گزارش کارآموزی بافندگی فرش و نوع فرآیند کارخانه چله پیچی و بافندگی

این گزارش کارآموزی در مورد بافندگی فرش و فرآیند کارخانه چله پیچی و بافندگی است و به بررسی مراحل تولید فرش، آماده سازی نخ ها، رنگرزی، چله پیچی و بافندگی با ماشین های پیشرفته و سنتی می پردازد.

مقدمه:
فرش ایرانی یکی از قدیمی ترین و پیچیده ترین هنرهای دست بشر است که طی قرن ها شکل گرفته و با تلفیق زیبایی و کارکرد عملی، جایگاه ویژه ای در زندگی انسان یافته است. از نخستین تلاش های بشر برای پوشاندن بدن و فراهم آوردن آسایش، استفاده از الیاف طبیعی آغاز شد و به مرور زمان با تجربه و نوآوری، نخ ها و تار و پودهایی شکل گرفت که بعدها زمینه ساز ظهور پارچه و در نهایت فرش شدند. نخستین فرش ها تنها وسیله ای برای پوشش و گرما بودند، اما با گذشت زمان و پیشرفت هنر بافندگی، نقش های تزئینی و فرهنگی نیز بر آنها افزوده شد و فرش به نمادی از هنر، فرهنگ و تمدن ایرانی تبدیل شد.

استفاده از الیاف طبیعی مانند پشم، پنبه و ابریشم در بافت فرش، پایه ای برای کیفیت و دوام آن فراهم می آورد. پشم گوسفندان بومی و اصیل ایرانی به دلیل طول الیاف، استحکام و براقی، ماده اولیه اصلی برای بافت فرش های با کیفیت است. عملیات آماده سازی این الیاف شامل حلاجی، شانه زدن و ریسندگی است تا نخ هایی با تراکم و مقاومت مناسب حاصل شود. روش های سنتی ریسندگی، هرچند ساده به نظر می رسند، اما تأثیر قابل توجهی بر کیفیت نهایی فرش دارند و باعث ایجاد نرمی و استحکام نخ می شوند. رنگرزی نیز نقش بسیار مهمی در جذابیت و ماندگاری فرش ایفا می کند. ایرانیان از دوران باستان از مواد طبیعی برای رنگرزی استفاده کرده اند و طیف های رنگی متنوعی با استفاده از گیاهان، مواد معدنی و حیوانی تولید شده اند. ثبات رنگ در برابر نور و شستشو، یکی از ویژگی های شاخص فرش ایرانی است که به دوام طولانی آن کمک می کند.

فرآیند تولید فرش شامل مراحل متعددی است که از آماده سازی نخ ها و رنگرزی آغاز می شود و به چله پیچی و بافندگی ادامه می یابد. چله پیچی مرحله ای حیاتی است که در آن تارهای فرش روی دار قرار می گیرند و ساختار اصلی فرش شکل می گیرد. کیفیت و دقت در این مرحله، تأثیر مستقیمی بر یکنواختی و دوام فرش دارد. دستگاه های چله پیچی مدرن به گونه ای طراحی شده اند که کشش نخ ها را به صورت یکنواخت حفظ کرده و امکان بافت منظم را فراهم کنند. پس از چله پیچی، فرآیند بافندگی آغاز می شود. بافنده با کمک ابزارهایی ساده مانند شانه، قیچی و تیغه، نخ های خاب را بر اساس نقشه و طرح فرش در بین تارها گره می زند و پودگذاری انجام می شود تا ردیف های گره به صورت منظم و دقیق شکل گیرد. نوع گره و میزان تراکم آن از عوامل تعیین کننده کیفیت و زیبایی فرش است و به دو صورت گره متقارن (فارسی) و گره نامتقارن (ترکی) اجرا می شود.

با پیشرفت فناوری، ماشین های بافندگی پیشرفته مانند دستگاه های چکی، واندویل و تکستیما جایگزین روش های سنتی شده اند و عملیات گره زنی و پودگذاری با سرعت و دقت بالاتری انجام می شود. این ماشین ها باعث افزایش راندمان تولید شده و امکان تولید فرش های متنوع با طرح ها و رنگ بندی های گوناگون را فراهم کرده اند. همچنین دستگاه های پیچش فرش و تجهیزات تکمیل مانند شیرینک، پشت پاک کنی، چسب زدن و خشک کردن، فرش را آماده ارائه به بازار می کنند و دوام و ثبات آن را تضمین می نمایند.

طرح های فرش ایرانی جلوه ای از تاریخ، فرهنگ و خلاقیت هنرمندان است. هر نقش و نگاره دارای پیشینه فرهنگی و منطقه ای خاصی است و هماهنگی رنگ و طرح، زیبایی فرش را دوچندان می کند. تعداد بی شماری طرح و نقشه از دیرباز توسط هنرمندان گمنام خلق شده و هر یک داستانی از مهارت و ذوق ایرانی را بازگو می کند. این هنر، تلفیقی از دانش فنی و خلاقیت هنری است که با ابزار ساده و مواد طبیعی، محصولی با ارزش و ماندگار خلق می کند.

کارخانه های مدرن فرش، فرآیند تولید را به شکل صنعتی سازماندهی کرده اند و بخش های مختلفی مانند رنگرزی، چله پیچی و بافندگی با استفاده از تجهیزات پیشرفته انجام می شود. در این محیط ها، دقت در اجرای هر مرحله و هماهنگی میان آنها، کیفیت نهایی فرش را تضمین می کند و امکان تولید فرش های متنوع با استانداردهای بالا را فراهم می نماید. همزمان، استفاده از تجهیزات کنترل کشش و دستگاه های تنظیم ارتفاع نخ ها، یکنواختی بافت و دقت گره ها را افزایش می دهد و به تولید فرش هایی با دوام و زیبایی منحصربفرد کمک می کند.

فهرست مطالب
فهرست تصاویر ۶
فهرست جداول ۹
فهرست نمودارها ۱۰
مقدمه ۱۱
تاریخچه ۱۳
کارخانه فرش محتشم کاشان ۱۶
فصل اول _ رنگرزی
۱-۱ الیاف آکریلیک ۱۸
۱-۲ رنگرزی الیاف آکریلیک با مواد رنگزای بازیک ۱۸
۱-۳ روش رنگرزی ۲۱
۱-۴ رنگرزی الیاف آکریلیک با مواد رنگزای دیسپرس ۲۱
فصل دوم _ چله پیچی
۲-۱ چله ۲۳
۲-۲ نمایی از سالن چله پیچی ۲۳
۲-۳ دستگاه چله پیچی ۲۳
۲-۴ روند کار ۲۶
۲-۵ بخشهای پیشرفته دستگاه چله پیچی ۳۰
۲-۶ واکس زنی و انتقال ۳۶
۲-۷ بایگانی ۴۱
۲-۸ ضایعات سالن چله پیچی ۴۱
۲-۹ عمده مشکلاتی که در چله پیچی پیش می آید ۴۱
فصل سوم _ بافندگی
۳-۱ شرح وظایف بافنده ماشین فرشبافی ۴۴
۳-۲ شرح وظایف کمک بافنده ماشین فرشبافی ۴۵
۳-۳ آشنائی با اصطلاحات ماشین فرشبافی ۴۵
۳-۴ موقعیت اسنوها و دهنه ها در فرش روئی و زیری ۴۹
۳-۵ طراحی در ماشینهای فرشبافی ۵۰
۳-۶ محاسبات طرز قرار دادن بوبین ها ۵۰
۳-۷ قرار دادن بوبین های نخ خاب در قفسه بوبین ۵۲
۳-۸ قفسه بوبین و نخکشی نخهای خاب از راهنماهای نخ قفسه ۵۲
۳-۹ نخکشی نخهای خاب از هارنیش ها (زه ها و میل میلکها) ۵۳
۳-۱۰ نخکشی نخهای تار از میل میلک های وردها و شانه ۵۴
۳-۱۱ سیستم پودگذاری در دستگاه واندویل و تکستیما ۵۵
۳-۱۲چاقو یا تیغ برش ۵۶
۳-۱۳ سنگ چاقو تیزکن ۵۶
۳-۱۴ طراحی وردها ۵۶
۳-۱۵ تنظیم دقیق ارتفاع نخ خاب فرش ۵۷
۳-۱۶ کشیدن فرش به جلو در ابتدای کار ۵۸
۳-۱۷ نصب میله های سردرگیری نخهای تار ۵۸
۳-۱۸ دستگاه ژاکارد ۵۸
۳-۱۹ چگونگی بافت ۶۰
۳-۲۰ دستگاه پیچش فرش ۶۱
فصل چهارم _ تکمیل
۴-۱ دوخت ۶۲
۴-۲ پشت پاک کنی ۶۳
۴-۳ شیرینک مقدماتی ۶۳
۴-۴ چسب زدن ۶۴
۴-۵ خشک کردن ۶۵
۴-۶ شیرینک نهایی ۶۶
۴-۷ تخته کردن ، زیگزاگ زدن ، ریشه بافی ، عیب یابی و رفع نقیصه ۶۶
۴-۸ شستشو ۶۷
منابع و مآخذ ۶۹
فهرست تصاویر
تصویر ۱ : گره متقارن یا فارسی ۱۵
تصویر ۲ : گره نامتقارن یا ترکی ۱۵
تصویر ۳ : رول اصلی ۲۵
تصویر ۴ : Support 25
تصویر ۵ و ۶ :کیسه های بوبین در انبار ۲۷
تصویر ۷ : پدال پائین هر ۲۴ بوبین ۲۷
تصویر ۸ : چرخ حرکت دهنده قفسه قلابها ۲۷
تصویر ۹ : مرحله اول / عبور از سوراخ پشت قسمت قلابها ۲۸
تصویر ۱۰ : مرحله دوم / عبور از بین قرقره ۲۸
تصویر ۱۱ : مرحله سوم / عبور از قلابها ۲۸
تصویر ۱۲ : سرنخها به سمت شانه ها کشیده می شود ۲۹
تصویر ۱۳ : شانه رو و زیر ۲۹
تصویر ۱۴ : شانه اصلی ۲۹
تصویر ۱۵ : گره آلمانی ۳۰
تصویر ۱۶ : گره ایرانی ۳۰
تصویر ۱۷ : سیمهای متصل به قلابها ۳۱
تصویر ۱۸ : چراغ متصل به سنسورها ۳۱
تصویر ۱۹ : جکهای Tension (کشش) ۳۱
تصویر ۲۰ : فنرهای کشش قرقره ۳۲
تصویر ۲۱ : میله های تنظیم کشش ۳۲
تصویر ۲۲ : شلنگ های متصل به جکهای Tension 32
تصویر ۲۳ : صفحه کلیدها و کنترل ۳۳
تصویر ۲۴ : صفحه کامپیوتر ۳۵
تصویر ۲۵ : سمت راست دستگاه واکس زن و انتقال ۳۶
تصویر ۲۶ : سمت چپ دستگاه واکس زن و انتقال ۳۶
تصویر ۲۷ : ریلهای تعبیه شده در کف سالن برای انتقال ۳۶
تصویر ۲۸ : غلطک آغشته کننده و دستگاه واکس زن ۳۷
تصویر ۲۹ : مخزن حاوی پارافین ۳۸
تصویر ۳۰ : کنتور مخزن پارافین ۳۸
تصویر ۳۱ : بشکه پارافین مایع ۳۸
تصویر ۳۲ : علامت گذاری روی چله ۳۹
تصویر ۳۳ : اسنوی آماده تحویل ۴۰
تصویر ۳۴ : باسکول برای توزین اسنوها ۴۰
تصویر ۳۵ : بایگانی ۴۱
تصویر ۳۶ : بایگانی ۴۱
تصویر ۳۷ : بخش تنظیم فشار باد جکهای Tension 42
تصویر ۳۸ : قفسه بوبین ۴۵
تصویر ۳۹ : ورد ۴۶
تصویر ۴۰  : میل میلک متصل به هارنیش ۴۶
تصویر ۴۱ : هارنیش ۴۶
تصویر ۴۲ : ژاکارد ۴۶
تصویر ۴۳ : نقشه طرح ۴۷
تصویر ۴۴ : اکسنتر وردها ۴۷
تصویر ۴۵ : ریپر ۴۸
تصویر ۴۶ : گریپر ۴۸
تصویر ۴۷ : وزنه های مربوط به تنظیم کشش نخ تار ۴۹
تصویر ۴۸ : جاهای خالی پر شده با نخ تار در قفسه بوبین ۵۱
تصویر ۴۹ : راهنماهای نخهای خاب ۵۳
تصویر ۵۰ : راهنمای اصلی قبل از هارنیش ها ۵۳
تصویر ۵۱ : وزنه های تنظیم کشش ۵۳
تصویر ۵۲ : ظرفهای بوبین ذخیره ۵۳
تصویر ۵۳ : کمک بافنده از پشت ماشین نخ خاب مورد نظر را به بافنده می دهد ۵۴
تصویر ۵۴ : بافنده هارنیش ها را برای گرفتن نخ خاب بالا نگه می دارد ۵۴
تصویر ۵۵ : بوبین پود (۱) ۵۵
تصویر ۵۶ : ذخیره پود (۲) ۵۵
تصویر ۵۷ : راهنماها (۳) ۵۵
تصویر ۵۸ : ریپر (۴) ۵۵
تصویر ۵۹ : گریپر (۵) ۵۵
تصویر ۶۰ : پیکان نوک پلاتین ۵۹
تصویر ۶۱ : برآمدگی و پاشنه پلاتین ۵۹
تصویر ۶۲ : برآمدگی وسط سوزن ۶۰
تصویر ۶۳ : میله جلوی دفتین ۶۰
تصویر ۶۴ : کارت نقشه جلوی تخته سوزن قرار می گیرد ۶۱
تصویر ۶۵ : وزنه های متصل به پائین هارنیش ها ۶۱
تصویر ۶۶ : پشت پاک کنی ۶۳
تصویر ۶۷ : شیرینک ۶۴
تصویر ۶۸ : غلطک برسی ۶۴
تصویر ۶۹ : بخار دادن قبل از چسب زدن ۶۵
تصویر ۷۰ : چسب زدن ۶۵
تصویر ۷۱ : مخزن چسب ۶۵
تصویر ۷۲ : حاشیه فرش قبل از دوردوزی ۶۶
تصویر ۷۳ : چرخ دوردوزی ۶۶
تصویر ۷۴ : حاشیه فرش بعد از دوردوزی ۶۶
تصویر ۷۵ : سطح استیلی بسیار صاف ۶۷
تصویر ۷۶ : مکنده های بالای هر دستگاه ۶۷
تصویر ۷۷ : لوله های هدایت کننده ضایعات به خارج از سالن ۶۷
تصویر ۷۸ : ضایعات در بسته های مخصوص ریخته می شود ۶۷
تصویر ۷۹ : شکل ساده ای از فرآیند تکمیل فرش ۶۸

فهرست جداول
جدول (۱) : ثبات نوری و شستشویی تعدادی از مواد رنگزای بازیک روی آکریلیک   ۱۸
جدول (۲) : نام تجاری تعدادی از مواد رنگزای بازیک ۱۹
جدول (۳) : مشخصات تعداد بوبین ماشین فرشبافی ۵۱

فهرست نمودارها
نمودار (۱) : نمودار رنگرزی آکریلیک با مواد رنگزای بازیک ۲۱
نمودار (۲) : نمودار رنگرزی آکریلیک با مواد رنگزای دیسپرس ۲۲