیق برای تحمل باد و بارش هستند. در مقابل، گلخانه های کوآنست با استفاده از کمان های فولادی یا چوبی با انحنای حدود ۱۸۰ درجه ساخته می شوند که این کمان ها در فواصل مشخص در زمین فرو می روند و با تیرهای افقی به هم متصل می شوند. فاصله تیرهای افقی معمولاً ۱۰۰ تا ۱۵۰ سانتی متر است و فضای داخلی یکپارچه و وسیعی ایجاد می کند. برای پوشش این نوع گلخانه معمولاً از پلاستیک استفاده می شود و سیم های گالوانیزه در فواصل ۲۵ تا ۳۰ سانتی متر روی تیرهای افقی نصب می شوند تا سطح مناسبی برای نگهداری پوشش پلاستیکی فراهم شود و پس از نصب، پوشش با همین سیم ها محکم می گردد.
در ساخت گلخانه باید نکات متعددی رعایت شود تا عملکرد محیط داخلی بهینه باشد. وسعت زیاد گلخانه می تواند کنترل دما و تهویه را دشوار کند، بنابراین تقسیم سطح کشت به واحدهای کوچک و مستقل با مساحت ۳۰۰ تا ۵۰۰ متر مربع رایج است. ارتفاع داربست بوته های خیار حدود دو متر است، بنابراین ارتفاع دیواره های جانبی باید حداقل دو متر باشد. شیب سقف نیز باید به گونه ای انتخاب شود که علاوه بر استحکام، آب باران و برف را روی خود نگه ندارد و از افزایش غیرضروری فضای اضافی و هزینه های گرمایش جلوگیری کند. شیب ۲۵ تا ۳۰ درصد در گلخانه های دو طرفه معمول است و در گلخانه های کوآنست به دلیل انحنای سقف، این مشکل تا حد زیادی کاهش می یابد.
تهویه گلخانه بخش حیاتی دیگری است که مستلزم طراحی دریچه ها و فن ها برای تخلیه هوای گرم است. هوای گرم سبک است و معمولاً زیر سقف جمع می شود، به همین دلیل دریچه هایی در سقف یا در ارتفاع ۱ تا ۱٫۵ متر از سطح زمین نصب می شود تا در مواقع لزوم هوای گرم خارج گردد. در گلخانه های دو طرفه، قرار دادن فن ها در دو انتهای سقف نیز جریان هوای گرم را کاهش می دهد. علاوه بر این، برای جلوگیری از تغییر ناگهانی هوای داخلی هنگام ورود به گلخانه، معمولاً اتاقک کوچک ورودی تعبیه می شود که ابتدا وارد این بخش شده و سپس وارد فضای اصلی می شوند.
مسائل مربوط به برف و بارش نیز باید مدنظر قرار گیرد. در اکثر گلخانه ها، وزن برف محاسبه نمی شود زیرا در اثر گرمای داخلی گلخانه آب می شود، اما در مناطقی با بارش سنگین برف، گرم کردن گلخانه ضروری است تا برف روی سقف باقی نماند. در غیر این صورت، مخصوصاً در گلخانه های دو طرفه، خطر آسیب به سازه افزایش می یابد. از سوی دیگر، ساختار گلخانه های کوآنست جریان باد را ملایم می کند و به دلیل قوس سقف، باران و برف به راحتی جاری می شوند. همین ویژگی باعث شده است که این نوع گلخانه ها در بیشتر نقاط جهان محبوبیت بیشتری پیدا کنند و به عنوان گزینه ای موثر برای پرورش خیار و سایر محصولات حساس به شرایط محیطی مطرح باشند.
این ترکیب از سازه محکم، تهویه مناسب، کنترل ارتفاع و شیب سقف، و انتخاب نوع گلخانه، امکان ایجاد محیطی پایدار و مناسب برای پرورش خیار در فصول مختلف را فراهم می آورد و باعث می شود که رشد گیاه در شرایط بهینه انجام شود و کیفیت محصول در تمام طول دوره کشت حفظ شود.
