مقاله کمبود فقر آهن

مقدمه:
کمبود فقر آهن یکی از شایع ترین اختلالات خونی است که با کاهش سطح هموگلوبین در گلبول های قرمز همراه است و توانایی بدن در انتقال اکسیژن به بافت ها را محدود می کند. هموگلوبین، ترکیبی از پروتئین گلوبین و عنصر آهن دار «هم» است که درون گلبول های قرمز قرار دارد و میزان آن شاخص اصلی سنجش کم خونی و پرخونی محسوب می شود. هرگونه اختلال در تولید هموگلوبین، چه به دلیل نقص مواد غذایی مانند فقر آهن، ویتامین B12 و اسید فولیک، و چه به دلیل کاهش تعداد گلبول های قرمز ناشی از خونریزی، همولیز یا پرکاری طحال، می تواند باعث بروز کم خونی شود.

خون، مایعی پیچیده است که از پلاسما و سلول های خونی تشکیل شده و نقش حیاتی در انتقال اکسیژن، مواد مغذی و دفع مواد زائد دارد. گلبول های قرمز و پلاسما با همکاری یکدیگر انرژی بدن را تأمین می کنند و هرگونه کاهش هموگلوبین، کاهش انرژی و خستگی مداوم را به همراه دارد. ذخایر آهن بدن عمدتاً در کبد به شکل فریتین نگهداری می شوند و این ذخایر منابع اصلی آهن برای تولید گلبول های قرمز هستند. کاهش غلظت فریتین، توانایی مغز استخوان برای سنتز هموگلوبین را محدود کرده و منجر به کم خونی فقر آهن می شود.

علل کمبود فقر آهن متعدد است. خونریزی های مزمن، به ویژه در زنان جوان با خونریزی ماهیانه پرحجم، یکی از عوامل اصلی کاهش ذخایر آهن است. همچنین خونریزی های مزمن ناشی از زخم معده، سرطان روده، تومورهای تخمدان، کلیه، مثانه و فیبروز رحمی می تواند ذخایر آهن را در طول زمان کاهش دهد. رژیم غذایی فاقد منابع کافی آهن مانند گوشت قرمز، حبوبات و سبزیجات برگ سبز نیز به تدریج باعث کم خونی فقر آهن می شود. جذب آهن در دستگاه گوارش نیز تحت تأثیر بیماری های روده ای، اسهال های مزمن، جراحی های گوارشی و حتی مصرف برخی داروهای ضد اسید قرار دارد.

بارداری شرایط ویژه ای برای کم خونی فقر آهن ایجاد می کند. با افزایش حجم خون مادر، نیاز به آهن بالا رفته و در صورت تأمین ناکافی، کاهش هموگلوبین می تواند رشد جنین را کند کند یا خطر سقط را افزایش دهد. در کودکان، کمبود آهن موجب کاهش اشتها، ضعف و کاهش مقاومت در برابر بیماری ها می شود و تمایل به مصرف مواد غیرغذایی مانند خاک یا یخ به عنوان نشانه ای از کم خونی فقر آهن مشاهده می شود. اختلالات عملکردی، افت تمرکز و کاهش قدرت یادگیری نیز از پیامدهای کمبود آهن در کودکان و نوجوانان است.

تشخیص کم خونی فقر آهن بر اساس سطح هموگلوبین انجام می شود و محدوده طبیعی هموگلوبین در سنین مختلف متفاوت است: زنان ۱۲ تا ۱۶ گرم درصد، مردان ۱۴ تا ۱۸ گرم درصد، نوجوانان ۱۲ تا ۱۶ گرم درصد، کودکان ۱۰ تا ۱۴ گرم درصد و شیرخواران ۱۰ تا ۱۵ گرم درصد. نوزادان محدوده ۱۶ تا ۲۵ گرم درصد را دارند. افرادی که هموگلوبین پایین تر از این مقادیر دارند، کم خون محسوب می شوند. بررسی خصوصیات سلول های خونی و غلظت فریتین به تشخیص دقیق شدت و علت کم خونی کمک می کند. آزمایش CBC، اندازه گیری آهن سرم، ترانسفرین و درصد اشباع ترانسفرین، اطلاعات کامل تری از وضعیت ذخایر آهن و میزان هموگلوبین ارائه می دهد.

عوارض کمبود فقر آهن در مراحل اولیه ممکن است آشکار نباشد، اما به تدریج خستگی، ضعف، رنگ پریدگی، التهاب و سوزش زبان، زخم کناره دهان، شکنندگی ناخن ها، سردرد و سرگیجه ظاهر می شوند. تمایل غیرطبیعی به مواد غیرغذایی و کاهش اشتها در کودکان، ضعف عملکرد تحصیلی و کاهش انرژی در افراد بزرگسال، از دیگر نشانه های کمبود آهن است. کم خونی فقر آهن، ترکیبی از عوامل غذایی، فیزیولوژیکی و بیماری های زمینه ای است و به طور همزمان با کاهش ذخایر آهن، سطح هموگلوبین خون کاهش می یابد و روند طبیعی عملکرد بدن را مختل می کند.

فهرست مطالب
خون و نقش آن در بدن
کم خونی چیست؟
هموگلوبین چیست ؟
کم خونی چه ارتباطی با ذخیره آهن بدن دارد؟
علل کم خونی فقر آهن چیست ؟
عوارض کم خونی فقرآهن چیست ؟
چه کسانی د رمعرض کم خونی فقر آهن قرار دارند ؟
کم خونی فقر آهن چگونه مشخص میشود؟
معضلات کم خونی چیست ؟
روش درمان کم خونی فقر آهن چیست ؟
چگونه می توان از کم خونی فقر آهن پیشگیری نمود؟
مصرف اضافی آهن چه مضراتی دارد ؟
اختلال بینایی و تپش قلب نشانه هایی از کم خونی فقر آهن
آیا بدن شما به میزان کافی آهن دریافت می کند؟
رژیم غذایی درکم خونی و فقرآهن
تاثیر کمبود آهن برروی افت تحصیلی دانش آموزان
منابع