مقاله سیستم های مدیریت کارمند و بافت های سازمانی؛ رویکرد اکولوژی جمعیت
مقدمه:
در دهه های اخیر، نظام های مدیریت کارمند به عنوان یکی از عناصر محوری در فهم پویایی های درونی سازمان ها و نحوه بقا، تطبیق و تحول آنها در محیط های پیچیده مورد توجه قرار گرفته اند. تغییرات ساختاری در بازار کار، گسترش رقابت سازمانی، تحولات نهادی و فشارهای محیطی سبب شده اند که شیوه های مدیریت نیروی کار از الگوهای ساده و غیر رسمی به سمت نظام های پیچیده تر و نهادینه شده حرکت کنند. در این میان، فهم تفاوت های ماهوی میان اشکال مختلف مدیریت کارمند و بررسی عوامل شکل دهنده به آنها، به یکی از مباحث بنیادین در ادبیات مدیریت و سازمان تبدیل شده است.
سیستم های مدیریت کارمند را نمی توان صرفا مجموعه ای از سیاست ها و رویه های اداری دانست؛ بلکه این سیستم ها بازتابی از روابط قدرت، ساختارهای نهادی، ارزش های سازمانی و شرایط محیطی اند که در آنها شکل می گیرند. مدیریت ساده، مدیریت پرسنل و مدیریت منابع انسانی هر یک بیانگر سطحی متفاوت از پیچیدگی سازمانی، رسمی شدن روابط کاری و میزان مداخله مدیریتی در تنظیم رفتار کارکنان هستند. تفاوت این اشکال نه تنها در ابزارها و تکنیک ها، بلکه در منطق حاکم بر آنها و نوع نگاه به نیروی کار قابل مشاهده است.
یکی از چالش های اساسی در تحلیل سیستم های مدیریت کارمند، بی توجهی به بافت های سازمانی و نهادی است. بسیاری از رویکردهای غالب، مدیریت منابع انسانی را به عنوان مدلی جهان شمول و قابل تعمیم به همه سازمان ها در نظر می گیرند، بی آنکه نقش شرایط ساختاری، روابط صنعتی، میزان تشکل یابی کارکنان و فشارهای محیطی را به طور جدی وارد تحلیل کنند. این نگاه تقلیل گرایانه سبب شده است که تنوع واقعی اشکال مدیریت کارمند و دلایل ظهور آنها در سازمان های مختلف نادیده گرفته شود.
رویکرد اکولوژی جمعیت با تأکید بر انتخاب محیطی، بقا و مرگ سازمان ها، امکان بازخوانی نظام های مدیریت کارمند را در بستری وسیع تر فراهم می کند. در این چارچوب، سازمان ها به مثابه واحدهایی در نظر گرفته می شوند که در معرض فشارهای محیطی، نهادی و رقابتی قرار دارند و سیستم های مدیریت کارمند آنها محصول سازگاری یا ناسازگاری با این فشارهاست. بر اساس این دیدگاه، انتخاب یک شکل خاص از مدیریت کارمند نه صرفا نتیجه تصمیم گیری آگاهانه مدیران، بلکه حاصل تعامل میان محدودیت های ساختاری، قواعد نهادی و الگوهای تثبیت شده در میدان سازمانی است.
ادغام رویکرد اکولوژی جمعیت با مدیریت انتقادی و روابط صنعتی، امکان تحلیل عمیق تری از ویژگی های مدیریت کارمند فراهم می آورد. این ترکیب نظری نشان می دهد که چگونه قدرت چانه زنی کارکنان، سطح اتحاد یا عدم اتحاد نیروی کار، و چارچوب های قانونی و نهادی می توانند بر شکل گیری و تثبیت نظام های مختلف مدیریت کارمند اثر بگذارند. در سازمان های متحد، الگوهای مدیریتی ناگزیر به سازگاری با ساختارهای جمعی و مذاکرات رسمی هستند، در حالی که در سازمان های غیر متحد، دامنه انتخاب های مدیریتی گسترده تر اما ناپایدارتر است.
در این میان، طبقه بندی اشکال مدیریت کارمند به صورت نوع شناسی های چندگانه، امکان درک دقیق تری از تنوع موجود در عمل سازمانی ایجاد می کند. شناسایی شش شکل متفاوت مدیریت کارمند در بافت های متحد و غیر متحد نشان می دهد که مدیریت منابع انسانی نه یک مسیر تکاملی خطی، بلکه مجموعه ای از گزینه های نهادی و محیطی است که هر یک در شرایط خاصی بقا می یابند. این نگاه، ادعای برتری ذاتی یک الگوی مدیریتی بر سایر الگوها را به چالش می کشد و توجه را به زمینه های شکل گیری آنها معطوف می سازد.
با وجود گسترش قابل توجه ادبیات مدیریت منابع انسانی، نقش بافت سازمانی همچنان در حاشیه تحلیل ها باقی مانده است. تمرکز بیش از حد بر تکنیک ها و ابزارها، بدون در نظر گرفتن شرایط محیطی و نهادی، سبب شده است که فهم ناقصی از چرایی تفاوت نظام های مدیریت کارمند در سازمان های مختلف شکل گیرد. پرداختن به این خلأ نظری، امکان بازاندیشی در مفروضات مسلط و ارائه تصویری واقع گرایانه تر از مدیریت کارمند در دنیای سازمان های معاصر را فراهم می کند.
