گزارش مطالعات طرح هادی روستای احمد آباد
چکیده
این گزارش با هدف تبیین ویژگی های طبیعی، جغرافیایی، تاریخی و انسانی روستای احمد آباد و تحلیل ساختار کالبدی، اقتصادی و اجتماعی آن تهیه شده است. بررسی اقلیم، منابع آب، نحوه توزیع جمعیت، ویژگی های معیشتی، شکل گیری بافت، کاربری های موجود و نیز مسیرهای ارتباطی از محورهای اصلی این مطالعات به شمار می رود. در کنار شناخت وضعیت موجود، تحولات تاریخی، عوامل مؤثر بر توسعه بافت، کیفیت ابنیه، فعالیت های کشاورزی و دامداری و نقش شرایط محیطی نیز مد نظر قرار گرفته تا زمینه ای برای تدوین طرح هادی و ارائه پیشنهادهای واقع بینانه فراهم شود. این چکیده تصویری کلی از مراحل تحلیل و ارزیابی هایی ارائه می کند که با هدف دستیابی به یک الگوی مناسب برای ساماندهی و توسعه آینده روستا انجام شده است.
مقدمه
شناخت ویژگی های یک روستا هنگامی معنا پیدا می کند که مجموعه ای از عوامل طبیعی، تاریخی، کالبدی، اقتصادی و اجتماعی آن در کنار هم قرار گیرد و تصویری جامع از وضعیت موجود ارائه شود. طرح هادی روستای احمد آباد نیز بر همین اساس شکل گرفته و هدف آن تبیین شرایط واقعی روستا، بررسی روند تحولات آن و ترسیم مسیر آینده با توجه به ظرفیت ها و محدودیت های موجود است. این گزارش بر پایه گردآوری داده های میدانی، تحلیل ساختارهای محیطی و مطالعه پیشینه تاریخی روستا تدوین شده تا امکان ارائه طرحی فراهم شود که با واقعیت های منطقه همخوانی داشته باشد.
بررسی مقدماتی شهرستان، نقطه آغاز این مطالعات است؛ زیرا هر روستا در بستری بزرگ تر معنا پیدا می کند. ویژگی های چینه شناسی، نوع سنگ ها و لایه های رسوبی، نشانه هایی از تحولات زمین شناختی منطقه ارائه می کنند و جایگاه احمد آباد را در ساختار زمین شناسی شهرستان مشخص می سازند. به عنوان نمونه، سنگ های شیلی، ماسه سنگی و آهکی که در شرق کپه داغ مشاهده شده اند، روند شکل گیری لایه ها را نشان می دهند و اطلاعات ارزشمندی درباره قدمت و تحول حوضه رسوبی به دست می دهند. پس از بررسی ویژگی های زمین شناسی، اقلیم منطقه اهمیت می یابد؛ زیرا شرایط اقلیمی مانند دما، رطوبت، بارندگی و تعداد روزهای یخبندان تأثیر مستقیمی بر نوع فعالیت های کشاورزی، شیوه های ساخت و ساز و حتی شکل گیری الگوی استقرار روستا دارد.
در ادامه، منابع آب یکی از مؤثرترین عوامل در حیات روستا به شمار می رود. بررسی منابع آب سطحی و زیرزمینی نشان می دهد که چه اندازه از نیازهای زیستی و کشاورزی از طریق این منابع تأمین می شود و چه محدودیت هایی در این بخش وجود دارد. الگوی بهره برداری از آب آشامیدنی و منابع تأمین آن نیز شناخت دقیق تری از وضعیت موجود ارائه می کند. اهمیت این موضوع زمانی بیشتر مشخص می شود که رابطه مستقیم میان آب، کشاورزی و اقتصاد روستایی در نظر گرفته شود.
مطالعات جمعیتی و بررسی ساختار نیروی انسانی، لایه ای دیگر از تحلیل روستا را تشکیل می دهند. نحوه توزیع جمعیت، روند رشد یا کاهش آن، ترکیب سنی و جنسی، میزان سواد و مهارت های موجود در جامعه روستایی، عوامل تأثیرگذاری هستند که باید به دقت مورد مطالعه قرار گیرند. تعداد بعد خانوار، تحولات جمعیتی، نرخ رشد واقعی و طبیعی، و نیز روند مهاجرت از جمله شاخص هایی هستند که شناخت عمیق تری از ساختار اجتماعی و پویایی جمعیت ارائه می دهند. این داده ها درک نسبتاً کاملی از ویژگی های انسانی روستا فراهم می کنند و زمینه ساز تدوین برنامه های آینده می شوند.
از نظر اقتصادی، کشاورزی و دامداری همچنان نقش اساسی در معیشت احمد آباد دارند. فعالیت های زراعی، نوع محصولات کشت شده، درآمد حاصل از هر محصول، هزینه های تولید و همچنین نقش دام و طیور در چرخه اقتصادی روستا بخشی از اطلاعاتی هستند که چارچوب اقتصادی روستا را روشن می کنند. ادامه این تحلیل به شناخت صنایع و معادن محدوده نیز می پردازد تا مشخص شود چه ظرفیت هایی خارج از کشاورزی در منطقه وجود دارد و چگونه می توانند بر آینده توسعه روستا مؤثر باشند.
شناخت تاریخی روستا بخش دیگری از این مطالعات را تشکیل می دهد. بررسی علل پیدایش روستا، روند رشد و گسترش بافت، عوامل مؤثر بر شکل گیری ساختار فعلی و مراحل توسعه تاریخی، نشان می دهد که چگونه شرایط طبیعی و اجتماعی گذشته بر وضعیت کنونی اثر گذاشته اند. به عنوان مثال، عواملی مانند نزدیکی به منابع آب، موقعیت برای فعالیت های کشاورزی یا وجود مسیرهای ارتباطی در گذشته، نقشی تعیین کننده در انتخاب محل اولیه سکونت روستا داشته اند. این عوامل در طول زمان سبب شکل گیری بافت و توسعه مرحله ای آن شده اند.
در کنار بررسی تاریخچه و ویژگی های طبیعی، مطالعه کاربری اراضی نیز اهمیت زیادی دارد. تعیین نحوه استفاده از زمین های کشاورزی، اراضی مسکونی، فضاهای عمومی، کاربری های خدماتی و مناطق تفرجگاهی، الگوی کالبدی روستا را مشخص می کند. شناخت کیفیت ابنیه، نوع مصالح به کار رفته، وضعیت تاسیسات عمومی، شبکه های ارتباطی و معابر، از دیگر بخش های مهم این مطالعات است؛ زیرا این عناصر ساختار کالبدی روستا را شکل می دهند و بیانگر نیازهای توسعه ای آینده هستند.
تمامی این مطالعات در نهایت زمینه ساز تدوین طرح پیشنهادی روستا می شوند. طرح هادی بر پایه شناخت دقیق ویژگی های موجود و تحلیل شرایط محیطی، تاریخی، اقتصادی و اجتماعی تدوین می شود و هدف آن ایجاد تصویری منسجم از مسیر توسعه آینده است. این فرایند نه تنها وضعیت کنونی روستا را آشکار می کند، بلکه ظرفیت ها و محدودیت هایی را نیز نمایان می سازد که در برنامه ریزی های آتی باید مورد توجه قرار گیرند. تصویری که از مجموع این بررسی ها حاصل می شود نشان می دهد که احمد آباد چگونه شکل گرفته، چه ویژگی هایی دارد و بر اساس شرایط موجود، توسعه آینده آن در چه مسیری قابل تصور است.
فهرست مطالب
۱-شهرستان
معرفی اجمالی شهرستان ۱
چینه شناسی ۲
اقلیم ۴
منابع آب ۶
منابع آب سطحی ۶
منابع آب زیرزمینی ۸
جمعیت ۹
نحوه توزیع جمعیت و پراکندگی آن ۹
وضعیت اقصادی ۱۰
کشاورزی ۱۰
زراعت و باغداری ۱۰
دام و طیور ۱۱
صنایع و معادن ۱۲
۲- روستا
شناسایی روستا ۱۴
موقعیت جغرافیایی ۱۴
تعیین محدوده اراضی کشاورزی و منابع طبیعی روستا ۱۴
معرفی منابع آب آشامیدنی ۱۵
اقلیم ۱۵
درجه حرارت ۱۵
بارندگی ۱۶
تعداد روزهای یخبندان ۱۷
رطوبت نسبی ۱۷
سابقه بروز حوادث طبیعی ۱۷
بررسی جمعیت و ساختار نیروی انسانی ۱۹
تحولات جمعیت ۱۹
تعداد بعد خانوار ۲۰
ترکیب جمعیت ۲۱
ترکیب سنی ۲۲
ترکیب جنسی ۲۳
سواد و آموزش ۲۴
وضعیت اشتغال ۲۴
تغییرات و نرخ رشد جمعیت ۲۵
نرخ رشد واقعی (مطلق) ۲۵
محاسبه نرخ رشد مطلق یک ساله ۲۶
نرخ رشد طبیعی ۲۶
محاسبه نرخ رشد طبیعی و روند مهاجرت ۲۷
فعالیت اقتصادی ۲۸
کشاورزی ۲۸
فعالیت زراعی ۲۸
هزینه و درآمد حاصل از محصولات زراعی ۲۹
فعالیت دامداری ۳۰
بررسی علل پیدایش روستا ۳۲
علل پیدایش روستا ۳۲
سابقه تاریخی و مراحل توسعه تاریخی بافت ۳۴
شناخت عوامل موثر در شکل گیری بافت روستا ۳۴
مراحل توسعه تاریخی بافت ۳۵
شناخت و تعیین نحوه کاربری اراضی در وضع موجود ۳۶
شناسایی مراکز تفرجگاهی و جاذبه های توریستی ۳۸
بررسی چگونگی مالکیت روستا ۳۹
شناخت کیفیت ابنیه روستا ۴۰
شبکه های ارتباطی در روستا ۴۱
تاسیسات و تجهیزات عمومی روستا ۴۲
بررسی مصالح ساختمانی موجود و کاربرد آنها ۴۲
بررسی معماری وترکیب فضاهای مسکونی وواحدهای همسایگی ۴۲
طرح پیشنهادی روستا ۴۴
منابع و مآخذ ۴۵
