مقاله سازگاری اجتماعی مادران کودکان عقب مانده ذهنی

این مقاله به بررسی سازگاری اجتماعی مادران کودکان عقب مانده ذهنی آموزش پذیر و مقایسه آن با مادران کودکان عادی پرداخته و عوامل مؤثر بر آن تحلیل شده است.

مقدمه:
وجود یک جامعه سالم از نظر بهداشت روان، ارتباط مستقیمی با سلامت خانواده ها دارد، زیرا خانواده کوچک ترین واحد اجتماعی است که ثبات یا بی ثباتی آن، تاثیر مستقیم بر کل جامعه دارد. سلامت روانی خانواده، تضمین کننده رشد سالم فرزندان و کیفیت روابط اجتماعی در جامعه است و تغییرات منفی در خانواده می تواند به مخاطره افتادن تعادل روانی و اجتماعی کل جامعه را به همراه داشته باشد. تولد یک کودک، به ویژه کودک عقب مانده ذهنی، تحولات و چالش های متعددی را برای خانواده به همراه می آورد و باعث بازتعریف نقش ها و مسئولیت های اعضای خانواده می شود.

کودکان عقب مانده ذهنی، با ویژگی های پایدار و ثابت در رفتار و نیازهای خاص، بر تعاملات خانوادگی تأثیر چشمگیری دارند. والدین برای تأمین نیازهای فرزند خود فشارهای روانی، اجتماعی و اقتصادی بیشتری را تجربه می کنند. این فشارها می تواند منجر به اختلال در روابط زناشویی، روابط با سایر فرزندان و کاهش کیفیت زندگی خانوادگی شود. مطالعات نشان می دهند که خانواده هایی که با کودکان معلول روبرو هستند، با محدودیت های بیشتری در فعالیت های روزمره و تعاملات اجتماعی مواجه می شوند و سلامت روانی آنان تحت تأثیر قرار می گیرد، هرچند در برخی شرایط سازگاری زناشویی بالاتری نیز مشاهده می شود.

پژوهشگران مانند فابر و رزنبرگ نشان داده اند که حضور کودک عقب مانده ذهنی، موجب انواع فشارها از جمله تعویق در رشد روانی سایر فرزندان، محدود شدن پیشرفت خانواده و بروز بحران های زناشویی و عاطفی می شود. واکنش های والدین نسبت به کودک معلول شامل احساس گناه، خجالت، اضطراب و نگرانی های مستمر است که این واکنش ها بر روابط خانوادگی و شبکه خویشاوندی تأثیر می گذارد. شرایط اقتصادی، سطح تحصیلات، وضعیت اجتماعی و حمایت های موجود نیز نقش مهمی در فرایند سازگاری خانواده دارند.

مادران به دلیل نقش محوری در نگهداری و پرورش فرزند، بیشترین فشار و دشواری را تجربه می کنند. زمان و انرژی آنان بیشتر صرف مراقبت و تأمین نیازهای کودک می شود و فرصت کمتری برای فعالیت های شخصی، روابط اجتماعی و مسئولیت های روزمره دارند. این فشارها می تواند تأثیر مستقیم بر وضعیت روانی و اجتماعی مادر داشته باشد و به نوبه خود بر سایر اعضای خانواده اثرگذار باشد. مطالعات نشان داده اند که مادران کودکان عقب مانده ذهنی سطوح بالاتری از فشار روانی، افسردگی و کاهش کیفیت زندگی دارند و این موضوع ضرورت توجه ویژه به وضعیت مادران را روشن می کند.

با توجه به اهمیت سازگاری اجتماعی و نقش کلیدی مادر در حفظ تعادل روانی-اجتماعی خانواده، بررسی وضعیت سازگاری مادران کودکان عقب مانده ذهنی آموزش پذیر ضروری است. این پژوهش به مقایسه سازگاری اجتماعی مادران کودکان عقب مانده ذهنی با مادران کودکان عادی می پردازد و ابعاد مختلف سازگاری اجتماعی شامل انجام وظایف روزمره، مشارکت در فعالیت های اجتماعی، روابط خویشاوندی، روابط زناشویی، نقش والدینی، روابط خانوادگی و وضعیت اقتصادی را مورد بررسی قرار می دهد.

هدف از این تحقیق، شناسایی سطح سازگاری اجتماعی مادران کودکان عقب مانده ذهنی و تعیین عوامل مرتبط با آن مانند سن کودک، سن مادر، سطح تحصیلات، طول مدت ازدواج، تعداد فرزندان و رتبه تولد فرزند است. نتایج این پژوهش می تواند تصویری جامع از وضعیت روانی-اجتماعی مادران ارائه دهد و نقش سازگاری اجتماعی را در بهبود کیفیت زندگی خانواده های دارای کودک عقب مانده ذهنی روشن سازد. این مطالعه ضمن توجه به ابعاد مختلف زندگی مادر، اهمیت بررسی عوامل روانی و اجتماعی مؤثر بر سازگاری مادران را برجسته می کند و خلأ مطالعاتی موجود در زمینه سازگاری مادران کودکان عقب مانده ذهنی را جبران می کند.

فهرست مطالب
۱-۱- مقدمه ۶
۲-۱- بیان مساله ۷
۳-۱-اهمیت وضرورت ۹
۴-۱-اهداف کلی ۱۱
۱-۴-۱-اهداف جزئی ۱۱
۵-۱- فرضیه های پژوهش ۱۱
سوال های پژوهش ۱۲
۶-۱-تعریف واژه ها ۱۳
۱-۶-۱-سازگاری اجتماعی ۱۳
۲-۶-۱-عقب مانده ذهنی ۱۳
۳-۶-۱ عقب مانده ذهنی آموزش پذیر ۱۳
۴-۶-۱-کودکان عادی ۱۴
۵-۶-۱-مادر ۱۴
پیشینه تحقیق ۱۵
۱-۲-چهار چوب پنداشتی ۱۵
مفهوم عقب ماندگی ذهنی از دیدگاه متحولی پیاژه ۱۶
تعریف عقب ماندگی ذهنی ۱۷
طبقه بندی ۲۰
شدت عقب ماندگی ۲۰
انتظارات تربیت پذیری ۲۱
ویژگیها و اختلالهای توأم با عقب ماندگی ذهنی ۲۱
شیوع ۲۳
دوره یا سیر ۲۳
سازگاری خانواده کودکان معلول ۲۴
۱) ویژگیهای عامل استرس زاکودک معلول از جمله نوع معلولیت کودک و سازگاری((A 25
۲) نیروها و ذخائر روانی و اجتماعی و سازگاری (B) 25
۳) تعبیر و تفسیر خانواده از رویداد استرسزا (C) 26
تاثیر کودک عقب مانده برسیستم خانواده ۲۸
روی آوردهای خانوادههای دارای کودک استثنایی ناتوان ۳۲
۲) رویآورد سیستمی به خانواده ۳۳
انواع واکنشهای نخستین والدین ۳۵
الف) آگاهی از مسأله ۳۶
ب) تشخیص و باز شناسی چیستی مسأله ۳۶
ج) جستجوی علت ۳۷
د) جستجو شیوهها و تدابیر درمانی ۳۷
ه ) پذیرش کودک ۳۷
درمان ۳۸
سازگاری اجتماعی ۳۸
موشازیندر دو نوع شیوه سازگاری را مطرح می کند ۴۲
تحلیل فرایند سازگاری ۴۲
بهداشت روان و سازگاری ۴۳
ملاک و معیار سازگاری ۴۳
عوامل مؤثر در سازگاری ۴۶
نشانه شناسی اختلالات سازگاری ۴۷
نشانگان موضعی سازگاری ۴۸
نشانگان عمومی سازگاری ۴۸
مکانیزم های سازگاری در زندگی خانوادگی ۴۹
دیدگاهها در مورد سازگاری اجتماعی ۵۰
دیدگاه تحلیل روانی ۵۰
دیدگاه یادگیری اجتماعی ۵۱
دیدگاه انسان گرایی ۵۲
دیدگاه روان شناسی شناختی ۵۲
مروری بر مطالعات پیشین ۵۴
روش شناسی تحقیق ۶۰
۱-۳ روش پژوهش ۶۰
الف) نوع پژوهش ۶۰
ب) جامعه پژوهش ۶۰
ج) توصیف نمونه پژوهش ۶۰
ه) روش نمونه گیری ۶۲
و) حجم نمونه و شیوه محاسبه آن ۶۲
ز) مکان و زمان انجام تحقیق (محیط پژوهش) ۶۳
ح) متغیرها و نحوه سنجش آنها ۶۳
پایایی و اعتبار مقیاس سازگاری اجتماعی ۶۷
ط) روش جمع آوری داده ها ۶۸
ی) روش تجزیه و تحلیل داده ها ۶۹
ک) ملاحظات اخلاقی ۷۰
توضیح و تحلیل دادهها ۷۱
۱-۴ مقدمه ۷۱
۲-۴: توصیف داده ها ۷۱
۳-۴ : تجزیه و تحلیل دادهها ۷۵
بحث و نتیجهگیری و پیشنهادات ۹۰
۱-۵- بحث و بررسی یافتهها ۹۰
۳-۵-محدودیت های پژوهش ۱۰۴
۱-۳-۵- محدودیتهای پژوهش ۱۰۴
۲-۳-۵-محدودیتهای خارج از کنترل پژوهشگر ۱۰۴
۴-۵- پیشنهادهایی جهت کاربرد نتایج ۱۰۴
۱-۳-۵ پیشنهادات جهت پژوهشهای بعدی ۱۰۵
منابع ۱۰۶