مقاله در مورد صنعت نساجی

چکیده
صنعت نساجی در ایران از کهن ترین فعالیت های تولیدی به شمار می آید و در طول تاریخ، مسیر پیچیده ای از شکوفایی، رکود و بازآفرینی را تجربه کرده است. این صنعت از دوره های اشکانی، سلجوقی و صفوی تا دوران معاصر، همواره نقش مهمی در ساختار اقتصادی و فرهنگی کشور داشته و آثار ارزشمند فراوانی از هنر و مهارت نساجان ایرانی بر جای گذاشته است. با این حال، ورود تکنولوژی های نوین، تغییر سلیقه مصرف کنندگان، افزایش واردات، کمبود مواد اولیه، مشکلات ساختاری و فشارهای تجاری و اقتصادی، شرایطی متفاوت برای تولیدکنندگان ایجاد کرده است. بررسی تاریخچه، چالش ها و وضعیت فعلی صنعت نساجی، درک بهتری از ضرورت توجه به کیفیت، فناوری، مواد اولیه و شرایط بازار ارائه می دهد. این مقاله بر پایه روایت دقیق تاریخی و تحلیل عوامل مؤثر بر رکود و رونق این صنعت، تصویری جامع از گذشته و امروز نساجی ایران ترسیم می کند.

مقدمه
صنعت نساجی در ایران پیشینه ای دارد که با تاریخ و فرهنگ این سرزمین در هم تنیده است. این صنعت نه تنها بخشی از حیات اقتصادی و اجتماعی مردم بوده، بلکه در شکل گیری هویت بصری و هنری ایران نیز سهم چشمگیری داشته است. روایت های تاریخی نشان می دهد که پارچه، الیاف و هنر بافندگی صرفاً کالا یا ابزار زندگی نبوده اند؛ بلکه حامل معنا، زیبایی شناسی، قدرت و حتی جایگاه فرهنگی و سیاسی دوره های مختلف به شمار می آمده اند. همین ارتباط عمیق میان نساجی و زندگی ایرانی باعث شده این صنعت در طول قرن ها، با وجود فراز و نشیب های اقتصادی و تحولات جهانی، همچنان جایگاه خود را حفظ کند و به عنوان یکی از رشته های تولیدی مهم در ایران مورد توجه باقی بماند.

بررسی تاریخچه نساجی ایران نشان می دهد که نخستین تحول های جدی در این حوزه، به دوران اشکانیان بازمی گردد. در این دوره، ایرانیان با بهره گیری از توانایی بالای خود در پرورش کرم ابریشم و شناخت دقیق از ویژگی های الیاف طبیعی، توانستند پارچه هایی تولید کنند که به دلیل زیبایی و کیفیت بالا، در بسیاری از سرزمین ها شناخته شده بود. مبادله گسترده ابریشم با چین و تبدیل آن به پارچه های ارزشمند، از همان دوران، پیوند ایران با تجارت جهانی را تقویت کرد و زمینه گسترش این صنعت را فراهم آورد. شکوفایی تولید مخمل در شهرهای کاشان و یزد نمونه ای از این پیشرفت ها است؛ آثاری که نه تنها مصرف داخلی داشتند بلکه در بازارهای اروپایی نیز شناخته و عرضه می شدند.

دوره های سلجوقی و صفوی نقطه اوج این صنعت به شمار می آیند. در این زمان، سلیقه و مهارت هنرمندان ایرانی، همراه با حمایت ساختار حکومتی، موجب شد پارچه های زربافت، ابریشمی و مخمل ایرانی از مرزهای کشور فراتر رود و نام ایران را به عنوان یکی از مراکز اصلی تولید منسوجات فاخر در جهان مطرح کند. این شکوه تاریخی نشان می دهد که نساجی برای ایرانیان تنها یک فعالیت صنعتی نبوده، بلکه تجلی هنر، خلاقیت و روحیه نوآورانه بوده است.

ورود به دوران معاصر اما شرایط متفاوتی را پیش روی این صنعت قرار داد. نخستین کارخانه های نساجی ایران در سال های ۱۲۸۱ و ۱۲۸۸ شمسی در تهران و تبریز بنیان گذاری شدند و این آغاز مسیر صنعتی شدن نساجی در ایران بود. طی سال های ۱۳۰۰ تا ۱۳۲۰ با تشویق دولت و سودآوری بالا، تعداد کارخانه ها افزایش یافت و حدود ۴۰ واحد تولیدی فعال شد. این گسترش، بخشی از نیاز داخلی را پوشش داد و صنعت نساجی را در جایگاه یکی از مهم ترین بخش های تولیدی کشور قرار داد.

اما مسیر پیشرفت همواره هموار نبود. شرایط جهانی، جنگ، افزایش قیمت منسوجات خارجی، کاهش واردات و رشد تقاضا برای محصولات داخلی در سال های ۱۳۲۰ تا ۱۳۲۸، تولیدکنندگان را به استفاده حداکثری از ظرفیت موجود سوق داد. این روند، در کنار بی توجهی به تعمیرات و نوسازی ماشین آلات، زمینه ساز رکود بعدی شد. افزایش رقابت جهانی، فشارهای تجاری، ورود کالاهای مشابه، قیمت بالای مواد اولیه، نبود فناوری های نو، تغییرات بازار مصرف، مشکلات مدیریتی و مقررات پیچیده، مجموعه ای از چالش ها را شکل داد که اثرات آن تا سال های اخیر نیز ادامه یافته است.

امروز صنعت نساجی ایران در نقطه ای قرار دارد که مطالعه دقیق گذشته و شناخت عوامل تأثیرگذار بر وضعیت فعلی آن، اهمیت بیشتری پیدا کرده است. روندهای جهانی، فناوری های نوین، وضعیت مواد اولیه، شرایط اقتصادی، رویکردهای بازار و ساختار تولید، از مهم ترین محورهایی هستند که آینده این صنعت را تعیین می کنند. توجه به تاریخچه، تحلیل بحران ها و بررسی ظرفیت ها، تصویری روشن تر از مسیر پیش رو ارائه می دهد و امکان شناخت دقیق تری از جایگاه واقعی صنعت نساجی در اقتصاد و فرهنگ ایران فراهم می سازد.

فهرست مطلب:
۱- مقدمه ای بر صنعت نساجی و مشکلات و بحرانهای مربوط به آن در ایران ۶
۱-۱- تاریخچه صنعت نساجی در ایران ۷
۱-۲- مشکلات و بحران در صنعت نساجی ۹
۱-۳- علل وجود بحران در صنایع نساجی ایران ۱۱
۱-۴- لزوم بهبود وضعیت موجود ۱۲
۱-۴-۱- تقاضا (بررسی بازار) ۱۲
۱-۴-۲- بازار مصرف و تولدی داخلی کشور ۱۵
۱-۴-۳- واردات پارچه ثبت شده ۱۶
۱-۴-۴- عرضه، تقاضا و تولید ماشین های بافندگی ۱۷
۱-۴-۵- عرضه ۱۸
۱-۴-۶- افق سرمایه گذاری در ایران ۱۹
۱-۴-۷- علل عدم سرمایه گذاری ۲۰
۱-۵- مشکلات صنعت نساجی در حال حاضر از دیدگاه مدیران این صنعت ۲۱
۱-۶- طبقه بندی مشکلات صنعت نساجی با توجه به نظریه فشارهای تجاری۲۲
۱-۷- بررسی و تجزیه و تحلیل فشارهای تجاری
۱-۷-۱- ورود قاچاق پاچه به کشور ۲۳
۱-۷-۲- ورود محصولات مشابه توسط برخی از سازمان ها ۲۳
۱-۷-۳- اخذ عوارض و مالیات های متعدد و مکرر ۲۷
۱-۷-۴- وجود قوانین ضد و نقیض ۲۷
۱-۷-۵- پرسنل مازاد ۲۷
۱-۷-۶- قیمت گران مواد اولیه ۲۸
۱-۸- بررسی و تجزیه و تحلیل غشارهای تکنولوژیکی ۲۸
۱-۸-۱- کهنگی و قدمت ماشن آلات ۲۸
۱-۸-۲- عدم توان رقابت با کالاهای خارجی ۲۹
۱-۸-۳- عدم تناسب تکنولوژی کارخانه ها با فرهنگ مدخواهی و سیستم سفارشی ۲۹
۱-۸-۴- عدم وجود طراحان و بخش طراحی کارآ ۳۰
۲- تجهیزات و ماشین آلات نساجی ۳۱
۲-۱- نگاهی به آمار ماشن آلات نساجی در جهان ۳۲
۲-۱-۱- آمار ماشین آلات بافندگی حمل شده در سالهای ۲۰۰۱-۱۹۹۲ ۳۲
میلادی و نصب شده در سال ۲۰۰۰ میلادی به کشورهای مختلف جهان
۲-۱-۲- آمار ماشین آلات بافندگی حمل شده به قاره های مختلف ۳۶
در سال ۲۰۰۱ میلادی
۲-۱-۳- آکار ماشین آلات کشباف تخت حمل شده در سال ۴۰
۲۰۰۱ میلادی به نقاط مختلف جهان
۲-۲- نتیجه گیری ۴۴
۳- مواد اولیه مصرفی در صنایع نساجی تولید ایران و وارداتی ۴۶
۳-۱- یکنواختی نخ در بهبود صنایع نساجی ۴۷
۳-۱-۱- تعریف ۴۸
۳-۱-۲- اهمیت یکنواختی ۴۸
۳-۱-۳- دسته بندی نایکنواختی ۵۱
۳-۱-۳-۱- عیوب متناوب ۵۲
۳-۱-۳-۲- عیوب نامتناوب ۵۲
۳-۱-۴- تاثیرات نایکنواختی ۵۳
۳-۱-۴-۱- اثرات نایکنواختی بر خواص نخ ۵۳
۳-۱-۴-۲- تاثیر یکنواختی بر عملکرد پروسه تبدیل نخ به پارچه ۵۴
۳-۱-۴-۲-۱- بوبین پیچی ۵۴
۳-۱-۴-۲-۲- چله کشی ۵۴
۳-۱-۴-۲-۳- آهار ۵۵
۳-۱-۴-۲-۴- بافندگی ۵۵
۳-۱-۴-۳- تاثیر یکنواختی بر کیفیت پارچه ۵۶
۳-۱-۵- عوامل ایجاد کننده نایکنواختی ۵۷
۳-۱-۵-۱- مواد اولیه ۵۷
۳-۱-۵-۲- مراحل ریسندگی ۵۷
۳-۲- مشکلات (و معضلات) پنبه در صنعت نساجی داخلی ۶۰
۳-۲-۱- واردات پنبه ضربه ای به تولید داخلی یا حمایت از نساجی؟! ۶۰
۳-۲-۲- وضعیت نابسامان پنبه ایران ۶۳
۳-۲-۳- بررسی موانع و مشکلات و چالشهای وضع موجود ۶۷
۳-۲-۳-۱- شواهدی از مشکلات کشت پنبه ۶۸
۳-۲-۳-۲- علل بروز مشکلات کشت پنبه در کشور ۷۳
۳-۲-۳-۲-۱- علل اقتصادی ۷۳
۳-۲-۳-۲-۲- رشد بی رویه تولید و واردات الیاف مصنوعی ۷۳
۳-۲-۳-۲-۳- واردات پنیه و الیاف پنبه ای ۷۵
۳-۲-۳-۲-۴- کوچک شدن قطعات زراعی پنبه به ویژه در استان گلستان ۷۵
۳-۲-۳-۲-۵- عقب نشینی محصول پنبه از اراضی ۷۶
۳-۲-۳-۲-۶- بالا بودن هزینه برداشت وش توسط کارگر ۷۶
۳-۳- بررسی تولید و واردات مواد اولیه طی سالهای ۱۳۸۰-۱۳۷۶ ۷۷
۳-۴- آمار و اطلاعات پشم و اهمیت آن در ایران ۸۰
منابع ۹۱