مقاله طراحی و محاسبه شاخص های اندازه گیری بهره وری در معاونت توسعه مدیریت و منابع
مقدمه:
بهره وری به عنوان یک مفهوم اقتصادی و مدیریتی، از دیرباز مورد توجه بوده است، اما مطالعات علمی و نظام مند پیرامون آن به چند دهه اخیر محدود می شود. نخستین تلاش های نظری در زمینه بهره وری را می توان در آثار آدام اسمیت، به ویژه کتاب «ثروت ملل»، مشاهده کرد که تقسیم کار را به عنوان روشی برای افزایش کارآیی معرفی نمود. با گذر زمان، مفهوم بهره وری فراتر از سنجش کمی یا داشتن یک معیار ساده حرکت کرده و به یک فرهنگ مدیریتی و اجتماعی تبدیل شده است که سطح زندگی، توسعه اقتصادی و کارایی سازمان ها را شکل می دهد. نظریه پردازانی مانند Clque «کلاگ» بهره وری بالای اقتصاد را عامل اصلی سطح بالای زندگی می دانند و Goldner و Stenier افزایش دستمزد و کاهش ساعات کار را محصول مستقیم ارتقاء بهره وری معرفی کرده اند. علاوه بر این، Jan Forestide کاهش قیمت ها، افزایش قدرت خرید و ارتقاء سطح زندگی و پیشرفت اجتماعی را از اهداف بهره وری قلمداد می کند و مارکس و لنین بهره وری را ابزار اساسی در تحقق اهداف اجتماعی می دانند.
در نگاه کلان، بهره وری نه تنها به افزایش ارزش افزوده واحدهای تولیدی و خدماتی منجر می شود، بلکه تعیین کننده کیفیت و اثربخشی منابع مورد استفاده نیز هست. نسبت ارزش افزوده حاصل از کالاها و خدمات به مجموع منابع مصرفی، شاخصی کلیدی برای سنجش کارآیی یک سیستم محسوب می شود. در این میان نقش مدیریت و سیاستگذاری سازمانی از اهمیت بالایی برخوردار است، زیرا با اتخاذ رویکردهای علمی و راهکارهای سازمان یافته می توان تمامی منابع را به گونه ای به کار گرفت که حداکثر ارزش افزوده محقق شود. بهره وری، به ویژه در سطوح کلان اقتصادی، ارتباط مستقیمی با رشد و توسعه کشورها دارد؛ افزایش تولید ناخالص داخلی و بهبود شاخص های اقتصادی تنها در صورتی میسر است که بهره وری در تمام سطوح سازمانی و اقتصادی ارتقاء یابد. از این رو، ملت هایی که بهره ور باشند و نهاده های خود را با استفاده از فناوری و روش های نوین مدیریت به نحو مؤثر به کار گیرند، توانایی بیشتری در ایجاد رفاه و توسعه پایدار دارند.
مطالعه حاضر، بر مبنای تحلیل علمی و کاربردی، به طراحی و محاسبه شاخص های بهره وری در معاونت توسعه مدیریت و منابع می پردازد. گام نخست در این مسیر، بررسی مبانی نظری بهره وری و متدولوژی های اندازه گیری آن است، به گونه ای که شاخص های کارآیی و اثربخشی به شکل شفاف و قابل سنجش تعریف شوند. این شاخص ها، به عنوان معیارهایی برای ارزیابی عملکرد سازمان، امکان تحلیل دقیق تر فرآیندها، منابع و نتایج را فراهم می آورند و چارچوبی منسجم برای پایش مستمر بهره وری ارائه می دهند.
در مرحله اول، اهداف، مأموریت ها و وظایف حوزه معاونت توسعه مدیریت و منابع با استفاده از برنامه های توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی کشور، و اسناد و برنامه های کلان وزارت بهداشت مورد تحلیل قرار گرفته است. این تحلیل شامل بررسی متون قانونی، شناسایی برنامه های مستقیم و غیرمستقیم مرتبط، و ارزیابی ساختار و حیطه وظایف معاونت می شود تا چارچوبی دقیق برای طراحی شاخص های بهره وری فراهم گردد.
در مرحله دوم، مبانی تئوریک اندازه گیری بهره وری و شاخص های مربوط به آن، از طریق بررسی منابع علمی، کتب و الگوهای مرجع، و مطالعات تطبیقی شناسایی شده اند. شاخص های پیشنهادی توسط سازمان مدیریت و برنامه ریزی و سایر مراجع معتبر، در این راستا ارزیابی و شاخص های نهایی بهره وری تعیین شده اند.
در مرحله سوم، نظام اندازه گیری بهره وری طراحی و با بهره گیری از نرم افزار مناسب پیاده سازی شده است. داده های بهره وری در دوره های مشخص جمع آوری و تحلیل شده و امکان پایش مستمر عملکرد معاونت توسعه مدیریت و منابع فراهم آمده است. این فرآیند، نه تنها مبنایی علمی برای ارزیابی اثربخشی و کارآیی فراهم می آورد، بلکه امکان بهینه سازی استفاده از منابع و افزایش ارزش افزوده سازمانی را نیز به شکل منظم و قابل اندازه گیری فراهم می کند.
