مقاله آلودگی هوا و آثار آن

چکیده
این مقاله به بررسی ماهیت آلودگی هوا، تحولات تاریخی آن و پیامدهای گسترده اش بر محیط، سلامت و ساختارهای اجتماعی می پردازد. تحلیل منابع آلاینده، شرایط اقلیمی مؤثر بر تشدید یا کاهش آلودگی و همچنین بررسی جایگاه منطقه ای و فرا منطقه ای آلودگی هوا از دیگر محورهای مطرح شده است. علاوه بر این، تجربه های بین المللی در حوزه مدیریت آلودگی، قوانین زیست محیطی ایران، شیوه های ارزیابی اثرات زیست محیطی و روش های ارزش گذاری اقتصادی نیز مورد توجه قرار گرفته تا تصویری جامع از ابعاد گوناگون این پدیده ارائه شود.

مقدمه
آلودگی هوا به عنوان یکی از چالش های پایدار جهان معاصر، تصویری پیچیده از تعامل انسان با محیط زیست را ترسیم می کند. افزایش غلظت آلاینده ها در جو، تنها یک مسئله فنی یا زیست محیطی نیست، بلکه حاصل روندی طولانی از تغییرات تاریخی، صنعتی، جمعیتی و اقلیمی است که به شکل گیری شرایط کنونی انجامیده است. درک این موضوع نیازمند توجه به گذشته، شناخت وضعیت موجود و بررسی پیامدهای گوناگون آن بر سلامت، جامعه و ساختارهای اقتصادی است. آلودگی هوا نه تنها کیفیت زیست را تحت تأثیر قرار می دهد، بلکه به تدریج الگوهای زندگی، شیوه های مصرف، شیوه های حمل و نقل و حتی سیاست گذاری های ملی و منطقه ای را دگرگون می سازد.

بررسی تاریخچه آلودگی هوا نشان می دهد که این پدیده ریشه ای به قدمت تمدن های نخستین دارد، اما با انقلاب صنعتی به شکل جدی تری بروز یافت. از زمانی که شهرها به مراکز بزرگ تولید صنعتی تبدیل شدند، مصرف سوخت های فسیلی، گسترش صنایع، حمل و نقل انبوه و رشد جمعیت، حجم انتشار آلاینده ها را تا حد زیادی افزایش داد. طی قرن های اخیر، این روند شتاب بیشتری گرفت و آلودگی هوا از یک مشکل محلی و محدود به یک بحران جهانی تبدیل شد که تمامی کشورها درگیر آن هستند. از این رو، شناخت منابع تولید آلودگی و تغییرات تاریخی آن، یکی از مهم ترین بخش های تحلیل این پدیده به شمار می رود.

پیامدهای آلودگی هوا بسیار متنوع اند و تنها به سلامت انسان محدود نمی شوند. آثار آن در لایه های مختلف زیست بوم قابل مشاهده است؛ از آسیب به پوشش گیاهی و کاهش کیفیت خاک گرفته تا تغییر در رفتار سامانه های اقلیمی و تأثیرات بلندمدت بر چرخه های طبیعی. در مقیاس انسانی، آلاینده ها می توانند بر سیستم های تنفسی، قلبی و عصبی اثر بگذارند و کیفیت زندگی را کاهش دهند. در نتیجه، آلودگی هوا در سطح جهانی به یک مسئله چند بعدی تبدیل شده است که ابعاد زیست محیطی، اجتماعی، اقتصادی و حتی فرهنگی دارد.

یکی از نکات مهم در تحلیل آلودگی هوا، تفاوت های اقلیمی میان مناطق مختلف است. هر اقلیم ویژگی هایی دارد که می تواند به کاهش یا تشدید آلودگی منجر شود. برای نمونه، الگوهای باد، دما، رطوبت و پایداری یا ناپایداری جو در نحوه پراکنش آلاینده ها نقشی اساسی دارند. بررسی های انجام شده درباره شهر مشهد نشان می دهد که شرایط اقلیمی این منطقه در برخی مقاطع موجب تهویه نسبی هوا و در برخی مواقع باعث تجمع آلاینده ها می شود. در واقع اقلیم می تواند یک عامل تقویت کننده یا تعدیل کننده باشد و شناخت این تأثیرات برای درک درست وضعیت آلودگی ضروری است.

عوامل آلاینده در شهرهای بزرگ از منابع مختلفی سرچشمه می گیرند. منابع ثابت، منابع متحرک، نوع سوخت مصرفی، موقعیت استقرار واحدهای صنعتی و جهت بادهای غالب، همگی در تعیین میزان آلودگی نقش دارند. اولویت بندی این عوامل بر اساس موقعیت جغرافیایی و میزان اثرگذاری آن ها یک رویکرد تحلیلی کلیدی است که امکان می دهد تصویر دقیق تری از چرایی و چگونگی شکل گیری آلودگی به دست آید. در چنین تحلیلی، فعالیت های صنعتی، تردد خودروها، نوع فناوری های مورد استفاده و کیفیت انرژی مصرفی از جمله محورهای مورد توجه قرار می گیرند.

در کنار شناخت علمی و فنی آلودگی هوا، قوانین زیست محیطی نیز از اهمیت زیادی برخوردارند. قوانین مربوط به کنترل آلودگی، ساختار اجرایی نظارت و رویکردهای سیاست گذاری کشورها نقش مهمی در مدیریت این مسئله دارند. تجربه های کشورهای مختلف در زمینه اخذ عوارض، محدودیت های تردد، اصلاح ساختار حمل و نقل و بهبود فناوری ها نمونه هایی از تلاش هایی است که برای کنترل آلودگی هوا انجام شده است. هر کشور بر اساس شرایط اجتماعی و اقتصادی خود الگوهای متفاوتی را اجرا کرده، اما هدف مشترک، کاهش انتشار آلاینده ها و کنترل پیامدهای آن بوده است.

از سوی دیگر، ارزیابی اثرات زیست محیطی و ارزش گذاری اقتصادی آلودگی هوا نیز جایگاه ویژه ای دارد. روش هایی مانند تغییر در بهره وری، هزینه های تدافعی، رهیافت سرمایه انسانی، هزینه سفر، هزینه فرصت و همچنین تکنیک های بازار فرضی امکان می دهند که اثرات آلودگی به صورت کمی و مالی تحلیل شود. این تحلیل ها نقش قابل توجهی در تصمیم گیری های کلان دارند و نشان می دهند که پیامدهای آلودگی تنها در قالب آثار فیزیکی نیست، بلکه در قالب هزینه های اقتصادی نیز قابل اندازه گیری است.

برآیند تمامی این ابعاد نشان می دهد که آلودگی هوا مسئله ای چند وجهی و پویا است که در گذر زمان دستخوش تغییرات فراوان شده است. درک این پدیده نیازمند توجه همزمان به تاریخچه، شرایط اقلیمی، منابع آلاینده، قوانین، تجربه های جهانی و روش های ارزش گذاری است. چنین نگاهی امکان می دهد تا تصویری واقعی تر و جامع تر از وضعیت آلودگی هوا و آثار گسترده آن ترسیم شود؛ تصویری که می تواند مبنای تحلیل و بررسی های آینده قرار گیرد و شناخت عمیق تری از این پدیده فراهم سازد.

فهرست مطالب
فصل ۲ ۵
۱-۲ مقدمه ۵
۲-آلودگی هوا و آثار آن ۶
۳-۲ تاریخچه آلودگی هوا ۷
۵-۲ عوارض ناشی از آلاینده های هوا ۱۴
۶-۲ اثرات جهانی آلودگی هوا ۱۶
موقعیت استانی – ملی ۲۰
موقعیت فرا منطقه ای ۲۲
بر نقش فرا منطقه ای آن افزوده است (طرح جامع) ۲۳
اقلیم منطقه و اثرات مثبت و منفی آن بر آلودگی هوای شهر مشهد ۲۳
اثرات مثبت و منفی اقلیم بر آلودگی مشهد مشهد ۳۱
آثار مثبت اقلیم ۳۱
آثار منفی اقلیم ۳۲
شناسایی منابع آلاینده مشهد و حومه ۳۴
اولویت بندی با توجه به موقعیت استقرار منابع آلاینده ۴۲
اولویت بندی با توجه به نوع سوخت مصرفی ۴۲
اولویت بندی با توجه به جهت بادهای غالب ۴۲
اولویت بندی با توجه به نوع فعالیت ۴۳
اولویت بندی با توجه به نوع آلودگی ۴۳
اهداف مبارزه با آلودگی هوا: ۴۳
قوانین زیست محیطی در ایران ۴۵
۷-۱ تجارت سایر کشورها در مورد اتومبیل در مقایسه با ایران ۴۶
اجرای اخذ عوارض ۵۱
اخذ عوارض در کشور فرانسه ۵۱
عوارض در کشور هند ۵۳
عوارض در ایالات متحده ۵۵
سایر تجارت و سیستم های مبتنی بر پرداخت ۵۶
۴-۷-۱ تجربه مارسی ۵۹
۵-۷-۱ تجربه بروکسل ۶۰
۶-۷-۱ تجربه پرتلند ۶۱
۷-۷-۱ تجربه هلند و چکسلواکی ۶۱
۸-۱ دولت و آلودگی هوا ۶۲
آزمونهای انتخاب در مقابل ارزش گذاری مشروط ۶۳
آزمونهای انتخاب CCE 64
تضریح مدل و برآورد. ۶۷
۱-۴ تکنیکهایی برای ارزش گذاری اثرات زیست محیطی ۶۹
۱) روش تغییر در بهره وری ۶۹
۲) رهیافت سرمایه انسانی ۷۰
۳) مخارج تدافعی ۷۰
۴) مخارج جایگزینی/ بازسازی ۷۱
۵) مقاله های سایه ای ۷۱
۶) روش هزینه فرصت ۷۱
ب) تکنیک های بازاز جایگزین ۷۲
۱روش دستمزد ناهمگن ۷۲
۲) رهیافت ارزش ملک (مسکن) ۷۲
روش هزینه سفر ۷۳
ج) تکنیکهای بازار فرضی ۷۴
۳)رتبه بندی مشروط ۷۵
۴) مدلسازی انتخاب ۷۵
۵) تکنیک داخلی ۷۶
د) روش انتقال فایده ۷۶