گزارش کارآموزی زراعت و اصلاح ذرت
گزارش کارآموزی زراعت و اصلاح ذرت به بررسی ویژگی های گیاه، واریته ها، روش های اصلاح، آفات و بیماری ها و اصول کاشت و برداشت ذرت می پردازد.
چکیده:
ذرت گیاه زراعتی از تیره غلات یکساله بوده و بومی نیمکره جنوبی است که برای اولین بار توسط کریستف کلمب کشف شد.
گیاهی تک پایه که گل نر به صورت خوشه در رأس و گل ماده (بلال) مخروطی و در پایین قرار دارد. هر گل از ۳ عدد پرچم تشکیل شده است و تعداد برگها بین ۸ تا ۴۸ بود و به طور متوسط ۱۳ تا ۱۸ عدد است.
از واریته های مهم آن می توان به ذرت دندان اسبی – ذرت بلوری – ذرت آردی – ذرت شیرین قندی – ذرت غلاف دار اشاره کرد.
ذرت به دلیل تولید بذر زیاد و صفات ژنتیکی ساده و خودگشن بودن که باعث دورگ گیری ساده تر می شود از اهمیت ژنتیکی بالایی برخوردار است و این ویژگیها باعث شده که اصلاح کنندگان بر روی این گیاه بیشتر کار کنند.
از جمله روشهای اصلاحی آن می توان به سلکسیون – تهیه و واریته های هیبرید و واریته مصنوعی اشاره کرد که می توان با این روشها به اهدافی مانند بالا بردن عملکرد – مقاومت در برابر خشکی و گرما، مقاومت در برابر خوابیدگی، آفات و بیماریها دست یافت.
ذرت نیز مانند دیگر گیاهان زراعی دارای آفت هایی می باشد مانند کرم ذرت، کرم ساقه خوار، شب پره زمستانی یا کرم طوقه و بیماریهایی مانند بیماری سیاهک ذرت، بیماری سوختگی برگ، بیماری زنگ، بیماری موزائیک اشاره کرد.
عمقی که باید در کاشت ذرت در نظر گرفت بین ۳ تا ۱۰ سانتی متر است که البته بسته به شرایط آب و هوایی منطقه، درجه حرارت محیط به هنگام کاشت – درصد رطوبت خاک و زمان کاشت بستگی دارد. و به دو صورت دستی و مکانیزه می توان اقدام به کاشت آن کرد که کاشت مکانیزه از عملکرد بالاتری برخوردار است.
از ماشین های مورد استفاده برای برداشت می توان به ذرت کن ها، ذرت چین پوست کن، ذرت چین دانه کن – کمباین های غلات – و چاپرها اشاره کرد.
البته برداشت ذرت بر خلاف سایر غلات چندان تابع زمان و فصل معین نبوده و تحت شرایط زمان کاشت، طول روز – حرارت – دفعات آبیاری قرار می گیرد.
فصل اول:
(تاریخچه و مبدأ ذرت)
ذرت zea mays گیاه زراعتی یکساله بومی نیمکره غربی است. ذرت در بیش از 120 میلیون هکتار از اراضی دنیا کشت می شود و به عنوان کالای مهمی در تجارت محسوب می گردد.
ذرت تا قبل از سال 1492 میلادی در قاره آسیا، اروپا، آفریقا به عنوان یک گیاه زراعتی شناخته نشده بود. این گیاه را از قرن ها پیش در آمریکای مرکزی می شناختند و توسط مردم ایندیانای آمریکا کشت می شد و به همین سبب به نام لاتین آن از یکی از طوایف ایندیانا به نام mahig یا marisi گرفته شده است. (Hoffmann and Aufhamer)
ذرتی که مورد توجه خاص سفیدپوستان قرار گرفته است ذرت دندان اسبی بوده که دارای قدرت تطابق بیشتری با شرایط مختلف آب و هوا می باشد.
کریستف کلمب کاشف آمریکا برای اولین دفعه دانه ذرت را از آمریکا به اروپا برد و نام mais را به آن داد. سپس طی سالیان دراز بذر ذرت از طریق پرتغال به شمال آفریقا و جنوب اروپا، هندوستان و چین برده شد. حدس زده می شود که دانه این گیاه مانند غلات دارای پوشینه هایی بوده و بر حسب جهش به صورت بلال امروزی در آمده است.
بعد از گندم بزرگترین سطح زیرکشت را ذرت به خود اختصاص داده در حالیکه تولید محصول آن بعد از گندم و برنج قرار دارد. اهمیت محصول و بالا بودن سطح زیرکشت زیاد این نبات به علت قدرت تطابق آن با شرایط گوناگون اقلیمی می باشد. بدین جهت جزو عمده ترین محصولات مناطق معتدله، معتدله گرم، نیمه گرمسیر و مرطوب به شمار می رود.
در حدود 75 درصد ذرت به تغذیه حیوانات رسیده بنابراین مصرف غیر مستقیم آن پیش از مصرف مستقیم است. ذرت اساساً به عنوان یک محصول انرژی زا تولید می گردد.
در صورتی که انواع زراعی از آن که برای تولید پروتئین، روغن، موم، ذرت شیرین، پاپ کورن اختصاص یافته اند موجود است.
فرآورده های فرعی و متعددی از ذرت بدست می آید حدود 500 رقم گزارش شده است.
این گیاه به علت ارزش غذایی خاص که دارد مورد توجه کشورهای مکزیک، پرو، آمریکای مرکزی و اغلب کشورهای آمریکای جنوبی قرار گرفته است.
در سال های اخیر دامداران و کشاورزان به اهمیت این گیاه و تهیه علوفه از طریق سیلو کردن ذرت و تعلیف آن به صورت سبز پی برده و به کشت آن مبادرت می نمایند. به نظر می رسد که ارزش غذایی ذرت تا حدی شناخته شده باشد.
طبق گزارش Zscheichler (1971) میزان عملکرد دانه ذرت هیبرید در هکتار در سال 1951–1950 حدود 2140 کیلوگرم و در سال 1970 حدود 5060 کیلوگرم در هکتار در آلمان غربی بوده است. در حالیکه در ایران متوسط عملکرد با استفاده از هیبریدهای ساده یا مضاعف 6 تن در هکتار بوده است.
ذرت به علت داشتن مواد قندی و نشاسته زیاد و عملکرد محصول علوفه ای بیش از 80 تن در هکتار یکی از مهمترین نباتات جهت تولید علوفه سبز، سیلو و دانه محسوب می شود. عمده ترین موارد مصرف ذرت عبارتند از: غذایی اصلی انسان، علوفه جهت تغذیه دام و مصارف صنعتی. به طور متوسط ترکیبات شیمیایی دانه خشک ذرت به شرح زیر است:
| نشاسته | 77% | روغن | 5% |
| قند | 2% | پنتوزان | 5% |
| پروتئین | 9% | خاکستر | 2% |
در جدول صفحه بعد سطح زیرکشت مقدار محصول و عملکرد ذرت در کشورهای مختلف از سال 1970 را مشاهده می کنید.
فصل دوم:
ویژگیهای قسمتهای مختلف گیاه ذرت- و انواع ذرت
ویژگیهای گل و ساقه:
هر گل دارای سه عدد پرچم می باشد. گل نر آرایش خوشه ای دارد و در بالای ساقه و گل ماده در پایین ساقه قرار دارد.
(ذرت گیاهی است یک پایه Monoecious – Monoecious) بدین معنی که گلهای نر و ماده جدا از هم ولی بر روی یک پایه قرار دارند- گلهای ماده ذرت از جوانه ای که در قاعده غلاف برگ وجود دارد تولید می شود. محور سنبلچه های ذرت بعد از تکامل تبدیل به مغز بلال (چوب و محور بلال) شده که روی محور بلال سنبلچه های متعددی طولاً محاسبه شده است.
گیاه ذرت برای گلهای ماده حدود 25000 دانه گرده تولید می کند.
با درجه حرارت خنک تر و رطوبت بالاتر، پراکندگی دانه گرده امکان دارد تا نصف روز به تأخیر افتاده و تا پایان بعدازظهر ادامه یابد. به محض اینکه گرده در هوا پخش شد به خاطر خشکی زیاد هوا فقط چند دقیقه زنده و فعال خواهند ماند.
گرده افشانی غیر مستقیم ذرت بیشتر به وسیله باد صورت می گیرد و باد می تواند تا چندین کیلومتر گرده ها را منتقل نماید.
البته باید در خصوص ذرت این توجه را داشت که ردیفهای مجاور کاشت بیش از سایر ردیف ها عمل گرده افشانی را انجام می دهند. گرده های منتقل شده روی کلاله بلافاصله شروع به جوانه زدن نموده ولی فقط یک میله گرده بعد از 20 دقیقه به تخمدان می رسد.
ذرت دارای ساقه های راست و مستقیم بوده و ممکن است طول آن در مناطق خشک به 8 متر برسد. برگهای ذرت شبیه سایر غلات شامل پهنک برگ و غلاف است. غلاف برگ ذرت ساقه را در آغوش می گیرد و طول برگ به 30–80 و حتی 150 سانتی متر و عرض آن در حدود 10 سانتی متر و ضخامت آن در حدود 2 میلی متر است.
ذرت قدرت پنجه زدن ندارد و دارای ریشه های قوی و انبوه ولی سطحی است که اختلاف عمق ریشه می تواند به استقامت یا خوابیدگی آن کمک نماید. باید ارتفاع بوته های ذرت را به گونه یا زودرسی آن نسبت داد مثلاً ارقام زودرس 90 سانتی متر و پاپ کورن یا نقل پیرزن Zea mays var. everta 30 تا 50 سانتی متر ارتفاع دارد.
ضخامت ساقه ذرت در حدود 3 سانتی متر و حدود 8 تا 12 و گاهی 14 میان گره دارد.
تعداد برگهای ذرت بین 8 تا 48 بوده که به طور متوسط 12 تا 18 عدد است.
واریته زودرس تعداد برگ کمتر و ارقام دیررس برگ بیشتری دارد.
فهرست مطالب:
فصل اول: تاریخچه و مبداء ذرت ۷
فصل دوم: ویژگیهای قسمتهای مختلف گیاه و انواع ذرت ۱۲
(۱-۲) ویژگیهای گل وساق ۱۳
(۲-۲) ویژگیهای ریشه ۱۶
(۳-۲) ساختمان دانه ذرت ۱۶
(۴-۲) انوع ذرت ۱۸
فصل سوم: اصلاح ذرت ۲۱
(۱-۳) وضع ژنیتیکی ذرت ۲۲
(۲-۳) روشهای اصلاح ذرت ۲۲
(۳-۳) هدفهای اصلاح ذرت ۲۸
فصل چهارم: آفات و بیماریهای ذرت ۳۰
(۱-۴) آفت ذرت ۳۱
(۲-۴) بیماریهای مهم ذرت ۳۲
فصل پنجم: کاشت و برداشت ذرت ۳۵
(۱-۵) کاشت ۳۶
– انتخاب بذر ۳۶
– مقدار بذر ۳۶
– فواصل خطوط کاشت ۳۷
– عمق کاشت ۳۹
– طرق کاشت ۳۹
(۲-۵) برداشت ۴۰
– انواع ماشینهای برداشت ۴۰
– زمان نحوه برداشت ۴۰
فهرست اشکال:
– شکل شماره (۱) ۱۴
مقطع نمودار ساختمان گل مونث ذرت
– شکل شماره (۲) ۱۴
A- گل آذین نر پابساکهای خارج شده – B- بلال با کاکلهای خارج
– شکل شماره (۹) ۱۵
گل نر و ماده – تنوع ژنتیکی – ردیف کشت
– شکل شماره (۳) ۱۶
گل های پایه دار و بدون پایه گل مذکر ذرت
– شکل شماره (۴) ۱۸
مقطع نمودار دانه ذرت
– شکل شماره (۵) ۲۰
انواع مختلف ذرت
– شکل شماره (۶) ۴۱
ذرت چین خودرو با بستر پوست کن و دماغه ذرت چهار ردیفه
– شکل شماره (۷) ۴۱
چاپر
– شکل شماره (۸) ۴۲
دستگاه برداشت بلال ذرت
فهرست جداول
جدول شماره (۱): ۱۱
سطح زیرکشت و مقدار محصول و عملکرد ذرت در کشورهای مختلف (از Hoffmann 1970)
جدول شماره (۲): ۳۸
رابطه تعداد بوته در هکتار فاصله ردیف ها و فاصله دو بوته در زراعت ذرت
