مقاله نقش مطبوعات در توسعه سیاسی

این مقاله در مورد نقش مطبوعات در توسعه سیاسی بوده و به بررسی تأثیر مطبوعات بر مشارکت سیاسی، جامعه پذیری سیاسی، فرهنگ سیاسی و ایجاد نظام سیاسی متکثر می پردازد.

مقدمه
مطبوعات از دیرباز به عنوان یکی از ستون های اساسی ساختار سیاسی و اجتماعی جوامع مطرح بوده اند و نقش آن ها در تحولات سیاسی و توسعه سیاسی جوامع قابل انکار نیست. از زمان پیدایش روزنامه ها و نشریات، نیازهای سیاسی و اجتماعی جوامع موجب شکل گیری این ابزار ارتباط جمعی شده و به مرور زمان، مطبوعات نه تنها به انعکاس واقعیت ها و رخدادهای سیاسی پرداختند، بلکه به بستری برای تضارب آرا و تبادل افکار نیز تبدیل شدند. در واقع، ارتباط جمعی از دهه های ۱۹۶۰ و ۱۹۷۰ به بعد، جایگاه ویژه ای در روند توسعه ملی یافته و مفاهیم توسعه و توسعه سیاسی به گونه ای دچار تحول شدند که نقش رسانه ها و به ویژه مطبوعات در این مسیر بیش از پیش برجسته گردید.

در فرآیند توسعه سیاسی، مطبوعات دو نقش اساسی ایفا می کنند. نخست، انتشار اطلاعات فنی و تخصصی در خصوص مسائل و مشکلات سیاسی و اجتماعی، به گونه ای که گروه ها و نهادهای مختلف بتوانند بر اساس این اطلاعات تصمیمات آگاهانه اتخاذ کنند. دوم، انعکاس موفقیت ها و دستاوردهای توسعه ای، به گونه ای که دیگر گروه ها و جوامع مشابه بتوانند از این تجربه ها بهره برداری نمایند. این دو نقش، مطبوعات را به ابزاری کلیدی برای ایجاد تعامل میان دولت و جامعه و همچنین میان گروه ها و نهادهای مختلف سیاسی تبدیل کرده است.

توسعه سیاسی به معنای افزایش مشارکت مردم، رقابت سیاسی و ارتقای ظرفیت نظام سیاسی در پاسخگویی به نیازهای جامعه است. مطبوعات به عنوان مجرایی برای بیان و انتقال ایده ها و آرا، زمینه های گفتگوی نقادانه و تبادل دیدگاه ها را فراهم می آورند و با ایجاد بستر رقابت و مشارکت، امکان پویایی سیاسی و افزایش مشروعیت نظام سیاسی را فراهم می سازند. از سوی دیگر، نظام سیاسی توسعه یافته، خود بر ساختار و عملکرد مطبوعات تأثیر می گذارد؛ میزان آزادی و گستردگی فعالیت های رسانه ای تا حد زیادی به نحوه توزیع قدرت، ساختار سیاسی و شرایط اجتماعی هر جامعه بستگی دارد.

جامعه متکثر و چندصدایی، جایی است که صداها و گفتمان های مختلف به رقابت و گفت وگو می پردازند و مطبوعات به عنوان بستر اصلی چنین فرآیندی، نقش حیاتی در شکل گیری و تداوم مشارکت سیاسی دارند. انعکاس تنوع عقاید و باورها، ایجاد فضای عمومی برای بحث و تبادل نظر و تقویت رقابت ایدئولوژیک، از مهم ترین عملکردهای مطبوعات در فرآیند توسعه سیاسی محسوب می شوند. مشارکت فعالانه مردم و رقابت سیاسی نه تنها موجب نشاط سیاسی می شود، بلکه احساس همبستگی و امنیت اجتماعی را نیز تقویت می کند و در نهایت، ثبات و پایداری سیاسی جامعه را ارتقا می بخشد.

علاوه بر این، مطبوعات در تقویت فرهنگ سیاسی و جامعه پذیری سیاسی نقش مؤثری دارند. توسعه سیاسی بدون وجود آگاهی سیاسی و فهم مشارکت و رقابت در جامعه امکان پذیر نیست. فرهنگ سیاسی، به عنوان مجموعه ای از اعتقادات و الگوهای رفتاری، در هر جامعه متفاوت است و مطبوعات با اطلاع رسانی و انتشار تحلیل های سیاسی، افراد و گروه ها را با مباحث و فرآیندهای سیاسی آشنا می سازند و امکان رشد فهم سیاسی و تصمیم گیری آگاهانه را فراهم می کنند. بدین ترتیب، مطبوعات نه تنها به عنوان ابزار انتقال اطلاعات، بلکه به عنوان عامل شکل دهنده به فرهنگ سیاسی و ظرفیت سیاسی جامعه عمل می کنند.

ارتباط دوسویه میان دولت و مردم، ایجاد نظام سیاسی متکثر و غیرمتمرکز، و توانمندسازی نهادها و گروه های اجتماعی در تحقق اهداف توسعه سیاسی، بدون نقش مؤثر مطبوعات قابل تصور نیست. مطبوعات با انعکاس خواسته ها، انتقادات و نگرانی های جامعه و هم زمان اطلاع رسانی در مورد تصمیمات و سیاست های دولتی، به ایجاد تعامل سازنده میان دولت و مردم کمک می کنند و زمینه های رشد سیاسی، مشارکت فعال و توسعه سیاسی پایدار را فراهم می آورند. بنابراین، بررسی نقش مطبوعات در توسعه سیاسی، به عنوان یکی از شاخص های مهم تحلیل ساختار سیاسی و فرآیندهای اجتماعی، از اهمیت ویژه ای برخوردار است و نشان می دهد که مطبوعات به عنوان کانال ارتباطی اصلی و ابزار اثرگذار، سهم بسزایی در شکل دهی به جوامع متکثر و توسعه یافته دارند.

فهرست مطالب
سیر تحول تاریخی توسعه سیاسی ۱
مفهوم توسعه سیاسی ۳
شاخصهای توسعه سیاسی ۹
الف.ساخت اجتماعی ۱۰
ب.ساخت سیاسی ۱۱
ج.فرهنگی سیاسی ۱۲
د.رفتاری سیاسی ۱۳
ه.فرآیند سیاسی ۱۴
جامعه پذیری سیاسی ۱۵
الف.گروههای نخستین ۱۷
ب.گروههای دومین ۱۸
مشروعیت سیاسی ۲۰
مشارکت سیاسی ۲۱
مطبوعات و توسعه سیاسی ۲۲
ارتباطات سیاسی ۲۲
نقش مطبوعات و توسعه سیاسی ۲۶
جامعه پذیری سیاسی و مطبوعات ۳۰
مطبوعات و دموکراسی ۲۱
مطبوعات وایجاد مشروعیت ۳۲
نقش مطبوعات درایجاد مشارکت ۳۳
نقش مطبوعات درایجاد فضای عمومی ۳۴
منابع ۳۶