مقاله نقش فعالیت های تربیتی در تربیت اجتماعی دانش آموزان

چکیده:
این مقاله به بررسی نقش فعالیت های تربیتی در تربیت اجتماعی دانش آموزان دبیرستان می پردازد. پژوهش حاضر با استفاده از تحلیل محتوای اسناد و مدارک موجود در مدرسه و با توجه به برنامه سالانه مدرسه و اصول تربیت اجتماعی انجام شده است. جامعه و نمونه آماری تحقیق شامل فعالیت های تربیتی مقطع متوسطه و نمونه ای از دبیرستان آسیه می باشد. ابزار گردآوری داده ها شامل چک لیست های طراحی شده برای ارزیابی اجرای برنامه ها، تطابق فعالیت ها با اهداف تربیت اجتماعی و اصول تربیت اسلامی و همچنین نظرخواهی از مربیان مدرسه بوده است. تحلیل نتایج نشان داد که هر فعالیت تربیتی می تواند به عنوان واحد تحلیل مورد بررسی قرار گیرد و تاثیرات مثبت و منفی آن مشخص گردد. یافته ها بیانگر آن است که فعالیت های تربیتی به طور کلی در راستای اهداف تربیت اسلامی و اجتماعی دانش آموزان قرار دارند و نقش مربی پرورشی در هدایت و اجرای موثر این برنامه ها برجسته تر از سایر عوامل است. همچنین، همکاری خانواده و دبیران می تواند به تحقق بهتر اهداف تربیت اجتماعی کمک نماید.

کلیدواژه: فعالیت های تربیتی، دبیرستان، تربیت اجتماعی

مقدمه:
نظام تعلیم و تربیت هر کشور نقش اساسی در شکل دهی شخصیت، ارزش ها و مهارت های اجتماعی نسل آینده ایفا می کند. توسعه استعدادهای بالقوه دانش آموزان، به ویژه در ابعاد اجتماعی و اخلاقی، از اهداف بنیادین هر برنامه تربیتی محسوب می شود. آموزش و پرورش ایران نیز با توجه به اهمیت تربیت اجتماعی و فرهنگی، تلاش کرده است تا با طراحی برنامه ها و فعالیت های متنوع، رشد همه جانبه دانش آموزان را در دستور کار قرار دهد. با این حال، تمرکز غالب برنامه های رسمی مدارس بیشتر بر جنبه های ذهنی و تحصیلی بوده و توجه به پرورش مهارت های اجتماعی، عاطفی و عملی کمتر مورد توجه قرار گرفته است. از این رو، فعالیت های تربیتی در مدارس به عنوان بستری برای تقویت این مهارت ها و ایجاد فرصت های عملی برای تمرین آموخته ها اهمیت ویژه ای پیدا می کند.

فعالیت های تربیتی شامل مجموعه ای از برنامه ها، بازی ها، تمرین ها و پروژه هایی است که با هدف تقویت مهارت های اجتماعی، اخلاقی و فرهنگی دانش آموزان طراحی و اجرا می شوند. این فعالیت ها امکان تمرین همدلی، همکاری، مسئولیت پذیری و رعایت قواعد اجتماعی را فراهم می آورند و زمینه مناسبی برای تعامل دانش آموزان با یکدیگر و با مربیان فراهم می کنند. مربیان و متولیان تربیت، با شناخت دقیق از نیازهای روانی، اجتماعی و اخلاقی دانش آموزان، می توانند این فعالیت ها را به گونه ای هدایت کنند که بیشترین تاثیر تربیتی را داشته باشد. در این مسیر، شناسایی مشکلات رفتاری و نابهنجاری ها، پیشگیری از رفتارهای پرخطر و آسیب های اجتماعی و توجه به وضعیت تربیتی دانش آموزان در کنار پیشرفت تحصیلی اهمیت فراوانی دارد.

مفاهیم نظری تربیت اجتماعی، از نظر دانشمندان جامعه شناسی و روانشناسی تربیتی، مهارت های ارتباطی، ارزش ها و رفتارهای پذیرفته شده در جامعه را شامل می شود. دورکیم، مهارت اجتماعی شدن را انتقال ارزش ها و مهارت ها از نسلی به نسل دیگر دانسته است. اوپنهایم نگرش را حالت آگاهی و تمایلی می داند که منجر به رفتار یا عکس العمل خاص می شود و مهارت های اجتماعی را رفتارهایی معرفی می کند که با منافع فرد و جامعه همسو باشد. همچنین، کومبز و استنلی مهارت های اجتماعی را توانایی تعامل متقابل با دیگران تعریف کرده اند، و کولی مدرسه را عامل اصلی اجتماعی کردن فرد و آموزش محبت، همدلی، وفاداری و همکاری می داند. این دیدگاه ها اهمیت فعالیت های تربیتی را در شکل دهی رفتارهای اجتماعی دانش آموزان برجسته می سازد و نشان می دهد که مدرسه تنها محل آموزش محتوای علمی نیست، بلکه محیطی برای پرورش مهارت های زندگی اجتماعی نیز به شمار می رود.

با توجه به اهمیت تربیت اجتماعی، تدوین برنامه های مناسب و اجرای هدفمند فعالیت های تربیتی در مدارس، می تواند نقش بسزایی در آماده سازی دانش آموزان برای زندگی جمعی و تعامل موثر با جامعه ایفا کند. این برنامه ها باید با اصول تربیت اجتماعی و تربیت اسلامی هماهنگ باشند و به گونه ای طراحی شوند که توانایی دانش آموزان در حل مسئله، همکاری گروهی و رعایت ارزش های اخلاقی تقویت گردد. مربیان پرورشی، به عنوان راهبران این فعالیت ها، نقش کلیدی در موفقیت برنامه ها دارند و با بهره گیری از ابزارهای ارزیابی و تحلیل عملکرد فعالیت ها، می توانند نقاط قوت و ضعف هر برنامه را شناسایی و اصلاح نمایند.

فعالیت های تربیتی فراتر از آموزش های نظری، امکان تجربه عملی و رشد مهارت های اجتماعی دانش آموزان را فراهم می آورند و با ایجاد محیطی فعال، پویا و ارزش محور، می توانند به تحقق اهداف تربیت اجتماعی در مدارس کمک نمایند. این پژوهش، با تحلیل اسناد و فعالیت های موجود در دبیرستان آسیه، تلاش دارد تا نقشی که هر فعالیت تربیتی در پرورش اجتماعی دانش آموزان ایفا می کند، به صورت دقیق و علمی بررسی نماید و نتایج آن، زمینه ای برای ارتقاء کیفیت برنامه های تربیتی فراهم آورد.

فهرست مطالب
مقدمه ۳
طرح مسئله ۳
پرسش های تحقیق ۵
هدف کلی ۶
اهداف جزئی ۶
کلیدواژه ها ۶
(تعاریف نظری و عملیاتی) ۶
مطالعه منابع پیشینه عملی و نظری ۳۸
نوع و روش پژوهش ۳۸
ابزار پژوهشی ۳۸
روش جمع آوری اطلاعات ۳۸
فصل سوم ۳۹
یافته های تحقیق ۳۹
اصول تربیت اجتماعی در اندیشه اسلامی ۴۱
اهداف اجتماعی بر اساس اصول تربیت اجتماعی در اسلام ۴۲
بررسی برنامه های تربیتی مدرسه و بحث در مورد یافته ها ۴۳
نتیجه گیری ۵۳
پیشنهادات ۳۸
محدودیت ها ۳۸
بخش چهارم ۳۸
مسئله یا فرضیه تحقیق ۳۸
روش اجرا ۳۸
یافته ها ۳۸
نتیجه گیری ۳۸
منابع و ماخذ ۳۸
پیوست ها ۳۸