مقاله در مورد آمار تجزیه و تحلیل

مقدمه:
آمار و تجزیه و تحلیل همیشه در ظاهر ساده جلوه می کنند، اما هر جا پای داده ها، ارقام و تفسیر نتایج به میان می آید، تصویر پیچیده تری شکل می گیرد. اصطلاح «تجزیه و تحلیل» بارها در متون علمی، مدیریتی و صنعتی تکرار می شود و در نگاه اول، واژه ای شفاف به نظر می رسد. با این حال، همین واژه در بافت های مختلف، معناهای متفاوتی پیدا می کند. گاهی به معنای نظم دهی به اطلاعات عددی مطرح می شود و گاهی به عنوان ابزاری برای کشف علت ها، بررسی روندها و روشن کردن ساختار پنهان داده ها. وقتی محور بحث، ایمنی هوانوردی، حوادث، نرخ ها یا سنجش عملکرد باشد، هر تعریف کوچک از آمار می تواند جهت نگاه به واقعیت را تغییر دهد.

در مجموعه مباحث مرتبط با آمار، نخستین گام معمولاً ساماندهی داده هاست. ارقام بی ساختار چیزی جز انبوهی از عدد نیستند. اما وقتی همان ارقام مرتب، دسته بندی و در قالب شاخص ها تعریف می شوند، داستان دیگری رقم می خورد. تعریف «نرخ» نمونه ای روشن از همین ماجراست. تعداد رخدادها به خودی خود معنای کافی ندارد؛ وقتی در کنار میزان قرار گرفتن در معرض خطر سنجیده می شود، به شاخصی قابل تفسیر تبدیل می شود. در ایمنی پرواز، حادثه ای که در ۴ هزار ساعت رخ می دهد، معنایی متفاوت نسبت به حادثه ای مشابه در ۴۰ هزار ساعت دارد. همین نسبت ها، مسیر تحلیل را از برداشت های سطحی جدا می کند و امکان مقایسه واقعی بین دوره ها را فراهم می سازد.

درک محدودیت های نرخ ها بخش مهمی از تحلیل به شمار می رود. اگر حجم عملیات همواره ثابت باقی می ماند، شمار ساده ی وقایع کفایت می کرد. اما وقتی ساعت پرواز، مقیاس مصرف، شدت استفاده یا حجم فعالیت تغییر می کند، تنها تکیه بر تعداد مطلق، تصویری گمراه کننده می سازد. ضرب نرخ ها در ثوابت مشخص ــ مانند ۱۰ هزار یا ۱۰۰ هزار ــ صرفاً برای خواناتر شدن اعداد انجام می شود و هیچ بار معنایی مستقل ندارد. آنچه اهمیت دارد نسبت واقعی میان واقعه و میزان مواجهه با خطر است؛ نسبتی که به تدریج، الگوهای پنهان را آشکار می کند.

در کنار نرخ ها، مفاهیمی مانند نرخ ماهانه، نرخ تجمعی و میانگین های جابه جا شونده، زاویه های تازه ای از داده را نشان می دهند. زمانی که تغییرات در طول زمان دنبال می شود، افت و خیزها معنا پیدا می کنند و مشخص می شود کدام نوسان ها تصادفی اند و کدام نشانه ای از روند عمیق تر. نمودارهای حلقه ای، جداول رده بندی و شاخص های شدت و احتمال، تنها ابزارهای تزئینی نیستند؛ زبان بصری تحلیل هستند و ساختارهای پیچیده را به شکلی قابل مشاهده تبدیل می کنند.

بخش دیگری از آمار تجزیه و تحلیل به حوزه ی علت یابی وارد می شود. مدل های علل سوانح، تحلیل خطر، ارزیابی ریسک و نسبت دادن سهم هر عامل، نگاه را از سطح حادثه به لایه های زیرین می برد. در این فضا، مدیریت، برنامه ریزی، نقص سیستم، خطای ناظر یا اپراتور هر کدام جایگاه مستقلی پیدا می کنند و به جای تکیه بر قضاوت های کلی، هر عامل در چارچوب داده ها سنجیده می شود. آنچه به ظاهر یک خطای ساده به نظر می رسد، در بطن خود می تواند زنجیره ای از تصمیم ها، کاستی ها و شرایط محیطی را پنهان کرده باشد.

شرح داده ها و توصیف دقیق آنچه اتفاق افتاده، تنها نقطه ی آغاز است. وقتی تحلیل به سمت سود–هزینه، اثر خطرپذیری و طبقه بندی پیامدها حرکت می کند، تصویر عملیاتی تری شکل می گیرد. هر نرخ، هر نمودار و هر شاخص، داستانی از رفتار سیستم در طول زمان روایت می کند. جابجایی میانگین ها، تغییر توزیع ها، افزایش یا کاهش نسبی رخدادها، همه به تدریج کنار هم قرار می گیرند و ساختاری از واقعیت را نشان می دهند که با ظاهر ساده اعداد تفاوت دارد.

در این میان، نقش نظریه ها تنها به چارچوب بندی مفاهیم محدود نیست. نظریه، مسیر نگاه به داده را تعیین می کند و مشخص می سازد کدام الگوها اصلاً دیده شوند و کدام در حاشیه باقی بمانند. وقتی مدل های تحلیلی بر پایه نظم منطقی بنا شوند، هر جدول و هر رقم، جایی در تصویر کلی پیدا می کند و خوانش داده ها از سطح گزارش خام فاصله می گیرد. جایی که آمار تجزیه و تحلیل، نه در قالب فرمول های خشک، بلکه در شکل فهمی روشن از رفتار واقعی سیستم جریان پیدا می کند.

فهرست مطالب
تکنیک های تحلیلی
نرخها
آیا باید مغرور باشیم ؟
شرح داده ها
نرخهای ماهانه :
نرخهای جمع شونده
جابجایی زمانها یا جابجایی میانگین نرخها
نمودارهای حلقه ای :
تجزیه و تحلیل سود – هزینه
تحلیل اثر خطر پذیری :
رده بندی احتمال خطر
رده بندی شدت خطر :
تحلیل خطرات
عملکردهای پایه ای و اولیه
بررسی نظریه ها :
مدل علل سوانح
ماموریت و اهداف همکاری
اشتباه مدیریت
نقص برنامه ایمنی هوایی:
نقص سیستم :
اشتباه ناظر :
اشتباه اپراتور :
ویژگیهای شخصی