مقاله اصول کشت خیار گلخانه ای

مقدمه:
کشت خیار گلخانه ای یکی از شاخص های پیشرفته در حوزه سبزی کاری به شمار می رود که با گذر از مراحل ابتدایی تولید در هوای آزاد، امروز جایگاه ویژه ای در صنعت کشاورزی یافته است. تاریخچه خیار گلخانه ای با واردات ارقام خاص از هندوستان به اروپا در قرن هجدهم آغاز شد، زمانی که پژوهشگران متوجه تفاوت آشکار این ارقام با نمونه های محلی اروپا شدند و دریافتند که رشد و نمو آنها تنها در شرایط کنترل شده امکان پذیر است. این خیارها به دلیل خواص مرفولوژیکی منحصر به فرد و قابلیت پارتنوکارپی، یعنی تولید میوه بدون تخم، از خیارهای سنتی کاملاً متمایز می شوند. این ویژگی ها سبب شد تا خیار گلخانه ای نه تنها در اروپا، بلکه در سایر نقاط جهان نیز به عنوان یک محصول با کیفیت و اقتصادی شناخته شود و جایگاه مهمی در تولید سبزیجات تازه پیدا کند.

ارقام خیار گلخانه ای با گل های ماده غالب و گل های نر محدود، شکل و رنگ یکنواخت و کیفیت بالای میوه را تضمین می کنند. هدایت عمودی بوته ها در گلخانه سبب می شود که میوه ها از تماس با خاک و سنگ در امان باشند و صاف و یکدست رشد کنند. این کنترل دقیق شرایط محیطی شامل تنظیم دما، رطوبت، نور و تغذیه گیاهان، امکان افزایش عملکرد تا پنج برابر نسبت به کشت در هوای آزاد را فراهم می آورد. هر متر مربع گلخانه می تواند حدود ۲۰ کیلوگرم خیار مرغوب تولید کند، که نشان دهنده بازدهی بالای این سیستم های کنترل شده است.

گیاه شناسی خیار نشان می دهد که این گیاه علفی یک ساله دارای ساقه خزنده با پیچک های پراکنده، برگ های پهن و ساقه هایی پوشیده از تارهای سفت است. میوه آن از نوع Pepo بوده و شامل سه حجره می شود. گل های نر و ماده بر روی یک پایه قرار دارند و رشد ریشه ها در مقایسه با قسمت هوایی ضعیف تر است، اما در گلخانه ها با تهویه مناسب، ریشه ها به طور یکنواخت در سطح خاک انتشار می یابند. اصلاح نژادی برای کاهش گل های نر و افزایش گل های ماده باعث شده تا میوه ها از نظر شکل و اندازه یکنواخت و از تجمع دانه در انتها به صورت گرزی جلوگیری شود. این ویژگی ها، در کنار مدیریت زمان ریزش گل ها، تاثیر مستقیم بر کیفیت و کمیت محصول دارند.

ساختمان گلخانه به عنوان محیطی برای کنترل شرایط رشد، اهمیت اساسی دارد. انتخاب اسکلت و پوشش مناسب نقش تعیین کننده ای در حفاظت گیاهان و افزایش بازدهی دارد. اسکلت گلخانه باید همزمان محکم، سبک و کم سایه باشد و در عین حال دوام، هزینه و سهولت نصب در نظر گرفته شود. استفاده از آهن گالوانیزه، آلومینیوم یا چوب و حتی لوله های PVC، بسته به نوع گلخانه و بودجه، مرسوم است. طرح های نیم استوانه ای یا Quonset و شیب سقف مناسب باعث افزایش استحکام و تخلیه آب باران و برف می شوند. ارتفاع داربست ها، فاصله استاندارد بین گلخانه ها و جهت گیری نسبت به نور و باد نیز از مواردی هستند که در طراحی ساختمان گلخانه رعایت می شوند.

پوشش گلخانه ها نیز بسته به نیازهای نوری، حرارتی و هزینه ای انتخاب می شود. شیشه و پلی اتیلن رایج ترین پوشش ها هستند که هر یک مزایا و محدودیت های خود را دارند. شیشه شفافیت و مقاومت مکانیکی بالایی دارد اما هزینه و وزن زیادی به همراه می آورد و هدایت حرارتی آن بالاست. پلی اتیلن سبک و ارزان بوده و با انعطاف پذیری مناسب، امکان ایجاد دو لایه برای حفظ گرما و محافظت در برابر سرما را فراهم می آورد، اما با گذشت زمان و تماس با اشعه UV و رطوبت، شفافیت آن کاهش می یابد و باید با دقت نگهداری شود. فاصله بین دو لایه و مدیریت قطرات آب روی پلاستیک اهمیت ویژه ای در تهویه و انتقال نور دارد و تاثیر مستقیم بر رشد گیاه و کیفیت میوه دارد.

از نظر کنترل محیطی، تهویه، گرمایش، نور و رطوبت عواملی هستند که روند رشد و تولید خیار گلخانه ای را شکل می دهند. شیوه های مختلف گرمایش، استفاده از دماسنج ها و سیستم های آبیاری قطره ای، امکان نگهداری بوته ها در شرایط ایده آل را فراهم می آورند و با ترکیب کودهای مورد نیاز شامل ازت، فسفر و پتاسیم، رشد و کیفیت میوه به حداکثر می رسد. تربیت بوته ها و هرس به موقع باعث تازه نگه داشتن گیاه و بهره وری طولانی مدت گلخانه می شود و کنترل آفات و بیماری ها نیز از طریق مدیریت شرایط محیطی و سمپاشی دقیق انجام می گیرد. تمامی این عناصر به شکل یکپارچه، زیست بوم مصنوعی مناسبی برای خیار گلخانه ای ایجاد می کنند و امکان تولید مستمر محصول در فصول مختلف سال را فراهم می سازند، با توجه به این که هر مرحله از کشت، از انتخاب واریته گرفته تا مدیریت گلخانه، با دقت و پیگیری انجام می شود.

فهرست مطالب
فصل اوّل   ۱
تاریخچه :   ۱
۲-۱ واریته های مناسب خیار گلخانه ای :   ۲
۳-۱ مشخصات گیاه شناسی :   ۳
فصل دوّم   ۵
گلخانه پرورش خیار :   ۵
۱-۱-۲ اسکلت گلخانه :   ۶
۲-۱-۲ پوشش گلخانه :   ۱۳
-۲-۱-۲ شیشه :   ۱۴
معایب استفاده از شیشه نیز عبارت است از :   ۱۵
۲-۲-۱-۲ پلاستیک :   ۱۵
فصل سوّم   ۱۸
نشاء کاری :   ۱۸
۱-۱-۳ گلدان و خاک برای نشاء :   ۲۰
۲-۱-۳ محل نگهداری نشاء :   ۲۱
۳-۱-۳ آبیاری و تغذیه گلدانها :   ۲۱
۴-۱-۳ آماده سازی نشاء برای انتقال به زمین اصلی:   ۲۳
فصل چهارم   ۲۴
خاک بستر :   ۲۴
-۱-۴ تهیه زمین :   ۲۶
۲-۱-۴ مقادیر مجاز EC :   ۲۸
فصل پنجم   ۲۹
خط کشی و فواصل کاشت :   ۲۹
۲-۱-۵ فواصل کشت در آبیاری قطره ای :   ۳۰
۲-۵ کاشت بذر :   ۳۱
۳-۵ زمان کاشت :   ۳۳
فصل ششم   ۳۶
۱-۶ عوامل موثر در گلخانه :   ۳۶
۱-۱-۶ کنترل حرارت :   ۳۶
۱-۱-۱-۶ وسایل ایجاد گرما :   ۳۸
۲-۱-۱-۶ دماسنج:   ۴۲
۲-۱-۶ تهویه و خنک کردن گلخانه :   ۴۳
تهویه در گلخانه به سه منظور صورت می گیرد :   ۴۳
۱-۲-۱-۶ تهویه برای کاهش درجه حرارت :   ۴۳
۲-۲-۱-۶ تهویه برای تامین گاز کربنیک :   ۴۴
۳-۲-۱-۶ تهویه برای کاهش رطوبت :   ۴۴
۶-۱-۶ نور :   ۴۵
آبیاری :   ۴۶
۱-۷-۱-۶ مقادیر مجاز برای EC در آبیاری:   ۵۰
۲-۷-۱-۶ آبیاری قطره ای :   ۵۰
۲-۴ کودها :   ۵۶
۱-۲-۴ کودهای مورد نیازخیار:   ۵۶
ازت :   ۵۶
۲-۲-۴ فسفر :   ۵۸
۳-۲-۴ پتاسیم :   ۵۹
۳-۳-۴ نحوه دادن کود :   ۶۲
۴-۴ مقدار و زمان مصرف کودهای مورد نیاز خیار :   ۶۳
فصل هفتم   ۶۷
۱-۷ تربیت بوته :   ۶۷
۲-۷ تازه کردن بوته خیار از طریق هرس :   ۶۸
وقتی از ارتفاع ساقه به ۵/۲ متر برسد و بوته از دسترس خارج شود، به چند طریق می توان آن را تربیت نمود که در زیر به تعدادی از این روشها اشاره می گردد :   ۶۸
فصل هشتم   ۷۰
۱-۸ آفات و بیماریها :   ۷۰
۲-۸ نکات مهم برای پیشگیری از امراض آفات   ۷۱
۳-۸ نکات لازم در سمپاشی گلخانه :   ۷۴
منابع :   ۷۸