مقاله معماری دوره پهلوی

مقدمه:
معماری دوره پهلوی یکی از مقاطع تعیین کننده در روند دگرگونی کالبدی شهرها و شکل گیری الگوهای نوین ساخت و ساز در ایران به شمار می آید؛ دوره ای که هم زمان با تحولات عمیق سیاسی، اقتصادی و فرهنگی، سیمای فضاهای شهری و بناهای شاخص را دستخوش تغییرات بنیادین کرد. گذار از ساختارهای سنتی به سوی سازمان دهی مدرن، حضور فناوری های نوین ساختمانی، گسترش خیابان کشی های منظم و شکل گیری مراکز اداری و حکومتی تازه، مجموعه ای از شرایط را پدید آورد که در آن معماری نه صرفاً به عنوان هنر ساخت بنا، بلکه به منزله بازتابی از هویت جدید ملی و تصویر دولت مدرن جلوه گر شد. این دگرگونی ها در بستر تاریخی خاصی رخ داد که از آغاز پادشاهی رضا شاه تا پایان حکومت محمد رضا شاه امتداد یافت و طی آن، رابطه میان سنت های بومی و الگوهای وارداتی به شیوه ای پیچیده و چند لایه بازتعریف شد.

در سال های نخست این دوره، توجه به انسجام فضایی شهر، ایجاد میدان ها، پل ها و ساختمان های اداری با مقیاس بزرگ، و بهره گیری از عناصر الهام گرفته از شکوه ایران باستان، زمینه شکل گیری گرایشی موسوم به سبک ملی را فراهم ساخت. این گرایش تلاش داشت با استفاده از نشانه های تاریخی، پیوندی نمادین میان گذشته باستانی و ساختار دولت نوین برقرار کند؛ از همین رو کاربرد ستون ها، تناسبات یادمانی، تقارن در نما و تأکید بر ورودی های شاخص در بسیاری از بناهای عمومی مشاهده می شود. هم زمان با این روند، گسترش فعالیت های عمرانی، توسعه شبکه راه آهن، ایجاد ساختمان های صنعتی و ورود مصالحی چون آهن و شیشه، بیان معماری را به سوی فرم های ساده تر و کارکردگرایانه سوق داد؛ امری که به تدریج زمینه پذیرش جریان های مدرن اروپایی را نیز در فضای معماری ایران فراهم آورد.

در دوره پهلوی دوم، شتاب نوسازی شهری افزایش یافت و شهرهایی چون تهران به کانون تمرکز پروژه های ساختمانی و نمادهای معماری معاصر تبدیل شدند. شکل گیری میدان ها و خیابان های جدید، احداث مجموعه های فرهنگی، هتل ها، ایستگاه های راه آهن، آرامگاه های یادمانی و ساختمان های آموزشی، سیمایی متفاوت از گذشته پدید آورد که در آن ترکیبی از مدرنیسم بین المللی، گرایش های کلاسیک اروپایی و ارجاعات تاریخی ایرانی هم زمان حضور داشتند. این هم نشینی سبک ها نه به صورت یکنواخت، بلکه متناسب با کاربری بنا، موقعیت جغرافیایی و شرایط اجتماعی هر منطقه جلوه می یافت؛ به گونه ای که از کاخ ها و مجموعه های حکومتی گرفته تا خانه های شهری و بناهای خدماتی، هر یک روایت متفاوتی از مواجهه سنت و تجدد را در قالب کالبد معماری بازتاب می دادند.

گستره تحولات این دوره تنها به پایتخت محدود نماند و شهرهای دیگری همچون تبریز، یزد و رامسر نیز در مسیر تغییرات کالبدی و فضایی قرار گرفتند؛ تغییراتی که در سازمان دهی محله ها، نحوه استقرار ورودی ها، شکل گیری فضاهای میانی، و ترکیب مصالح سنتی با فناوری های جدید نمود پیدا کرد. حضور باغ ها، کاخ ها، موزه ها و بناهای یادمانی در کنار ساختمان های اداری و اقتصادی، تصویری چند وجهی از معماری دوره پهلوی ترسیم می کند؛ تصویری که در آن مفاهیمی چون باستان گرایی، دولت سازی، نوسازی شهری و دگرگونی شیوه های زیست شهری به طور هم زمان قابل مشاهده است و لایه های متنوعی از معنا، فرم و کارکرد را در بطن خود جای داده است.

فهرست مطالب
معماری دوره پهلوی ۷
دوره اول(دوره پادشاهی رضا شاه ) ۱۲۹۹-۱۳۲۰ ۷
دوره دوم (دوره پادشاهی محمد رضا شاه )۱۳۲۰-۱۳۵۷ ۷
مطالعات ۷
مطالعات سیاسی و اقتصادی ۷
مطالعات فرهنگى- ا جتماعى ۸
باستان شناسى معاصر غرب ۱۱
باستان شناسى معاصر ایران ۱۱
انجمن آثار ملی ۱۱
تاثیرات باستان گرایى ۱۲
تعریفى بر باستان گرایى ۱۳
باستان گرایى در معمارى ۱۳
تاثیرات عملکردهای جدید ۱۴
معماری ، مهندسی و توسعه عمرانی ۱۴
معماری صنعتی ۱۵
ویژگیها ۱۶
معماری پهلوی ۱۷
شروع دوره پهلوی ( دوره رضا خانی) ۱۸
( حرکت دوره معماری و تحول ) ۱۹
معماری سبک ملی ۱۹
مقایسه فرم ۱۹
سر در باغ ملی ۲۱
میدان راه آهن و بنای آن ( اوایل پهلوی دوم) ۲۱
در دوره رضا شاه اداری و حکومتی میدان ها و پل ها و نهایت شهرسازی ۲۱
نتیجه گیری ۲۱
اشاره به پهلوی دوم ۲۱
میدان حسن آباد ۲۲
آهن و شیشه، معماری پهلوی را دگرگون کرد ۲۲
معماری مسکن در تهران ۲۵
معماری پهلوی ۲۶
سبک های معماری معاصر ایرانی ۲۶
آنالیز بنا ۲۸
از الف تا ی میدان آزادی تهران ۲۸
طراح پل ورسک کیست؟ ۲۹
مشخصات فنی پل ورسک ۲۹
سه خط طلا ۳۰
موقعیت باغ سعد آباد: ۳۰
قناتهای باغ سعدآباد : ۳۳
سر در کاخ سعد آباد ۳۴
محوطه زیبای کاخ سعد آباد ۳۴
موزه های کاخ سعد آباد موزه نظامی کاخ سعد آباد ۳۴
کوشک احمد شاهی ۳۴
اتاق مطالعه رضا پهلوی ۳۶
کاخ سفید یا موز ملت ۳۶
تالار پذیرایی کاخ ملت ۳۷
مجسمه آرش کمانگیر در کنار کاخ سفید: ۳۷
کاخ موزه سبز ۳۹
کاخ اختصاصی ۴۰
کاخ شمس یا موزه مردم شناسی ۴۱
۷٫کاخ اشرف: ۴۲
۱۰٫کاخ ملکه مادر: ۴۲
۱۱٫ کاخ فریده دیبا ۴۲
۱۲ و ۱۳ کاخهای قدیم و جدید رضا پهلوی( موزه بهزاد و دفینه ). . کاخ لیلا ۴۲
۱۴کاخ فرحناز و علیرضا(موزه خط و کتابت میرعماد) ۴۳
بنای نظمیه(شهربانی) ۴۳
طراحی و ساخت بنا۱۳۱۲تا۱۳۱۴ ۴۳
خانه های تاریخی تبریز ۴۴
معماری خانه ۴۵
معماری خانه ۴۵
معماری خانه ۴۶
نمای جنوبی ساختمان۱ ۴۸
نمای شمالی ساختمان۱ ۴۸
خانه های تاریخی تبریز ۴۸
-خانه شربت اوغلی،اواخر قاجار و پهلوی اول ۴۹
تحلیل کالبدی خانه های تاریخی تبریز ۵۱
-نحوه استقرار ورودی نسبت به محور اصلی و فرعی ۵۲
خانه شربت اوغلی،متاخر خانه بلورچیان،دوره متاخر خانه مشروطه،دوره متقدم ۵۳
عمارت اداره پست و گمرک (موزه پست و مخابرات) ۵۵
بانک ملی فردوسی ۵۹
زور خانه بانک ملی ۶۰
مسجد دانشگاه تهران(گرایش مدرن) ۶۱
ساختمان راه آهن ۶۲
ایستگاه راه آهن تهران میدان راه آهن ۱۳۳۴ شمسی ساختمان راه آهن ۶۳
بنای یادبود آرامگاه بوعلی ۶۳
آرامگاه حافظ ۶۴
هتل قدیم رامسر(معماری مدرن متعالی) ۶۵
آرامگاه فردوسی بزرگ ۶۵
نقشه میدان مشق ۶۶
سیر تحولی میدان مشق ۶۸
بناهای دیگر میدان مشق ۶۸
سیر تحولای شهر یزد ۶۹
سیمای شهر در دوره پهلوی اول ۩ ۶۹
شکل ۱۱: نقشه ذهنی از شهر یزد در دوره پیش از پهلوی اول؛ طرح میانی تصویر مربوط به تکیه امیر چخماق و نخل آن است ۷۰
بیان معماری پهلوی ۩ ۷۱
۱-۱- تهران زدگی ۩ ۷۱
شکل ۱۲: نقشه ذهنی از شهر یزد در دوره پهلوی اول؛ طرح بالای تصویر مربوط به تکیه امیر چخماق است.. ۷۱
۱-۲- باستان گرایی ۩ ۷۱
شکل ۱۳: دبیرستان مارکار یزد که با همت مارکار و با طراحی مهندس برزو در سال ۱۳۱۲ به صورت ملی احداث گردید. ۷۲
۱-۳- معماری به سبک کلاسیک اروپا ۩ ۷۲
شکل ۱۴: دبیرستان ایرانشهر یزد در حال احداث؛ ۷۳
۲- نتیجه گیری ۩ ۷۳
شکل ۱۵: میدان امیر چخماق و میدان شاه یا بعثت امروزه و بازار حد فاصل آن پیش از احداث سه خیابان که با نقطه چین نشان داده شده است؛ ۷۴
شکل ۱۶: وضعیت اولیه خیابان پهلوی یا امام خمینی امروزه که در سال ۱۳۰۷ احداث و در سال ۱۳۸۴ مرمت شد. ۷۴
معماری دوره پهلوی
دوره اول(دوره پادشاهی رضا شاه ) ۱۲۹۹-۱۳۲۰
دوره دوم (دوره پادشاهی محمد رضا شاه )۱۳۲۰-۱۳۵۷
مطالعات
مطالعات سیاسی و اقتصادی