مقاله هویت و عزت نفس

مقدمه:
هویت و عزت نفس از بنیادی ترین مفاهیم در تجربه زیسته انسان به شمار می آیند؛ مفاهیمی که ریشه در ادراک فرد از خویشتن، جهان پیرامون و جایگاه او در میان دیگران دارند. انسان از نخستین سال های زندگی، به تدریج تصویری ذهنی از «منِ» خویش می سازد؛ تصویری که در تعامل با خانواده، فرهنگ، زبان، خاطره ها و انتظارهای اجتماعی شکل می گیرد و در دوره نوجوانی به اوج حساسیت و پویایی می رسد. در این دوره، فرد با دگرگونی های جسمانی، هیجانی و شناختی روبه رو می شود و هم زمان پرسش هایی بنیادین درباره معنا، ارزش، حقیقت و آینده در ذهن او پدیدار می گردد. چنین پرسش هایی نشانه بیداری خودآگاهی و آغاز فرایندی درونی برای تعریف هویت شخصی است.

نوجوان دیگر پذیرنده بی چون و چرای باورهای دوران کودکی نیست. او در مواجهه با تجربه های تازه، به بازنگری ارزش ها، انتخاب ها و جهت گیری های زندگی می پردازد و می کوشد میان آنچه از گذشته به ارث برده و آنچه خود می خواهد باشد، تعادلی تازه ایجاد کند. این تلاش ذهنی و عاطفی، زمینه ساز شکل گیری احساس یگانگی درونی و تداوم شخصیتی می شود؛ احساسی که بدون آن، تصویر فرد از خویش ناپایدار و متزلزل خواهد بود. در همین بستر، عزت نفس به عنوان ارزیابی عاطفی فرد از ارزشمندی خویش معنا پیدا می کند و کیفیت رابطه او با جهان بیرونی را تحت تأثیر قرار می دهد.

احساس ارزشمندی شخصی تنها حاصل موفقیت های بیرونی نیست، بلکه با نحوه تفسیر تجربه ها، شیوه مواجهه با ناکامی ها و نوع رابطه فرد با خود پیوندی عمیق دارد. هنگامی که نوجوان می کوشد جایگاه خویش را در میان دیگران تعریف کند، نگاه او به توانایی ها، محدودیت ها، آرزوها و ترس ها نیز دگرگون می شود. این دگرگونی درونی می تواند به انسجام روانی و احساس ثبات بینجامد یا برعکس، زمینه سردرگمی و دوگانگی را فراهم سازد. از همین رو، هویت و عزت نفس نه پدیده هایی ایستا، بلکه فرایندهایی پویا و در حال دگرگونی هستند که در بستر زمان و تجربه های اجتماعی معنا می یابند.

جامعه، خانواده و فرهنگ هر یک نقشی تعیین کننده در ترسیم مرزهای هویت فردی دارند. زبان مشترک، روایت های تاریخی، الگوهای رفتاری و ارزش های پذیرفته شده اجتماعی، چارچوبی فراهم می کنند که فرد در درون آن خود را بازمی شناسد. با این حال، هویت تنها بازتاب نیروهای بیرونی نیست؛ بلکه حاصل گفت وگویی پیوسته میان جهان درون و بیرون است. نوجوان در این گفت وگو می کوشد پاسخی برای این پرسش بیابد که «من که هستم» و «در کجا ایستاده ام». کیفیت پاسخی که در این مرحله شکل می گیرد، می تواند مسیر تجربه های بعدی زندگی را تحت تأثیر قرار دهد.

عزت نفس نیز به صورت مستقیم با همین فرایند درهم تنیده است. فردی که تصویر روشنی از خویشتن دارد، جهان را با اطمینان بیشتری تجربه می کند و رابطه او با دیگران رنگی از ثبات و اعتماد به خود می گیرد. در مقابل، تزلزل در هویت شخصی اغلب با احساس ناایمنی درونی همراه می شود و نگاه فرد به توانایی ها و ارزش وجودی خویش را دستخوش تغییر می سازد. چنین وضعیتی نه تنها تجربه فردی، بلکه کیفیت حضور اجتماعی او را نیز دگرگون می کند و بر شیوه انتخاب ها، تصمیم گیری ها و جهت گیری های آینده اثر می گذارد.

دوره نوجوانی به دلیل هم زمانی رشد زیستی، تحول شناختی و گسترش روابط اجتماعی، نقطه عطفی در تکوین هویت و احساس ارزشمندی فردی محسوب می شود. در این مقطع، فرد میان وابستگی های گذشته و استقلال پیش رو قرار می گیرد و تلاش می کند تصویری منسجم از خویش پدید آورد؛ تصویری که بتواند پیوستگی تجربه های زندگی را معنا بخشد. کشف این پیوستگی، نوعی احساس مرکزیت درونی ایجاد می کند که حضور انسان را در جهان پیرامون قابل درک می سازد و نسبت او را با دیگران، طبیعت و آینده شکل می دهد.

از دل همین جست و جوی درونی، روایت شخصی هر انسان پدید می آید؛ روایتی که در آن خاطره ها، انتخاب ها، شکست ها و امیدها در کنار یکدیگر قرار می گیرند و معنایی یگانه می سازند. هویت و عزت نفس در متن این روایت شکل می گیرند و پیوسته بازنویسی می شوند؛ گویی انسان در مسیر زندگی، هم زمان نویسنده و شخصیت اصلی داستان خویش است و هر تجربه تازه، سطری دیگر بر این داستان می افزاید.

فهرست مطالب
فصل اول : کلیات
مقدمه
موضوع تحقیق
اهداف تحقیق
اهمیت موضوع
دلایل انتخاب موضوع
سوالات تحقیق
تعاریف عملیاتی واژه ها
فصل دوم : موضع گیری های نظری ویافته های پژوهشی درخصوص موضوع
موضع گیری های نظری درخصوص هویت وعزت نفس
تعریف هویت وعزت نفس
شکل گیری هویت
نظریه های هویت
نظریه های عزت نفس
یافته های پژوهشی درخصوص موضوع
نتیجه گیری
فصل سوم : روش پژوهش
روش تحقیق
جامعه و نمونه آماری
روش جمع آوری اطلاعات
ابزار اندازه گیری هویت
ابزاراندازه گیری عزت نفس
روش تجزیه و تحلیل اطلاعات
فصل چهارم : تجزیه و تحلیل یافته های پژوهش
بررسی جمعیت شناختی
بررسی توصیفی و استنباطی فرضیه ها
فصل پنجم : بحث و نتیجه گیری
بحث و نتیجه گیری
نتیجه گیری نهایی
محدودیتها
پیشنهادات
منابع