مقاله حسادت در کودکان و علل آن
مقدمه
حسادت در کودکان یکی از پیچیده ترین و در عین حال شایع ترین واکنش های هیجانی در سال های نخست زندگی است؛ واکنشی که اغلب از حدود دو سالگی نشانه های اولیه آن آشکار می شود و در دوره های خاص رشد، شدت بیشتری پیدا می کند. این احساس، برخلاف تصور رایج، صرفاً یک رفتار سطحی یا گذرا نیست، بلکه ریشه در ساختار روانی کودک، ادراک او از خود و دیگران، و نحوه تجربه رابطه های عاطفی دارد. کودک در این سنین، جهان اطراف خود را از دریچه نیاز به توجه، امنیت و تعلق می بیند و هر عاملی که این ادراک را دچار تزلزل کند، می تواند زمینه ساز بروز حسادت شود.
در سال های اولیه کودکی، به ویژه در بازه سنی دو تا چهار سال، حسادت اغلب به شکلی آشکار و گاه شدید بروز می کند. کودک در این مرحله هنوز توانایی درک پیچیدگی های روابط انسانی را ندارد و حضور فردی دیگر، مانند خواهر یا برادر، را به مثابه تهدیدی برای جایگاه عاطفی خود تجربه می کند. احساس خطر از دست دادن محبت، توجه یا موقعیت پیشین، ذهن کودک را درگیر می کند و واکنش های هیجانی او را شکل می دهد. این واکنش ها می توانند به صورت پرخاشگری، کناره گیری، اضطراب یا رفتارهای جلب توجه ظاهر شوند.
منشأ حسادت در کودکان را نمی توان تنها به عوامل بیرونی محدود کرد. این احساس، پیوندی عمیق با ویژگی های درونی کودک دارد؛ از جمله خودمحوری طبیعی در سنین پایین، نیاز به برتری جویی، و تمایل به دریافت انحصاری مهر و محبت. کودک در این وضعیت، جهان را حول محور خود تعریف می کند و هرگونه تغییر در الگوی توجه را به عنوان تهدیدی جدی تلقی می کند. در چنین شرایطی، حسادت نه از روی آگاهی، بلکه به عنوان پاسخی غریزی و هیجانی شکل می گیرد.
شدت حسادت در کودکان همواره یکسان نیست و در دوره های خاص رشد افزایش می یابد. علاوه بر سال های اولیه کودکی، دوران بلوغ نیز مرحله ای حساس از نظر بروز و تشدید حسادت به شمار می رود. در این دوره، تغییرات جسمی، روانی و اجتماعی، احساس ناامنی و مقایسه پذیری را تقویت می کند. کودک یا نوجوان در حال شکل دهی هویت فردی خود است و هرگونه مقایسه، توجه نابرابر یا احساس نادیده گرفته شدن، می تواند واکنش های حسادت آمیز را تشدید کند.
نکته قابل توجه آن است که حسادت در کودکان همواره با مسائل مادی یا تقسیم ناعادلانه امکانات ارتباط مستقیم ندارد. حتی در شرایطی که منابع به صورت مساوی توزیع می شوند، احساس حسادت می تواند همچنان وجود داشته باشد. کودکان بزرگ تر، به دلیل درک جایگاه سنی و نقش خود، اغلب انتظار امتیاز یا توجه بیشتری دارند و برابری ظاهری را به معنای نادیده گرفتن موقعیت خود تلقی می کنند. از این رو، حسادت بیش از آنکه به کمبود واقعی مرتبط باشد، به برداشت ذهنی کودک از موقعیت خود وابسته است.
حسادت، در بسیاری از موارد، بازتابی از ترس های درونی کودک است؛ ترس از طرد شدن، از دست دادن محبت، یا بی ارزش تلقی شدن. این ترس ها می توانند به شکل گیری الگوهای رفتاری پایدار منجر شوند و در صورت تداوم، تا بزرگ سالی نیز ادامه یابند. بررسی دقیق علل حسادت در کودکان، نیازمند توجه هم زمان به عوامل روانی، عاطفی و اجتماعی است؛ عواملی که در تعامل با یکدیگر، این احساس را شکل داده و تقویت می کنند.
