مقاله ارزیابی کارایی فیلتر پرس در تصفیه و بازیافت آب سنگبری
مقدمه:
صنعت فرآوری سنگ های تزئینی در دهه های اخیر به یکی از بخش های اثرگذار در زنجیره تولید مواد معدنی تبدیل شده است؛ بخشی که علاوه بر ارزش اقتصادی، پیوندی مستقیم با منابع آب، الزامات زیست محیطی و سطح فناوری تجهیزات صنعتی دارد. گستره تنوع سنگ در ایران و جایگاه تولیدی آن در مقیاس جهانی، ظرفیت قابل توجهی برای توسعه صادرات و افزایش ارزش افزوده ایجاد کرده است، با این حال فاصله میان توان بالقوه و بهره برداری واقعی همچنان محسوس باقی مانده است. بخش مهمی از این فاصله به شیوه های سنتی در فرآوری، مصرف بالای منابع، اتلاف آب و محدودیت های ایمنی و زیست محیطی بازمی گردد؛ عواملی که به تدریج ضرورت حرکت به سوی فناوری های نوین تصفیه و بازیافت را برجسته ساخته اند.
در کارخانه های سنگبری، مصرف مداوم آب در برش، سایش و پرداخت سنگ موجب تولید حجم قابل توجهی از پساب آغشته به ذرات ریز معدنی می شود. این پساب در روش های سنتی معمولاً در استخرهای متعدد ته نشینی جمع آوری شده و به مرور زمان گِل سنگ در کف این حوضچه ها انباشته می گردد. چنین ساختاری نه تنها به مساحت وسیعی از زمین نیاز دارد، بلکه با تبخیر تدریجی آب، آلودگی محیط پیرامون، دشواری لایروبی، هزینه بالای نگه داری و مخاطرات ایمنی نیز همراه است. از سوی دیگر، هدررفت آب در شرایط کمبود منابع آبی، فشار مضاعفی بر پایداری فعالیت واحدهای صنعتی وارد می کند و الزامات قانونی مرتبط با محیط زیست را سخت گیرانه تر می سازد.
ورود سامانه های فیلتر پرس به چرخه تصفیه پساب سنگبری، ساختار متفاوتی از مدیریت آب و پسماند را شکل داده است. در این سامانه ها، جداسازی ذرات جامد از مایع از طریق فشار مکانیکی و استفاده از مواد شیمیایی منعقدکننده انجام می شود و لجن حاصل به صورت کیک فشرده و کم رطوبت از دستگاه خارج می گردد. این فرآیند امکان بازگرداندن آب شفاف به مدار تولید را فراهم می سازد و هم زمان نیاز به استخرهای ته نشینی گسترده را از میان برمی دارد. کاهش اشغال زمین کارخانه، نظم یافتگی محیط کار، محدود شدن تماس مستقیم نیروی انسانی با لجن و کاهش هزینه های عملیاتی از پیامدهای ساختاری چنین تغییری به شمار می روند.
تحول یادشده تنها به صرفه جویی در مصرف آب محدود نمی شود، بلکه با شاخص های ایمنی صنعتی و بهداشت محیط کار نیز ارتباطی مستقیم دارد. تجمع گِل، لغزندگی سطوح، حضور حوضچه های روباز و جابه جایی دستی رسوبات از جمله عواملی هستند که احتمال بروز حادثه، خستگی شغلی و آسیب های جسمی را افزایش می دهند. در مقابل، فشرده سازی مکانیزه لجن و انتقال کنترل شده آن، الگوی متفاوتی از سازمان دهی فضای تولید ایجاد می کند؛ الگویی که با استانداردهای نوین ایمنی و الزامات محیط زیستی هم راستا است. هم زمان، کاهش انتشار ذرات معلق و جلوگیری از نفوذ پساب به خاک پیرامونی، نقش تعیین کننده ای در پایداری فعالیت صنعتی ایفا می کند.
ابعاد اقتصادی این دگرگونی نیز قابل توجه است. هزینه تأمین آب تازه، نگه داری استخرها، نیروی انسانی مورد نیاز برای پاک سازی و پیامدهای زیست محیطی ناشی از دفع نامناسب لجن، مجموعه ای از بارهای مالی پنهان را بر واحدهای سنگبری تحمیل می کند. بازیافت پیوسته آب در سامانه فیلتر پرس، چرخه مصرف را کوتاه تر کرده و وابستگی به منابع بیرونی را کاهش می دهد. در کنار آن، تبدیل لجن پراکنده به ماده ای فشرده و قابل حمل، امکان مدیریت ساده تر پسماند معدنی را فراهم می سازد؛ وضعیتی که با الزامات تولید صنعتی معاصر هم خوانی بیشتری دارد.
گسترش فناوری های تصفیه و بازیافت در صنایع معدنی، بازتابی از تغییر نگرش جهانی نسبت به مصرف منابع و حفاظت از محیط زیست به شمار می رود. محدودیت های قانونی، فشارهای اقتصادی و ضرورت رقابت در بازارهای بین المللی، همگی به سوی بهره گیری از تجهیزات کارآمدتر جهت داده اند. در چنین فضایی، سامانه های فیلتر پرس نه فقط به عنوان یک تجهیز مکانیکی، بلکه به منزله بخشی از زیرساخت مدیریت پایدار تولید مطرح می شوند؛ زیرساختی که تعامل میان بهره وری صنعتی، مصرف آب و الزامات زیست محیطی را در قالبی تازه بازتعریف می کند و چهره متفاوتی از فرآوری سنگ تزئینی در محیط های صنعتی پدید می آورد.
