پاورپوینت بررسی تاثیر اندیشه سهروردی بر معماری مسجد جامع اصفهان
این پاورپوینت در مورد بررسی تاثیر اندیشه سهروردی بر معماری مسجد جامع اصفهان است و به تحلیل هماهنگی فلسفه اشراقی، نور، هندسه و نمادهای عرفانی در طراحی ایوان ها، مناره ها، گنبد و حیاط مرکزی می پردازد.
مقدمه:
اندیشه های شهاب الدین سهروردی، معروف به شیخ اشراق، با تلفیق فلسفه، عرفان و رمزگرایی، نقش مستقیمی در شکل گیری مفاهیم معماری مذهبی و معنوی داشته است. سهروردی با نگاه به نور و اشراق، تصویر جهان و جایگاه انسان در آن را فراتر از محسوسات مادی می دید و تلاش می کرد تا پیوند میان هستی محسوس و معانی باطنی را کشف کند. این نگرش، در آثار او همچون «حکمه الاشراق» و رساله های فارسی رمزی، نمود یافته و مفاهیمی چون سفر روح به سوی اتحاد با خدا، شوق فطری انسان برای کسب معرفت و بازنمایی عالم دیگر را در قالب اشراق و نور ارائه کرده است. تاثیر این اندیشه ها را می توان در معماری مذهبی ایران، به ویژه در مسجد امام اصفهان مشاهده کرد، جایی که عناصر فضایی و تزئینی بنا با ساختارهای نمادین و فلسفی سهروردی هم خوانی دارند.
مسجد امام اصفهان، ساخته شده در دوره شاه عباس صفوی و طراحی شده توسط علی اکبر اصفهانی، با نقشه ای چهار ایوانی و حیاط مرکزی، نمونه ای ممتاز از ترکیب هندسه، نور و فضاهای مقدس است. ورودی جنوبی مسجد با پیش طاق عظیم و دو مناره بلند در دو سوی طاق نیم گنبدی، شکوه بصری و قدرت طراحی را به نمایش می گذارد. سطح پیش طاق با شبکه ای از مقرنس ها و کاشی کاری های تحسین برانگیز، نه تنها جلوه ای از هنر صفوی بلکه انعکاسی از مفاهیم اشراقی سهروردی است. ساختمان اصلی پس از این ورودی، به روی حیاطی پهن گشوده می شود که حوض وضو در مرکز آن قرار دارد. چهار ایوان دو به دو قرینه، طرح چلیپایی مشابه «چهارباغ» را بازنمایی می کند که تلویحاً اشاره به باغ بهشت دارد و هماهنگی میان هندسه بنا و نمادهای عرفانی را نشان می دهد.
مهم ترین ایوان، روبروی ورودی قرار دارد و دو مناره پیازی شکل آن، ارتفاع و عظمت گنبد را برجسته می کند. گنبد با شاخ و برگ های میناکاری شده، سالن نماز و محراب را پوشانده و اجرای دقیق انقطاع محوری ۴۵ درجه بین میدان و حیاط، چشم بیننده را از دیدن رابطه مستقیم میان ورودی و فضای داخلی بازمی دارد. این ترکیب طراحی، پاسخگوی جهت گیری مسجد به جانب کعبه، جلوگیری از نگاه های بیرونی و هماهنگی با میدان نقش جهان است. حیاط و نماهای مسجد با نقوش گل و بوته و کاشی های الوان مزین شده و جهانی بسته و مکانی برای تجربه ای فراتر از زمان ایجاد کرده است.
تزئینات و ساختارهای باغی، با شاخ و برگ های جاودانی و استفاده از رنگ های سبز و فیروزه ای، تصویری از بهشت موعود را بازسازی می کنند. ایوان ها مانند لانه های سایه اند و در عین حال نقش چشمه های چهار رود بزرگ بهشت را تداعی می کنند. چهار رود یادشده، فرات و دجله از غرب بین النهرین و آمودریا و سیردریا در شرق ماوراءالنهر را شامل می شوند که بازتابی از جهان جغرافیایی و نمادین در فلسفه سهروردی است. درخت حیات یا درخت منتها بر فراز گنبد محراب گسترده شده و بیانگر ورود به جهان ماوراء و پیوند میان جهان زمینی و ملکوتی است. حوض وضو با انعکاس ایوان ها، مرز میان تصویر واقعی و مجازی را محو می کند و تجربه ای از گذار به دنیای دیگر خلق می کند.
هر یک از عناصر مسجد امام اصفهان، از ایوان ها و مناره ها تا حوض و تزئینات گیاهی، بازتابی از جهان روحانی و تجسمی از شهر حورقلیه و فضای ماورایی است که سهروردی در رساله های خود توصیف کرده است. انعکاس ساختارهای این جهان در سطح آب، محو بالا و پایین و ایجاد فضایی درونی، نمونه ای از مفهوم تعلیق و بی زمانی در معماری است. طراحی مسجد، نه تنها هندسه و هنر بصری را نشان می دهد، بلکه هم زمان حامل پیام های فلسفی و عرفانی است و همخوانی دقیق میان عناصر فضایی، تزئینات و فلسفه اشراقی، اثرگذاری آن را در ذهن و روح بیننده مضاعف می کند.
مسجد امام اصفهان، با حیاط مرکزی، چهار ایوان قرینه، مناره ها و گنبد با تزئینات گیاهی و رنگین، تصویری از باغ بهشت و سرزمین های ماورایی سهروردی را بازسازی می کند. این اثر، نمونه ای تمام عیار از تلفیق معماری و فلسفه است که عناصر ملموس و نمادین را به گونه ای هماهنگ در کنار هم قرار می دهد و تجربه ای بی نظیر از جهان معنوی و اشراقی را ارائه می کند. مسجد، فراتر از یک بنای مذهبی صرف، فضای تعلیق یافته ای خلق کرده که هر عنصر آن با دقتی فلسفی و اشراقی طراحی شده و تصویری زنده از جهان ماوراء و شوق روحانی انسان ارائه می دهد.
