مقاله تاژکداران خونی و نسجی
مقدمه:
تاژکداران خونی و نسجی گروهی از تک یاخته های پارازیتی هستند که چرخه زندگی پیچیده ای دارند و علاوه بر انسان یا حیوانات مهره دار، میزبانان بندپای خاصی را نیز برای تکمیل چرخه خود نیاز دارند. این تک یاخته ها فاقد تولید مثل جنسی واضح هستند، اگرچه برخی تحقیقات اشاره به احتمال وجود مرحله ای از تولید مثل جنسی در آنها دارد که هنوز به طور قطعی اثبات نشده است. تاژکداران خونی و نسجی از نظر مورفولوژی و شکل ظاهری به چهار نوع اصلی تقسیم می شوند که هر یک ویژگی های ساختاری و عملکردی مشخصی دارند.
اولین نوع، آماستیگوت یا شکل لیشمانیایی است که بیضی شکل و بسیار کوچک بوده و تنها یک هسته و یک نقطه رنگ پذیر به نام کینتوپلاست در بدن آن دیده می شود. این فرم تاژک آزاد ندارد و عمدتاً در بافت های میزبان یافت می شود. نوع دوم، پروماستیگوت یا لپتوموناس است که بدن کشیده و دوکی شکل دارد و هسته در وسط و کینتوپلاست در انتهای قدامی بدن قرار گرفته است. از این قسمت یک تاژک آزاد منشا می گیرد که حرکت و تعامل با محیط را ممکن می سازد. فرم سوم، اپی ماستیگوت یا کریتیدیا، اندکی کشیده تر از پروماستیگوت است و هسته در وسط قرار دارد و کینتوپلاست در نزدیکی هسته جای گرفته است. تاژک این نوع قبل از آزاد شدن از انتهای قدامی، غشاء مواج کوچکی را ایجاد می کند که برای انتقال بین میزبان ها اهمیت دارد. چهارمین نوع، تریپوماستیگوت یا تریپانوزوم، شکل دوکی دارد و هسته در وسط و کینتوپلاست در انتهای خلفی قرار گرفته است؛ تاژک در طول بدن غشاء مواج ایجاد می کند و از انتهای قدامی آزاد می شود، که این ویژگی، حرکت فعال در خون میزبان را ممکن می سازد.
تاژکداران خون و نسج انسان عمدتاً به دو جنس تریپانوزوم و لیشمانیا تعلق دارند. تریپانوزوم ها دارای چرخه زندگی هتروگزنوس هستند، به این معنی که علاوه بر میزبان مهره دار، میزبان بی مهره یا حشره ناقل نیز نیاز دارند. اهمیت تریپانوزوم ها در بیماری زایی انسان بسیار بالاست و به ویژه در آفریقا و آمریکای لاتین، بروز بیماری های جدی را سبب می شوند. حشرات ناقل این انگل ها معمولاً از گروه خونخوارها هستند و نقش کلیدی در انتشار بیماری ایفا می کنند. طبقه بندی تریپانوزوم ها بر اساس محل تکثیر در میزبان بی مهره، ویژگی های فیزیولوژیک، مورفولوژی و در سال های اخیر، تحلیل های ژنتیکی صورت می گیرد.
تریپانوزوما کامبینیس و تریپانوزوما رودزنیس نمونه هایی از تریپانوزوم های انسانی هستند که در خون میزبان چندشکلی (پل مرفیسم) دیده می شوند. این تک یاخته ها می توانند از شکل کوتاه و کلفت با قدرت تکثیر کم و تاژک آزاد کوتاه تا شکل بلند و کشیده با قدرت تکثیر زیاد و تاژک آزاد بلند در خون مشاهده شوند. ناقل این گونه ها مگس های جنس گلوسنیا است که در آفریقا به مگس های تسه تسه معروف هستند و انتقال بیماری را تسهیل می کنند.
شناخت دقیق ویژگی های مورفولوژیک و چرخه زندگی تاژکداران خونی و نسجی، زمینه درک بهتر روند تکثیر، انتشار و رفتار انگل ها در میزبان را فراهم می آورد و توجه به تنوع شکل ها و سازوکارهای انتقال، اطلاعات حیاتی درباره زیست شناسی این انگل ها ارائه می کند.
