مقاله عوامل موثر بر لکنت زبان در کودکان

مقدمه:
لکنت زبان در کودکان به عنوان یکی از شایع ترین اختلالات ناروانی گفتار، پدیده ای چندبعدی و پیچیده است که صرفا به اختلال در تلفظ یا روانی کلام محدود نمی شود. این اختلال، مجموعه ای از ناهماهنگی های گفتاری را در بر می گیرد که می تواند به شکل تکرار صداها و هجاها، کشیده گویی، مکث های ناگهانی، قفل شدگی کلام و تغییرات ناموزون در آهنگ گفتار بروز پیدا کند. چنین نشانه هایی اغلب در جریان طبیعی رشد زبان ظاهر می شوند، اما در برخی کودکان به صورت پایدار و ساختارمند باقی می مانند و به شکل لکنت زبان شناخته می شوند.

بر اساس تعاریف ارائه شده در راهنماهای تشخیصی روان شناسی، لکنت زبان نوعی اختلال در الگوی طبیعی گفتار است که ریشه های آن را نمی توان به یک عامل منفرد نسبت داد. این اختلال معمولا در بازه های سنی خاصی از رشد کودک دیده می شود؛ به ویژه در سنین ۲ تا ۴ سالگی که هم زمان با جهش زبانی کودک است و همچنین در حدود ۶ تا ۷ سالگی که مهارت های شناختی و زبانی وارد مرحله پیچیده تری می شوند. در این دوره ها، فشارهای عصبی، شناختی و محیطی می توانند نقش تعیین کننده ای در بروز یا تثبیت لکنت زبان ایفا کنند.

ماهیت لکنت زبان به گونه ای است که هم زمان ابعاد عصبی، زیستی، روان شناختی و محیطی را درگیر می کند. پژوهش های متعدد نشان داده اند که زمینه های ژنتیکی می توانند احتمال بروز لکنت را افزایش دهند، به طوری که وجود سابقه لکنت زبان در خانواده، یکی از عوامل قابل توجه در بررسی این اختلال محسوب می شود. در کنار آن، تفاوت هایی در عملکرد سیستم عصبی مرکزی، به ویژه در نواحی مرتبط با برنامه ریزی و هماهنگی گفتار، در برخی کودکان دارای لکنت مشاهده شده است.

از منظر بیولوژیک، ناهماهنگی میان سرعت پردازش ذهنی و توانایی حرکتی اندام های گفتاری، می تواند به شکل آشفتگی در جریان طبیعی کلام بروز کند. این ناهماهنگی گاهی به صورت تکرار ناخواسته صداها و گاهی به شکل توقف های ناگهانی در گفتار ظاهر می شود. در چنین شرایطی، کودک آگاهانه یا ناآگاهانه تلاش می کند با تغییر واژه ها، جایگزینی کلمات یا اجتناب از برخی صداها، جریان گفتار خود را کنترل کند؛ رفتاری که خود می تواند الگوی لکنت را پیچیده تر سازد.

عوامل روان شناختی نیز سهم قابل توجهی در شکل گیری و تداوم لکنت زبان دارند. اضطراب، فشارهای هیجانی، ترس از صحبت کردن در جمع و تجربه های ناخوشایند گفتاری، می توانند شدت و فراوانی لکنت را افزایش دهند. در بسیاری از موارد، لکنت زبان تنها یک اختلال گفتاری باقی نمی ماند و به تدریج با واکنش های هیجانی مانند خجالت، اجتناب و کاهش اعتماد به نفس همراه می شود؛ مسائلی که خود بر الگوی گفتار کودک اثر متقابل می گذارند.

محیط زندگی کودک نیز نقش انکارناپذیری در بروز و تثبیت لکنت زبان دارد. الگوهای ارتباطی خانواده، شیوه تعامل والدین، میزان انتظار از توانایی های گفتاری کودک و حتی واکنش های اطرافیان به نحوه صحبت کردن او، همگی می توانند به صورت مستقیم یا غیرمستقیم بر روند این اختلال اثر بگذارند. در برخی موارد، فضای پرتنش، اصلاح های مکرر گفتار کودک یا مقایسه او با دیگران، زمینه های تشدید ناروانی های گفتاری را فراهم می کند.

لکنت زبان در کودکان پدیده ای ایستا و یکنواخت نیست، بلکه می تواند در مراحل مختلف رشد، اشکال متفاوتی به خود بگیرد. نشانه های این اختلال در دوره پیش دبستانی، دبستانی، پیش نوجوانی و نوجوانی، از نظر شدت، نوع ناروانی و واکنش های رفتاری کودک تفاوت هایی اساسی دارند. شناخت این تغییرات، بدون در نظر گرفتن زمینه های زیستی، روانی و محیطی، تصویر ناقصی از لکنت زبان ارائه می دهد.

فهرست مطالب:
مقدمه
علائم و ویژگی های کودکان دارای لکنت زبان
مراحل مختلف لکنت زبان
الف) پیش دبستانی
ب) دبستانی
پ) پیش نوجوانی
ت) نوجوانی
عوامل موثر در بروز لکنت زبان کودکان
۱) عوامل ژنتیکی و عصب شناسی
۲) عوامل بیولوژیک
۳) عوامل روان شناختی
۴) عوامل محیطی
آیا باید کودک مبتلا به لکنت را مثل سایر کودکان خود تربیت کنیم؟
کدامیک از مداخلات والدین می توانند باعث تشدید لکنت زبان گردند؟
روش های درمانی لکنت زبان
الف) خود درمانی
ب) روش جریان هوا
پ) دارو درمانی
ت) دستگاه شنیداری ادینبورگ
ث) روش های رفتار درمانگران
ج) روش گروه درمانی کودکان
چ) استفاده از مترونوم
نتیجه گیری
منابع