دانلود مقاله درباره کشاورزی شهری

مقدمه
بیش از نصف مردم جهان در شهرها زندگی می کنند، و به جز تعداد کمی از آنها که می توانند در خارج از شهر برای خود ویلا یا باغی داشته باشند کشاورزی شهری به سرعت دارد شهرهای جهان را تغییر می دهد. ایده، ایده ی ساده ای است: استفاده از همه فضاها برای کشاورزی و باغبانی. مواد غذایی قبل از رسیدن به شهرهای ثروتمند، باید ساعت ها پرواز کنند. برای مثال، یک وعده غذای معمولی، مسیری حدود سه هزار کیلومتر را از مزرعه ها تا شهرها طی می کند. برای همین، مسوولان به فکر تولید محصولات محلی افتاده اند.

به دلیل ناتوانی و یا بی میلی شهرها در تکیه به منابع غذایی وارداتی، مسوولان شهرها، مواد غذایی مورد نیاز را به گونه ای جدید تامین می کنند. بنا به گزارش سازمان ملل متحد، حدود 15درصد محصولات غذایی جهان، در مناطق شهری تولید می شود و این مقدار رو به رشد است.حدود یک میلیارد شهرنشین که تقریبا یک سوم جمعیت جهان را تشکیل می دهند، ساعاتی از هفته را صرف کشت و کار می کنند تا بتوانند به تولید مواد غذایی خانواده هایشان کمک کنند، یا محصولات تولیدشده را در سوپرمارکت های محلی بفروشند. رشد بیش از حد و سریع شهرها باعث شده است که کشاورزان شهری، موفق تر از کشاورزان روستایی شوند.

تعریف کشاورزی شهری
به هر گونه کشاورزی در محیط های شهری کشاورزی شهری گویند. کشاورزی شهری ، در درون و اطراف مرزهای شهرهای جهان به وقوع می پیوندد و شامل محصولات زراعی، دامپروری و درختکاری در محدوده شهرها می باشد. همچنین شامل محصولات غیرمصرفی نظیر خدمات اکولوژیکی نیز می گردد. در اغلب موارد، سیستم های زراعتی و باغبانی چندگانه در نزدیکی شهرها وجود دارد (1999،FAO).
مارک هلند در پیش گفتار کتابش با عنوان “شهر نشینیِ کشاورزی”، کشاورزی شهری را اینگونه تعریف می کند:

“نگاهی است به جامعه و شهرسازی که سرنخ های متنوع شهرسازی و طراحی را به سیستم های متنوع کشاورزی و غذایی با ثبات پیوند می دهد. بطور خلاصه، راهی است برای شاختن جایی حول محور غذا.

لزلی هایمر در وبلاگ خود تحت عنوان جوانه ها در پیاده رو می نویسد:
“تولیدات کشاورزی مستمر شهری می تواند چند برابر بیشتر از کشاورزی روستایی باشد. همچنین بدلیل کمیاب بودن منابع آب و زمین در شهر، کشاورزی شهری فقط بخشی از منابعی را به کار می گیرد که در کشاورزی روستایی استفاده می شود. همچنین کشاورزی شهری می تواند بخشی از زایدات جامد و مایع شهری را جذب کند، که به کاهش هزینه و مشکلات مدیریت زباله در شهر می انجامد”.

کشاورزی شهری در بستر شرایط بومی و الزامات خاص هر منطقه شهری تعریف وتوجیه می شود. نکته مهم این است که مقصود از کشاورزی در شهر، زراعت وکشت و کار به معنای عمومی آن نیست. تولید محصولات کشاورزی اساسی نظیر گندم، برنج و غلات نیازمند شرایط کشاورزی حرفه ای وتوسعه یافته برای تأمین نیازهای ملی و در مقیاس کلان است. مقصود از ایجاد کشاورزی در شهر، کاشت و تولید محصولات خرد غذایی با روش های آسان و با حداقل امکانات می باشد. تولید سبزیجات، صیفی جات و برخی میوه های بومی در مناطق مسکونی شهری نه تنها محتمل و انجام شدنی است، بلکه بنا به ضرورت های توسعه شهری، امری سودمند و ضروری تلقی می شود (دانشپور، 1387).

ضرورت های شکل گیری کشاورزی شهری
شهرسازی سریع موجب افزایش فقر و عدم امنیت شهری شده است . تا سال 2020 ، 75% جمعیت کشورهای توسعه یافته آفریقایی ، آسیایی و آمریکای لاتین در شهرها زندگی خواهند کرد . پیش بینی می شود که تا سال 2020 ، 85 درصد از مردم فقیر آمریکای لاتین و حدود 40 درصد تا 45 درصد از مردم فقیر آفریقا و آسیا در شهرها و حومه آن ساکن باشند .

بیشتر شهرهای کشورهای توسعه یافته مشکلات عمده ای برای تطبیق خود با این پیشرفت دارند . این مشکلات شامل مواد زائد شهری ، آب و فاضلاب ، کیفیت هوا و آب رودخانه ها و ایجاد فرصت های شغلی مناسب برای فقرا می شود . در همین راستا کشاورزی شهری ، راهبرد جدیدی جهت کاهش فقر شهری و ایجاد امنیت غذایی ارائه می دهد .

کشاورزی شهری نقش مهمی در حفظ امنیت غذایی ایفا می کند . این مقوله در توسعه اقتصاد محلی ، کاهش فقر ، وارد کردن افراد فقیر به ویژه زنان در فعالیت های اجتماعی شهری ، ساخت فضای سبز و استفاده مجدد از زباله های شهری نیز سهیم است . بعضی از جوانب دیگر اهمیت کشاورزی شهری به شرح زیر است :

امنیت غذایی : یکی از مهمترین مزایای کشاورزی شهری ، ایجاد امنیت غذایی و تولید مواد غذایی سالم است بیشتر شهرهای کشور های توسعه یافته قادر به خلق فرصت های درآمد کافی ( رسمی و غیر رسمی ) برای جمعیتی که به طور فزاینده رو به رشد است نمی باشد. طبق تخمین بانک جهانی تقریبا 50% از فقرا در سال 2000 در مناطق شهری ساکن بودند در حالیکه این عدد در سال 1998 25% بوده است هزینه های فراهم آوری و توزیع مواد غذایی در مناطق شهری و یا واردات مواد غذایی به شهرها به طور مداوم در حال افزایش است و بنابراین انتظار می رود که عدم امنیت غذایی شهری افزایش یابد .

تاثیرات اقتصادی : از آنجایی که مردم فقیر کشورهای عقب مانده به طور عمده بخش اعظمی از درآمدشان (50- 70% ) را صرف خرید مواد غذایی می کنند تولید مواد غذایی هزینه های خرید مواد غذایی را کاهش می دهد . همچنین از هزینه های حمل ونقل نیز کاسته می شود . ایجاد کارخانه های کنسرو سازی ، ساخت کود از مواد زائد شهری ، آفت کش ها ، ساخت ابزار و … فرصت های شغلی جدیدی برای شهروندان به وجود می آورد و باعث رونق اقتصادی می شود .

تاثیرات اجتماعی : کشاورزی شهری می تواند به عنوان راهکاری مناسب برای حذف فقر و یا کاهش آن عمل کند . پروژه های کشاورزی شهری زیادی که در آن گروه های آسیب دیده مانند یتیمان ، مردم علیل (ناتوان) ، زنان و مهاجرین بدون شغل مشارکت دارند توسط سیستم های مدیریت شهری یا سازمان های غیر دولتی به جریان افتاده اند . در بیشتر شهرهای پیشرفته ، کشاورزی شهری بیش از آن که کشاورزی شهری به سبب تولید مواد غذایی تشویق شود به خاطر ایجاد سلامت جسمی و روانی شده است .

شرکت در اکولوژی شهری : کشاورزی شهری بخشی از سیستم اکولوژی شهری است . یک شهر پیشرفته ، آب آلوده و مواد زائد بیشتری تولید می کند . برای بیشتر شهرها انهدام زباله ها مشکل جدی شده است کشاورزی شهری می تواند با تبدیل مواد زائد به یک منبع تولید به حل چنین مشکلی کمک کند .

در بسیاری از شهرها فعالیت های متعددی جهت استفاده مجددد از آب فاضلاب برای مصارف کشاورزی ، جمع آوری زباله های خانگی ، زایدات مغازه های سبزی فروشی و صنایع کشاورزی به منظور تولید کود گیاهی یا غذای حیوانات وجود دارد که به حفظ اکوسیستم شهری کمک می کند . تکنولوژی هایی مانند کشاورزی شیمیایی ، یا کشاورزی با استفاده از آبیاری قطره ای ، کشت گلخانه ای و …..مصرف آب را به طور عمده کاهش می دهد.

کشاورزی شهری با تبدیل فضاهای باز مخروبه به فضای سبز ، تاثیر مثبتی بر ایجاد هوای پاکیزه در فضای محدود ( ایجاد سایه ، کاهش درجه حرارت ، کاهش میزان دی اکسید کربن ) و ایجاد فضاهای باز و مفرح می گذارد .

مزایا و معایب کشاورزی شهری
اجتماعی

• خانواده ها و جوامع را حول یکدیگر جمع می کند.
• امنیت غذا را افزایش می دهد.
• رابطه مستقیم بین تولید غذا و مصرف آن بوجود می آورد.
• افراد را مستقل و خود مختار می کند.
• آگاهی را نسبت به تولید غذا افزایش می دهد.

محیط زیست

• محیط شهری را سبز می کند.
• هوا را پاک می کند.
• رد پای کربنی و گازهای گلخانه ای ناشی از کشاورزی صنعتی را کاهش می دهد.
• “مسافت غذایی” را کاهش می دهد.
• فرسایش خاک را کاهش می دهد.
• آب باران را تصفیه می کند.

اقتصادی

• از فضایی درآمدزایی می کند که قبلاً بدون استفاده مانده بود.
• تمام دست اندر کاران سود می برند.
• باعث تشکیل یک اقتصاد محلی غذایی می شود.
• از منابع با ارزش استفاده بهینه می شود.

بهداشت

• دستیابی به غذای تازه را آسان می کند.
• ارزش غذایی تولید شده بیشتر از غذاهای دیگر است.
• کیفیت هوا را بهبود می بخشد.
• با گرسنگی مقابله می کند.
• باعث ورزش سالم و کم هزینه و وقت گذرانی در فضای سبز می شود.

معایب
مطالعات دانشگاهی، کمی یافت شده است که کشاورزی شهری را در مقیاس بزرگ محکوم کرده و از ممنوعیت آن طرفداری کرده باشد. بعضی بر این اعتقادند که حمایت از کشاورزی شهری باعث می شود که نرخ مهاجرت روستا به شهر افزایش یابد، درحالی که بررسی های انجام شده نشان می دهد که اغلب مهاجران از شهرهای کوچکتر به شهرهای بزرگتر می آیند و نه از روستاها. بررسی های بعدی نشان داد که مهاجران در ابتدا حاضر به انجام هر کاری به غیر از کشاورزی بوده اند.

در دیگر مطالعات ادعا شده است که پشتیبانی عمومی از کشاورزی شهری می تواند به طور قابل ملاحظه ای سرمایه گذاری عمومی را در کشاورزی روستایی کاهش دهد، درحالی که کشاورزی شهری به هماهنگی بین بخشی جریان های مالی کنونی بیشتر از سرمایه گذاری های جدید نیاز دارد. درک جمعی موجود در دنیای شهری رو به تزاید حاکی از این است که چالش های توسعه ملاحظه نخواهد شد مگر این که سیاست های کشاورزی کل نگر شهری و روستایی به طور مکمل یکدیگر درنظر گرفته شوند، نه این که آن ها را نادیده بگیریم.

چالش اصلی مرتبط با کشاورزی شهری این است که جهت کمی سازی تعدادی از مزایای توصیف شده در بالا با معضلاتی مواجه خواهیم بود. انجام آنالیزهای مؤثر سود-هزینه بسیار مشکل است (Sutic, 2003 ،2002Schmelzkopf,).

نگرانی دیگر نسبت به کشاورزی شهری، ریسک های آلودگی ناشی از ورودی های کشاورزی، محصولات و محصولات جانبی آن است. چنین نگرانی های قانونی بوده و باید در نظر گرفته شود؛ این گونه آلودگی ها به دلیل اجرای تکنیک ها در مکان اشتباه یا به روشی اشتباه اوج می گیرد.

به طورکلی می توان چالش های موجود در زمینه کشاورزی شهری را به شرح ذیل عنوان کرد:

• کمبود فضای مناسب برای پرورش مواد غذایی
• ارزش بالای زمین برای دیگر کاربری ها/ پایین بودن بازگشت اقتصادی کشاورزی
• تضادهای کاربری زمین (صوتی، گردوخاک، بو، بی نظمی)
• امنیت (دزدی، خرابکاری)
• محدودیت های فنی
• کمبود علاقه برای کارکردن بر روی زمین
• محرک های اقتصادی کم
• الزامات قانونی
• خاک های آلوده شده و آلودگی شدید هوا
• میزان قرارگیری در معرض نور خورشید

نقش کشاورزی در شکل گیری منظرشهری
با گسترش شهرها و افزایش ساخت وساز ها به تدریج زمین های کشاورزی حومه در این ساختارهای جدید حل و تبدیل به شهرک های صنعتی و مسکونی شد. سپس در لا به لای این ساختار شهری، ساختار سبزی افزوده شد که تأمین کننده نیازهای روحی انسان شهری به طبیعت بود؛ شش های شهری که تنها کاربری تفرجی داشتند و اغلب بخش های وسیعی از فضای درون شهری را به خود اختصاص داده بودند.

افزایش هزینه ها و بحران های اقتصادی که منجر به شکل گیری ایده ایجاد کاربری های اقتصادی با طراحی های چندعملکردی شد، طراحی مناظر باز شهری را نیز تحت تأثیر قرار داد و منجر به بازنگری شبکه سبز در ساختار شهرهای امروز شد. نتیجه این بازنگری به مناظر کشاورزی شهری انجامید.

فضای سبز مثمر شهر این قابلیت را دارد تا به منظور تأمین بخشی از نیازهای خوراکی شهرنشینان وارد حیطه عمل شود. با این رویکرد منابع آب و خاک و انرژی مصرف شده در فضای سبز شهری مورد بهره برداری مستقیم شهرنشینان قرار می گیرد و فضای سبز صرفاً مصرف‎کننده به فضای سبز تولید کننده تبدیل می شود. با تداوم کشاورزی شهری، فضای سبز شهر با مسایل اجتماعی، اقتصادی و محیطی ارتباط متفاوتی پیدا می کند و شهر پذیرای سبکی از زندگی خواهد شد که موجب کاهش هدررفت انرژی می شود.

کشاورزی شهری در هر کشوری می تواند به عنوان یک سیاست و راهکار برای طراحی فضاهای سبز شهری مطرح شود و چهره و کالبد طبیعت گرایی را برای شهر به ارمغان آورد. در حال حاضر تولید و پرورش محصول در شهر در دو بعد یعنی حفظ کشاورزی و باغات موجود در قالب عملکردهای جدید و ایجاد فضاهای مثمرجدید قابل بررسی است. لازمه تحقق کشاورزی شهری غلبه بر موانع و مشکلات از جمله تغییر در دیدگاه شهروندان و مسئولان به کاربری های فضای سبز در شهر است. با رواج کشاورزی در فضای سبز، شهر بر مبنای راهکاری خلاقانه از مشارکت مردم، فرصت های اشتغال و استفاده از تجارب، بستر تولید محصولات مورد نیاز شهروندان خواهد بود.

فهرست مطالب:

• مقدمه
• تعریف کشاورزی شهری
• ضرورت های شکل گیری کشاورزی شهری
• مزایا و معایب کشاورزی شهری
• نقش کشاورزی در شکل گیری منظرشهری
• کاربردهای منظرکشاورزی شهری
• نقش تکنولوژی در کشاورزی شهری
• بام های زیست سازگار با کشاورزی
• کشاورزی در گلخانه های آسمانخراش شهری
• نمونه های کشاورزی شهری
• فهرست منابع