مقاله کناره گیری از کار؛ علل و پیامدها

مقدمه:
کناره گیری از کار یکی از پدیده های پیچیده و پرهزینه در محیط های کاری مدرن است که تأثیر مستقیمی بر عملکرد سازمان و تجربه شغلی کارکنان دارد. این رفتارها که به شکل های مختلف جسمی و روانی بروز می کنند، در نقطه مقابل تعهد سازمانی قرار گرفته و می توانند در کوتاه مدت و بلندمدت پیامدهای قابل توجهی برای سازمان و کارکنان به همراه داشته باشند. کناره گیری جسمی شامل اقداماتی مانند تأخیر مکرر، غیبت های برنامه ریزی نشده، استراحت های طولانی و حتی استعفا می شود، در حالی که کناره گیری روانی شامل رفتارهایی مانند خیال پردازی، مراوده های غیر کاری، تظاهر به کار و پرسه زنی های اینترنتی است.

رفتارهای کناره گیرانه معمولاً از کوچک ترین بی توجهی ها شروع می شوند و با گذشت زمان می توانند به اقداماتی جدی منجر شوند که هزینه های مالی و معنوی قابل توجهی برای سازمان به بار می آورند. تأخیر کردن، به عنوان نخستین شکل کناره گیری جسمی، می تواند نشان دهنده عدم انگیزش یا رضایت پایین کارکنان باشد و در صورتی که به الگوی مستمر تبدیل شود، بهره وری سازمان را به طور قابل توجهی کاهش می دهد. غیبت های منظم و طولانی نیز یکی از پرهزینه ترین انواع رفتارهای کناره گیرانه است، چرا که نیاز به جایگزینی نیروی کار دارد و می تواند باعث کاهش کیفیت خدمات یا محصولات شود. حتی استراحت های طولانی و بدون برنامه می توانند زمان ارزشمند کاری را هدر دهند و بر جریان کار تأثیر منفی بگذارند. جدی ترین شکل کناره گیری جسمی، استعفا دادن کارکنان است که نه تنها به از دست رفتن استعداد و دانش سازمانی منجر می شود، بلکه می تواند پیامدهای مالی و عملیاتی گسترده ای به همراه داشته باشد.

کناره گیری روانی در ظاهر کمتر ملموس است اما اثرات آن می تواند به اندازه کناره گیری جسمی قابل توجه باشد. کارکنانی که درگیر خیال پردازی یا مراوده های غیرکاری هستند، زمان و انرژی خود را از وظایف اصلی منحرف می کنند و با تظاهر به مشغول بودن، سازمان را دچار کم بهره وری می کنند. پرسه زنی های اینترنتی یا انجام فعالیت های غیر مرتبط با کار در محیط دفتر یکی از رایج ترین شکل های کناره گیری روانی است و تحقیقات نشان داده اند که می تواند حدود ۴۰ درصد از وقت کاری روزانه کارکنان را به خود اختصاص دهد و هزینه های سنگینی بر سازمان تحمیل کند. شغل دوم و استفاده از منابع سازمانی برای امور شخصی نیز نمونه هایی دیگر از کناره گیری روانی هستند که نظم و تمرکز محیط کاری را تحت تأثیر قرار می دهند.

پیامدهای رفتارهای کناره گیرانه فراتر از کاهش بهره وری است و شامل کاهش انگیزش و رضایت شغلی، کاهش کیفیت روابط بین کارکنان و افزایش تنش های محیطی می شود. کارکنانی که روحیه پایینی دارند، بیشتر در معرض رفتارهای کناره گیرانه هستند و این رفتارها به نوبه خود باعث افزایش استرس و تمایل به ترک سازمان می شوند. هزینه های مالی مستقیم و غیرمستقیم این رفتارها شامل کاهش درآمد، از دست دادن فرصت ها، هزینه جایگزینی نیروی انسانی و کاهش رضایت مشتریان است. در برخی تحقیقات، میزان خسارت سالانه ناشی از کناره گیری برای هر کارمند در سطوح عملیاتی، میانی و ارشد بین ۴۷۷۰ تا ۱۳۵۶۰ دلار برآورد شده است، که نشان از اهمیت توجه به این موضوع در مدیریت منابع انسانی دارد.

عوامل متعددی در شکل گیری کناره گیری از کار نقش دارند؛ از شرایط محیطی و فشارهای شغلی گرفته تا عوامل فردی و روانی. نارضایتی از مدیریت، شرایط کاری سخت، عدم انگیزش و نبود فرصت های پیشرفت از جمله دلایل شایع برای کناره گیری جسمی و روانی هستند. حتی شوک های ناگهانی یا تجربه های ناخوشایند شغلی می توانند تصمیم به ترک سازمان را تسریع کنند. در عین حال، کناره گیری روانی غالباً پیش درآمدی بر کناره گیری جسمی محسوب می شود، چرا که کارکنان ابتدا از نظر ذهنی از وظایف خود فاصله می گیرند و سپس ممکن است اقدام به ترک کامل سازمان نمایند.

رفتارهای کناره گیرانه پیچیدگی های بسیاری دارند و هر یک از انواع آنها نیازمند توجه جداگانه است. تأثیر این رفتارها نه تنها بر عملکرد سازمان، بلکه بر تجربه شغلی دیگر کارکنان و فرهنگ سازمانی نیز محسوس است. در نتیجه، شناخت علل و پیامدهای کناره گیری از کار و بررسی اشکال مختلف آن اهمیت حیاتی دارد تا امکان درک بهتر رفتار کارکنان و بهینه سازی شرایط کاری فراهم گردد.