پروپوزال بررسی اثر بخشی آموزش مهارتهای ارتباطی در بهبود روابط بین فردی و تعارضات درون مدرسه ای
مقدمه:
انسان موجودی اجتماعی است و زندگی روزمره او در تعامل مداوم با دیگران شکل می گیرد. هر فرد برای بیان افکار، احساسات، نیازها و تمایلات خود ناگزیر به برقراری ارتباط است و این فرآیند، اساس شکل گیری روابط بین فردی و اجتماعی را تشکیل می دهد. توانایی ایجاد ارتباط موثر نه تنها در انتقال اطلاعات و احساسات نقش دارد، بلکه زمینه ساز روابط دوستانه و مثبت، اعتماد متقابل و انسجام اجتماعی می شود. چنین توانایی هایی به ایجاد محیطی سالم در جمع های انسانی، به ویژه در محیط های آموزشی، کمک می کنند و پایه های رشد روانی و اجتماعی کودکان و نوجوانان را مستحکم می سازند.
مدرسه، پس از خانواده، مهم ترین نهاد اجتماعی است که زندگی اجتماعی کودک در آن شکل می گیرد و فرصت های یادگیری و رشد شخصیتی را فراهم می آورد. مدارس مکانی برای آموزش دانش و مهارت ها، ایجاد ایمنی روانی، تقویت اعتماد به نفس و توسعه توانایی های فردی هستند و پرورش شخصیت اخلاقی و اجتماعی شاگردان از اهداف اصلی آنها به شمار می رود. کیفیت روابط بین فردی در مدرسه، میزان تعامل و هماهنگی میان اعضای آن و نحوه حل تعارض ها نقش مستقیم بر فرآیند یادگیری دارد. اختلاف دیدگاه ها، ارزش ها و انتظارات مختلف، وجود تعارض ها را طبیعی می کند و مدیریت مناسب این تعارض ها می تواند به فرصتی برای تقویت یادگیری و تعامل مثبت تبدیل شود.
یکی از مهم ترین عواملی که روابط بین فردی سالم در مدرسه را تحت تأثیر قرار می دهد، پدیده قلدری است. رفتار قلدری، زیرمجموعه ای از رفتار پرخاشگرانه محسوب می شود و به صورت رفتاری تکراری، هدفمند و نابرابر بروز می کند. در سال های اخیر، شدت و دامنه قلدری در مدارس افزایش یافته و پیامدهای روانی، اجتماعی و تحصیلی گسترده ای برای قربانیان و مرتکبان آن ایجاد کرده است. تحقیقات نشان داده اند که قربانیان قلدری در معرض اضطراب، افسردگی، کاهش عزت نفس، افت عملکرد تحصیلی و گاه افکار خودکشی قرار دارند. مرتکبان قلدری نیز ممکن است با مشکلات خشم، پرخاشگری، خشونت، بیش فعالی و در طولانی مدت بزهکاری مواجه شوند. بنابراین مواجهه با قلدری و مدیریت صحیح آن، نه تنها برای سلامت روانی دانش آموزان اهمیت دارد، بلکه به پایداری روابط میان افراد و کیفیت فضای آموزشی نیز مرتبط است.
در این میان مهارت های ارتباطی، نقش کلیدی در بهبود روابط بین فردی و کاهش تعارضات دارند. آموزش مهارت های ارتباطی به دانش آموزان باعث تقویت توانایی آنها در بیان احساسات و نیازها، گوش دادن فعال، احترام به دیدگاه دیگران و حل تعارض به شیوه مسالمت آمیز می شود. مهارت های ارتباطی همچنین توانایی درک متقابل، کاهش سوءتفاهم ها و ایجاد محیطی هماهنگ و همدلانه را فراهم می کنند. دانش آموزانی که قادر به برقراری ارتباط مثبت هستند، بهتر می توانند با همسالان خود تعامل داشته باشند و زمینه های بروز قلدری و سایر تعارضات کاهش می یابد.
تحقیقات نشان می دهد که آموزش های ساختارمند در زمینه مهارت های ارتباطی می تواند باعث کاهش تعارضات و بهبود روابط بین فردی در محیط های آموزشی شود. دانش آموزانی که مهارت های ارتباطی را آموخته اند، نه تنها توانایی مقابله با موقعیت های پرتنش و مدیریت احساسات خود را دارند، بلکه می توانند در مواجهه با قلدری، واکنش های متعادل و مؤثری نشان دهند و به بهبود جو مدرسه کمک کنند. تقویت این مهارت ها، ایجاد همدلی، توانایی حل مسأله گروهی و ارتقای مشارکت اجتماعی را تسهیل می کند.
در مدارس دخترانه، به ویژه در پایه های ابتدایی و متوسطه، تقویت مهارت های ارتباطی اهمیت دوچندانی پیدا می کند، زیرا این دوره ها زمینه شکل گیری هویت اجتماعی و مهارت های بین فردی دانش آموزان را فراهم می کنند. عدم توجه به روابط سالم و شیوه های درست مدیریت تعارض ها می تواند منجر به گسترش رفتارهای پرخاشگرانه و قلدری شود که اثرات آن در بلندمدت بر سلامت روانی، انگیزه تحصیلی و کیفیت یادگیری دانش آموزان نمایان خواهد شد.
با توجه به اهمیت روابط بین فردی، اثرات گسترده قلدری و نقش کلیدی مهارت های ارتباطی، توجه به آموزش هدفمند این مهارت ها در محیط مدرسه ضروری به نظر می رسد. ایجاد فضایی که در آن دانش آموزان بتوانند بدون ترس و با اعتماد متقابل افکار، احساسات و نیازهای خود را بیان کنند، می تواند تعارضات را کاهش داده و ارتباطات مؤثر را تقویت نماید.
