جزوه آشنایی با مبانی بازار سرمایه

مقدمه:
بازار سرمایه یکی از ارکان اصلی اقتصاد مدرن است که جریان منابع مالی را میان بخش های مختلف اقتصادی سامان می دهد و نقش محوری در رشد و توسعه اقتصادی ایفا می کند. در این بازار، سرمایه های مازاد جامعه به صورت ابزارهای مالی در اختیار واحدهای صنعتی و اقتصادی نیازمند قرار می گیرد و به این ترتیب امکان حرکت سرمایه به سمت فعالیت های مولد فراهم می شود. مفهوم بازار سرمایه از تلفیق نیازهای مالک سرمایه و مالک صنعت شکل گرفته است؛ مالک سرمایه انتظار دارد اختیار و امنیت واقعی بر دارایی خود داشته باشد و مالک صنعت نیز نیازمند جریان مستمر نقدینگی برای پیشبرد فعالیت های اقتصادی است. این تلاقی منجر به شکل گیری بازاری شده که ضمن تأمین سرمایه لازم برای واحدهای اقتصادی، امکان انتقال مالکیت و تحقق جریان نقدینگی را فراهم می کند.

نظام مالی هر کشور شامل دو بخش اصلی بازار پول و بازار سرمایه است که هر یک نقش متفاوتی در چرخه اقتصادی ایفا می کنند. بازار پول محلی برای نقل و انتقال نقدینگی کوتاه مدت و ابزارهای مالی با سررسید کمتر از یک سال است، در حالی که بازار سرمایه به شکل مستقیم سرمایه های کلان را در اختیار پروژه های اقتصادی قرار می دهد و ظرفیت تولید و اشتغال را افزایش می دهد. تفاوت بنیادی میان این دو بازار در ماهیت ابزارهای مبادله شده است؛ سرمایه در بازار سرمایه قابلیت تبدیل به فعالیت مولد و رشد اقتصادی دارد، در حالی که ابزارهای بازار پول ممکن است صرف نیازهای مصرفی شوند و اثر مستقیم بر شاخص های کلان اقتصادی نداشته باشند. علاوه بر این، سرمایه گذاری در بازار سرمایه امکان بازآفرینی سرمایه را تنها از طریق انتقال مالکیت به دیگر سرمایه گذاران فراهم می کند، در حالی که ابزارهای بازار پول به راحتی قابل بازگردانی هستند.

بازار پول به عنوان بستری برای مبادله دارایی های مالی کوتاه مدت شامل اسناد خزانه، پذیرش های بانکی و گواهی سپرده عمل می کند و نقش اصلی آن ایجاد سازگاری زمانی میان عرضه کنندگان و تقاضاکنندگان نقدینگی است. بانک ها، مؤسسات مالی و اعتباری، تعاونی ها و صندوق های پس انداز از نهادهای اصلی این بازار محسوب می شوند و ابزارهای موجود در آن از نظر ریسک و بازده متفاوت هستند. به طور مثال، اسناد خزانه با ریسک پایین و بازدهی محدود منتشر می شوند و پذیرش های بانکی نقش تسهیل معاملات تجاری بین شرکت ها را ایفا می کنند.

بازار سرمایه به عنوان بازاری منسجم و سازمان یافته، تجمع و سامان دهی منابع مالی سرگردان را بر عهده دارد و بورس اوراق بهادار نماینده اصلی آن است. بورس ضمن ایجاد فضای رقابتی، امکان تخصیص بهینه منابع و حرکت سرمایه به سمت شرکت های سودده را فراهم می کند و بازار اولیه و ثانویه ابزارهای مالی، زمینه خرید و فروش و نقدشوندگی سرمایه را فراهم می آورند. در بازار اولیه اوراق برای اولین بار عرضه می شوند و بازار ثانویه محلی برای دادوستد مجدد این اوراق و نقدشوندگی سرمایه است. این سازوکار موجب ایجاد نظام مالی پویا و متعادل می شود که می تواند رشد اقتصادی و پایداری بازارها را تضمین کند.

بازار سرمایه با ترکیب کارکردهای مالی، سازمان یافته و رقابتی، نقش مرکزی در هدایت سرمایه ها به فعالیت های مولد و تقویت زیرساخت های اقتصادی کشور ایفا می کند و ساختارهای مالی موجود، ابزارهای متنوعی را برای تحقق این اهداف فراهم می سازند. این جزوه با تمرکز بر معرفی بازار سرمایه، ابزارها و نهادهای فعال و همچنین ساختار بازار سرمایه ایران، زمینه آشنایی دقیق و کاربردی با این بخش کلیدی اقتصاد را فراهم می کند.