مقاله تاثیر کمال گرایی والدین بر عزت نفس و جرات ورزی فرزندان

چکیده
این پژوهش به بررسی تأثیر کمال گرایی والدین بر عزت نفس، جرات ورزی و خودکارآمدی فرزندان در میان دانش آموزان دختر منطقه ی 7 تهران می پردازد. مطالعه با استفاده از روش توصیفی ـ همبستگی و بر پایه تحلیل داده های به دست آمده از 130 دانش آموز انجام شد. ابزار اندازه گیری شامل مقیاس کمال گرایی اهواز، آزمون عزت نفس کوپر اسمیت، پرسشنامه جرات ورزی گمبریل و ریچی و مقیاس خودکارآمدی عمومی بود. یافته ها نشان داد میان کمال گرایی والدین و سه مؤلفه عزت نفس، جرات ورزی و خودکارآمدی فرزندان، رابطه ی منفی معناداری وجود دارد. همچنین مشخص شد کمال گرایی مادران نسبت به پدران ارتباط قوی تری با کاهش این ویژگی ها دارد. این نتایج بر اهمیت نگرش ها و رفتارهای والدین در شکل گیری سلامت روانی و توانمندی های فردی فرزندان تأکید می کند.

مقدمه
روابط والدین و فرزندان یکی از مهم ترین زمینه هایی است که بنیان شخصیت انسان را شکل می دهد و مسیر رشد روانی او را تعیین می کند. در بسیاری از خانواده ها، والدین با نیت خیرخواهانه تلاش می کنند بهترین شرایط را برای فرزندان خود فراهم کنند؛ اما گاهی همین تلاش ها به شکل رفتارهای کمال گرایانه بروز می کند. کمال گرایی در ظاهر مفهومی مثبت به نظر می رسد، اما زمانی که به صورت افراطی و همراه با توقعات سنگین مطرح شود، می تواند به عامل فشار روانی برای فرزندان تبدیل گردد. این وضعیت در سال های اخیر به یکی از موضوعات جدی در حوزه روان شناسی تربیتی تبدیل شده است؛ زیرا شواهد زیادی نشان می دهد شیوه های تربیتی والدین و به ویژه گرایش آنها به کمال طلبی، نقش قابل توجهی در عزت نفس، جرات ورزی و احساس توانمندی فرزندان دارد.

در محیط اجتماعی و آموزشی امروز، دانش آموزان با انتظارات متعددی روبه رو هستند؛ از موفقیت تحصیلی و رقابت در مدرسه گرفته تا عملکرد مطلوب در فعالیت های فردی و اجتماعی. هنگامی که والدین این انتظارات را با معیارهای سخت گیرانه و ایده آل های غیرقابل دسترس ترکیب می کنند، زمینه برای کاهش عزت نفس و تضعیف حس ارزشمندی فرزند فراهم می شود. کودکی که دائماً در معرض انتقاد، مقایسه یا توقعات بیش از حد قرار می گیرد، به مرور احساس می کند هرگز به اندازه کافی خوب نیست. این احساس می تواند به کاهش جرات ورزی، ناتوانی در بیان نیازها و ترس از اشتباه منجر شود. علاوه بر این، خودکارآمدی که به معنای باور فرد نسبت به توانایی های خود است، یکی از نخستین مؤلفه هایی است که تحت تأثیر کمال گرایی والدین آسیب می بیند؛ زیرا فرزند در فضایی بزرگ می شود که اشتباه کردن خطا نیست، بلکه نوعی شکست بزرگ تلقی می شود.

در چنین شرایطی طبیعی است که پژوهشگران به بررسی ارتباط میان کمال گرایی والدین و ویژگی های روانی فرزندان علاقه مند شوند. هر چه فشارهای ناشی از توقعات والدین افزایش یابد، احتمال بروز پیامدهای روان شناختی در فرزندان نیز بیشتر می شود. با این حال، اهمیت این موضوع تنها به عوامل روان شناختی محدود نیست؛ بلکه پیامدهای تربیتی، آموزشی و اجتماعی نیز به دنبال دارد. نوجوانانی که عزت نفس پایین و جرات ورزی اندک دارند، معمولاً در روابط اجتماعی، تصمیم گیری و مدیریت موقعیت های دشوار دچار چالش می شوند. این نوجوانان کمتر قادرند از خود دفاع کنند، کمتر احساس استقلال می کنند و در نتیجه اعتماد به نفس لازم برای پیشرفت در زندگی را کسب نمی کنند.

پژوهش حاضر تلاش می کند تصویری روشن از این رابطه ارائه دهد و نشان دهد چگونه الگوهای تربیتی والدین می تواند شخصیت فرزند را تحت تأثیر قرار دهد. با بررسی نمونه ای از دانش آموزان دختر منطقه ی ۷ تهران، نتایج این تحقیق بیانگر آن است که کمال گرایی والدین با کاهش سطح عزت نفس، جرات ورزی و خودکارآمدی فرزندان ارتباطی معنادار دارد. این یافته ها کاملاً با دیدگاه های علمی امروز همسو است؛ زیرا روان شناسان معتقدند والدین کمال گرا معمولاً استانداردهای بسیار بالایی در نظر می گیرند و فرزندان نیز ناخواسته احساس می کنند ارزشمند بودن آنها به عملکرد بی نقص وابسته است. این احساس وابستگی به تأیید والدین، معمولاً به اضطراب، احساس ناکافی بودن و کاهش باور به توانایی های فردی منجر می شود.

نکته مهم دیگری که نتایج این پژوهش بر آن تأکید دارد، نقش برجسته ی مادران در شکل گیری این ویژگی هاست. از آنجا که مادران معمولاً ارتباط عمیق تر و روزمره تری با فرزندان دارند، الگوهای رفتاری آنها تأثیر بیشتری بر عزت نفس و احساس توانمندی فرزندان می گذارد. زمانی که مادر انتظارات بسیار دقیق، سخت گیرانه و مبتنی بر بی نقص بودن مطرح می کند، فرزند بیشتر در معرض نگرانی از قضاوت و طرد قرار می گیرد و این موضوع باعث کاهش جرات ورزی و اجتناب از موقعیت های جدید می شود.

پژوهش حاضر اهمیت بازنگری در شیوه های تربیتی والدین را برجسته می کند. ایجاد محیطی امن، پذیرنده و واقع بینانه در خانواده، زمینه ای مناسب برای رشد عزت نفس، تقویت جرات ورزی و افزایش خودکارآمدی فرزندان فراهم می کند.

فهرست مطالب:
فصل اول: کلیات پژوهش
مقدمه
بیان مساله
اهمیت و ضرورت مساله
اهداف پژوهش
فرضیه های پژوهش
متغیر های پژوهش
تعاریف نظری و عملیاتی
فصل دوم: گستره نظری مساله مورد بررسی و پژوهش های مربوط به آن
کمال گرایی
نظریه های کمال گرایی
کمال گرایی از دیدگاه اسلام
انواع کمال گرایی
ابعاد کمال گرایی
ویژگی افراد کمال گرا
کمال گرایی والدین
عزت نفس
اهمیت عزت نفس
علل پیدایش عزت نفس
جرات ورزی
ویژگی های شخصیتی جرات ورزانه
خودکارآمدی
مولفه های خودکارآمدی
منابع خودکارآمدی
مروری بر پژوهش های انجام شده
فصل سوم: روش پژوهش
طرح پژوهش
جامعه آماری
نمونه آماری
روش نمونه گیری
ابزارهای اندازه گیری
مقیاس کمال گرایی اهواز
پایایی مقیاس کمال گرایی اهواز
اعتبار مقیاس کمال گرایی اهواز
شیوه نمره گذاری مقیاس کمال گرایی اهواز
آزمون عزت نفس کوپر اسمیت
اعتبار آزمون عزت نفس کوپر اسمیت
پایایی آزمون عزت نفس کوپر اسمیت
شیوه نمره گذاری آزمون عزت نفس کوپر اسمیت
پرسشنامه جرات ورزی گمبریل وریچی
پایایی پرسشنامه جرات ورزی گمبریل وریچی
اعتبار پرسشنامه جرات ورزی گمبریل وریچی
شیوه نمره گذاری پرسشنامه جرات ورزی گمبریل وریچی
مقیاس خودکارآمدی عمومی
پایایی مقیاس خودکارآمدی عمومی
اعتبار مقیاس خودکارآمدی عمومی
شیوه نمره گذاری مقیاس خودکارآمدی عمومی
روند اجراء و جمع آوری اطلاعات
روش های آماری در تحلیل داده ها
فصل چهارم: تجزیه و تحلیل داده های آماری
داده های توصیفی پژوهش
ارزیابی فرضیه های پژوهش
فصل پنجم: بحث و نتیجه گیری
خلاصه و نتیجه گیری
بحث و جمع بندی
محدودیت های تحقیق
پیشنهادها
فهرست منابع فارسی
فهرست منابع انگلیسی
پیوست ها