تحقیق ایمنی و بهداشت در صنعت فولاد

مقدمه:
ایمنی و بهداشت در صنعت فولاد در دل یکی از پیچیده ترین و پرتحول ترین فرآیندهای صنعتی معنا پیدا می کند؛ صنعتی که از دل تاریخ بیرون آمده و امروز به شاخصی برای قدرت تولید، توسعه زیرساخت ها و وزن اقتصادی کشورها تبدیل شده است. مسیر شکل گیری فولاد، از دل معادن، کوره ها و فرآیندهای پی درپی عبور می کند و در هر مرحله، تماس مستقیمی با حرارت های شدید، مواد شیمیایی، انرژی های فشرده و محیط های سنگین دارد. همین ویژگی، موضوع ایمنی و بهداشت را به بخشی جدایی ناپذیر از واقعیت این صنعت بدل می کند؛ نه به عنوان موضوعی فرعی، بلکه به مثابه یکی از عناصر بنیادی دوام و تداوم آن.

آهن از گذشته های دور در زندگی بشر حضور داشته است. انسان، راه شستن، خرد کردن، غربال و آماده سازی سنگ های معدنی را آموخت و با دستکاری آنها در کوره های ابتدایی، به ماده ای دست یافت که بعدها به فولاد تبدیل شد. با کشف استفاده از «کک» به جای زغال چوب، فصل تازه ای رقم خورد و صنایع مختلف در مدار تازه ای از سرعت و قدرت قرار گرفتند. سپس کوره های بسمر، کوره های گازی و الکتریکی، و فرآیندهایی مانند LD، کیفیت و حجم تولید را دگرگون کردند و فولاد به ستون متعدد صنایع بدل شد؛ از کشتی سازی و ساختمان تا ماشین سازی و تجهیزات صنعتی.

گسترش این صنعت، مجموعه ای از مخاطرات را هم به همراه آورد. کوره های انفجاری، ذوب های ۱۶۰۰ درجه ای، مواد افزودنی، مونوکسیدکربن، گرد و غبار، نوسان های حرارتی، تشعشع، خطر گیر افتادن در میان تجهیزات، انفجار و آتشسوزی، و ده ها عامل دیگر، محیطی می سازد که هر تصمیم و هر ساختار در آن، اثر مستقیم بر سلامت نیروها و پایداری فرآیند دارد. اینجا دیگر سخن از حادثه های پراکنده نیست؛ سخن از محیطی است که قواعد خاص خود را دارد و کوچکترین غفلت، پیامدهایی ماندگار برجای می گذارد.

ایمنی و بهداشت در چنین فضایی، در لایه های مختلف شکل می گیرد. از طراحی کوره و سازه های حمل مواد گرفته تا نحوه تهویه، کنترل انتشار گازها، مدیریت گرما، کنترل گرد و غبار و پیشگیری از تماس های خطرناک. در کنار آن، سنجش مداوم نرخ حوادث، پایش شرایط محیطی، بررسی وضعیت جسمی نیروها و توجه به جزئیاتی که در نگاه اول کوچک به نظر می رسند، جایگاهی تعیین کننده پیدا می کند. هر تغییر در فرآیند، هر ارتقا در فناوری و هر تحول در روش تولید، برداشت تازه ای از مفهوم ایمنی را وارد میدان می کند و معنای بهداشت صنعتی را بازتعریف می کند.

با ظهور مجتمع های عظیم فولادسازی و تمرکز همه مراحل از دریافت سنگ آهن تا تولید نهایی در یک نقطه، ابعاد موضوع گسترده تر شد. حرکت مواد مذاب، فعالیت های همزمان، تجهیزات سنگین و خطوط پیوسته، منظره ای به وجود آورد که در آن، ایمنی به صورت شبکه ای عمل می کند. تحلیل رفتار ماشین آلات، پیش بینی نقاط اصطکاک، شناخت مسیرهای ریسک و توجه به اثرات طولانی مدت تماس با حرارت و آلاینده ها، بخشی از واقعیتی است که این صنعت را تعریف می کند.

در بطن چنین ساختاری، بهداشت حرفه ای تنها به معنای پاکیزگی محیط نیست. سخن از رابطه مستقیم میان بدن انسان و فضای کار است: عضلات، تنفس، گردش خون، واکنش به گرما، تماس با فلزات و اثرات نامرئی مواد در طول زمان. ارگونومی، وسایل حفاظت فردی، نظم حرکتی، و مراقبت های پزشکی دوره ای، بخشی از تصویر کلی هستند؛ تصویری که اگر نادیده گرفته شود، نه تنها جریان تولید، بلکه اساس تداوم نیرو و تجربه را دچار فرسایش می کند.

ایمنی و بهداشت در صنعت فولاد، همیشه در سایه کوره ها و خطوط تولید شکل می گیرد؛ جایی که فولاد، از سنگ به ماده ای صنعتی بدل می شود و در همان لحظه، رابطه انسان و محیط کار، سرنوشت خود را رقم می زند. درک این پیوند، تنها روایتِ یک بخش از صنعت نیست؛ بیان واقعیتی است که بدون آن، نه فولاد معنا دارد و نه آینده ای که بر شانه های آن بنا می شود.

فهرست مطالب:
مقدمه
آهن و تولید فولاد
ساخت آهن
فولادسازی
مخاطرات
خطرات فیزیکی
تشعشع
گیر افتادن
مسمومیت با مونوکسیدکربن
قرار گرفتن در معرض گرما
غبار
خطر انفجار و آتشسوزی
مخاطرات گوناگون دیگر
سنجش عملکرد بهداشت حرفهای و پایش آن
نرخ حوادث، نرخ مرگ و میر
پایش بهداشت حرفهای و ایمنی
تدابیر ایمنی و بهداشتی
تشکیلات ایمنی
کارآموزی
تدابیر مهندسی
بهداشت کار
وسایل حفاظت کارکنان
ارگونومی
نظارت پزشکی
منابع

منابع
ASM Handbook: Properties and Selection: Irons, Steels, and High-Performance Alloys, Vol. 1, 1991
مرعش مرعشی. ایمنی و بهداشت در صنعت فولاد ، شرکت نورد و تولید قطعات فولادی، ۱۳۷۵
صفحه مهندسی مواد و متالورژی
مجله علمی ویکی پی جی