مقاله رابطه بین شیوه های فرزندپروری، با مکان کنترل در دانش آموزان پسر
مقدمه:
خانواده به عنوان نخستین بستر اجتماعی و فرهنگی، بیشترین تأثیر را در شکل گیری شخصیت، ارزش ها و معیارهای رفتاری افراد دارد و مسیر رشد فکری و روانی فرزندان را تحت تاثیر قرار می دهد. در این محیط، هر رفتار والدین، هر شیوه تربیتی و هر الگوی تعامل، نقش مستقیمی بر ادراک کودک از خود و جهان پیرامونش دارد. کودکان در طول دوران رشد، از طریق مشاهده و تقلید از والدین، نگرش ها و واکنش های اجتماعی را می آموزند و چارچوبی برای فهم ارتباطات انسانی و مدیریت موقعیت های مختلف زندگی در ذهن خود شکل می دهند. بنابراین، شیوه های فرزندپروری می توانند به صورت مستقیم بر نحوه کنترل و مدیریت رفتار، انتخاب ها و مسئولیت پذیری دانش آموزان تأثیر بگذارند.
شیوه های فرزندپروری به طور کلی شامل طیفی از سبک های رفتاری والدین است که از کنترل شدید و دیکتاتوری تا آزادی مطلق و بی توجهی متغیر است. والدین دیکتاتور با اعمال محدودیت های سختگیرانه و قوانین از پیش تعیین شده، معمولاً تلاش می کنند رفتار فرزندان را مطابق میل خود شکل دهند، اما این نوع کنترل می تواند باعث افزایش احساس بی قدرتی و مکان کنترل بیرونی در فرزندان شود؛ بدین معنا که آنان بیشتر بر این باورند که نتایج رفتارهایشان تحت کنترل دیگران یا نیروهای خارجی است. در مقابل، شیوه فرزندپروری دموکراتیک که با احترام به نظرات کودک، تشویق به تصمیم گیری مستقل و تعامل متقابل همراه است، زمینه را برای شکل گیری مکان کنترل درونی فراهم می کند و دانش آموزان خود را عامل اصلی موفقیت ها و شکست های زندگی می دانند.
وجود سبک های هرج و مرج یا بی توجهی والدین نیز اثرات خاص خود را دارد. در چنین محیط هایی، فرزندان با نبود نظم و چارچوب مشخص مواجه می شوند و تجربه های رفتاری آنان متناقض و ناپایدار می شود. تحقیقات نشان می دهد که این شیوه ها نمی توانند مکان کنترل را به شکل معنی دار پیش بینی کنند، زیرا عدم انسجام والدین باعث سردرگمی و ناهماهنگی در ادراک فرزند نسبت به تأثیر رفتار خود و محیط پیرامونش می شود.
مکان کنترل، مفهومی است که نشان می دهد فرد تا چه حد باور دارد نتایج رفتارهایش تحت تأثیر عوامل داخلی یا خارجی است. دانش آموزانی که مکان کنترل درونی دارند، احساس می کنند کنترل سرنوشت و تصمیم هایشان در دست خودشان است و می توانند تغییرات مثبت ایجاد کنند. در مقابل، مکان کنترل بیرونی نشان می دهد که فرد عقیده دارد نتایج زندگی تحت تأثیر عوامل بیرونی یا شانس است و نقش محدودی در مدیریت زندگی خود دارد. این باورها به شدت تحت تأثیر محیط خانواده و سبک های فرزندپروری شکل می گیرند و می توانند پیامدهای روانی و اجتماعی مهمی برای دانش آموزان داشته باشند، از جمله میزان انگیزه، مسئولیت پذیری، خودباوری و توانایی تصمیم گیری مستقل.
مطالعات تجربی نشان می دهند که خرده مقیاس های دیکتاتوری و دموکراتیک در شیوه های فرزندپروری، بیشترین توانایی را در پیش بینی مکان کنترل دارند. دیکتاتوری والدین باعث افزایش باور به کنترل بیرونی و کاهش اعتماد به توانمندی های فردی می شود، در حالی که فرزندپروری دموکراتیک موجب تقویت کنترل درونی و ارتقای احساس مسئولیت شخصی در دانش آموزان می شود. این ارتباط اهمیت ویژه ای دارد، زیرا مکان کنترل نقش کلیدی در رشد شخصیت و موفقیت تحصیلی و اجتماعی نوجوانان ایفا می کند و با توجه به سن حساس دانش آموزان پایه سوم راهنمایی، تأثیر شیوه های فرزندپروری بر این جنبه از روانشناسی کودک برجسته تر می شود.
همچنین، تأثیر متقابل کودک و والدین، به ویژه در محیط های دموکراتیک، باعث می شود تعامل ها به شکل سازنده و متوازن شکل گیرد. این تعاملات نه تنها بر رفتار روزمره کودک اثر می گذارند، بلکه درک او از عدالت، مسئولیت و انتخاب های شخصی را نیز تقویت می کنند. خانواده با ارائه چارچوب مناسب، ایجاد محدودیت های منطقی و حمایت عاطفی، بستری ایجاد می کند که در آن دانش آموز می تواند مکان کنترل خود را توسعه دهد و با اعتماد به توانایی های فردی، مسیر رشد و تعالی را دنبال کند.
با توجه به اهمیت جایگاه خانواده و نقش شیوه های فرزندپروری در شکل دهی مکان کنترل دانش آموزان پسر، بررسی این رابطه به شناخت دقیق تر چگونگی تأثیر محیط خانه بر نگرش ها، تصمیم گیری ها و رفتار نوجوانان می انجامد. تحلیل تفاوت های موجود میان سبک های فرزندپروری مختلف و اثرات آنها بر مکان کنترل، توانایی درک الگوهای رفتاری نوجوانان و میزان مسئولیت پذیری آنان را افزایش می دهد و می تواند به روشن شدن پیوند میان محیط تربیتی و شخصیت آینده آنها کمک کند.
فهرست مطالب
فصل اول (طرح تحقیق)
مقدمه
بیان مساله
اهداف تحقیق
فرضیه های تحقیق
تعریف اصطلاحات
شیوه های فرزندپروری
مکان کنترل
فصل دوم (پیشینه تحقیق)
گفتار اول: خانواده
مقدمه
ابعاد شیوه های فرزندپروری
بعد «گرم» بودن والدین
بعد «کنترل» والدین
جنبه های مثبت کنترل والدین
جنبه های منفی کنترل والدین
بعد «تعهد» (دخیل شدن) والدین
الگوهای با وم ریند در مورد شیوه های فرزندپروری
والدین دارای اقتدار منطقی
والدین استبدادی
والدین آزاد گذار
والدین افراطی (زیاده رو) و والدین و مسالحه کار (سهل انگار)
الگوهای جدید فرزندپروری باوم ریند
تاثیر متقابل کودک و والد بر یکدیگر
نگرش های فرزندپروری – عمل فرزندپروری
گفتار دوم: مکان کنترل
مقدمه
مفاهیم و اصول در نظریه یادگیری اجتاعی راتر
درک سازه مکان کنترل
تحول شخصیت از دیدگاه راتر
جنبه های منفی احاطه و کنترل
پیامدهای شخصی منفی
پیامدهای منفی بین فردی و اجتماعی
بررسی مقیاس های مکان کنترل
گفتار سوم: سوابق پژوهشی
الف – تحقیقات انجام شده درباره شیوه های فرزندپروری درداخل و خارج از کشور
ب – تحقیقات انجام شده درباره مکان کنترل در داخل و خارج کشور
ج – بررسی ارتباط شیوه های فرزندپروری و مکان کنترل در گستره تحقیقات
فصل سوم: روش تحقیق
مقدمه
جامعه آماری
نمونه آماری
روش نمونه گیری
ابزارهای گردآوری اطلاعات و شاخص های روان سنجی
پرسشنامه شیوه های فرزندپروری بانتون
روایی
پایایی
نمره گذاری
مقیاس مکان کنترل نوویکی – استریکلند
روایی
پایایی
نمره گذاری
روش تحقیق
شیوه اجرای تحقیق
روشهای آماری تحلیل داده ها
فصل چهارم: تجزیه و تحلیل داده ها
الف – تحلیل توصیفی
ب – تحلیل استنباطی
فصل پنجم: بحث و نتیجه گیری
خلاصه تحقیق
بحث و نتیجه گیری
محدودیت های تحقیق
الف – محدودیتهای خارج از کنترل پژوهشگر
ب – محدودیتهای در کنترل پژوهشگر
ارائه پیشنهادها (پیشنهادات)
کاربردها
منابع
