مقاله نظام تربیت معلم
مقدمه:
در نظام های آموزشی مدرن، نقش معلم به عنوان یکی از منابع راهبردی و کلیدی انسانی، تغییرات بنیادینی یافته است. دیگر تصویر سنتی معلم که صرفاً مسئول انتقال اطلاعات از کتاب های درسی به ذهن دانش آموزان بود، پاسخگوی نیازهای پیچیده و پویا در جوامع امروز نیست. در نگرش های معاصر، فرایند تربیت و آموزش به تعامل فعال میان معلم و دانش آموز متکی است و جایگاه معلم به عنوان هدایتگر، مشاور و راهنمای تربیتی برجسته شده است. این تغییر نگرش، اهمیت نظام تربیت معلم را دوچندان کرده و توجه به کیفیت و کارآمدی آموزش های مقدماتی و تکمیلی معلمان را در سطح ملی و بین المللی ضروری می سازد.
ارزش و مقام اجتماعی معلم به طور مستقیم با اعتبار و حیثیت هر نظام آموزشی ارتباط دارد. در جوامعی که معلم جایگاه واقعی و شایسته خود را دارد، ساختار آموزشی توانسته است هویت و کیفیت خود را تثبیت کند و در مقابل، ضعف در جایگاه اجتماعی و حرفه ای معلمان، پیامدهای مستقیم بر عملکرد نظام آموزشی و انگیزه نیروی انسانی آن دارد. بنابراین نظام تربیت معلم نه صرفاً انتقال دانش، بلکه شکل دهی به شخصیت حرفه ای و تربیتی معلم را هدف قرار می دهد تا او بتواند در فرآیند پیچیده آموزش، نقش مؤثر و سازنده ای ایفا کند.
در عصر اطلاعات و توسعه شتابان فناوری های آموزشی، معلم به عنوان عامل کلیدی توسعه مهارت های فکری و اجتماعی دانش آموزان بیش از گذشته اهمیت یافته است. تغییرات سریع در محتوا و روش های آموزشی، نیازمند معلمان انعطاف پذیر، خلاق و دارای مهارت های نوین آموزشی است. این امر پرسش های اساسی درباره کارآمدی نظام های تربیت معلم مطرح می کند: آیا معلمان ما توانسته اند خود را با تحولات نوین آموزشی تطبیق دهند؟ آیا نظام تربیت معلم، ضمن انتقال دانش حرفه ای، توانسته است مهارت های عملی، تفکر انتقادی و نگرش های نوین تربیتی را نیز در معلمان پرورش دهد؟ این پرسش ها اهمیت ارزیابی دقیق و تحلیلی نظام های تربیت معلم را نشان می دهند.
یکی از ویژگی های مهم نظام تربیت معلم، ارتباط میان حقوق، پایگاه اجتماعی و کیفیت آموزشی است. سطح درآمد و مزایای معلمان، جایگاه اجتماعی و اعتباری که جامعه برای آنان قائل است، و همچنین کیفیت آموزش های ارائه شده، به صورت متقابل بر یکدیگر اثرگذارند. کمبود هر یک از این عناصر می تواند بازدهی آموزشی و تربیتی معلمان را تحت تأثیر قرار دهد و به تبع آن عملکرد نظام آموزشی با اختلال مواجه شود. بنابراین تحلیل ساختاری نظام تربیت معلم مستلزم بررسی همزمان ابعاد اقتصادی، اجتماعی و حرفه ای است تا تصویر جامعی از وضعیت فعلی و نقاط ضعف و قوت آن ارائه شود.
در این نوشتار، دو فرضیه محوری بررسی می شوند. نخست، نظام تفویض نقش و گزینش معلم به شکل فعلی، نظامی تک بعدی و ناقص است که به تمامی ابعاد تربیتی و حرفه ای معلمان توجه کافی ندارد. دوم، نظام تربیت معلم موجود نتوانسته است معلمانی با ویژگی های تربیت پروری و توانمندی های نوین پرورش دهد و هنوز در بسیاری از جنبه ها، معلم پروری به معنای کامل آن تحقق نیافته است. برای تحلیل این دو فرضیه، نگاهی هم به نظام های تربیت معلم در کشورهای توسعه یافته انداخته می شود تا بتوان مقایسه ای در سطح معیارهای بین المللی انجام داد و روندها و تجربه های موفق را شناسایی کرد.
مطالعه نظام تربیت معلم در ایران و مقایسه آن با نمونه های جهانی، نشان دهنده پیچیدگی ها و چالش های موجود در طراحی و اجرای برنامه های تربیت معلم است. از انتخاب و گزینش معلمان گرفته تا آموزش مهارت های حرفه ای، شناخت روان شناسی دانش آموز، استفاده از فناوری های نوین آموزشی و تقویت جایگاه اجتماعی و حقوقی معلمان، همگی ابعادی هستند که به یکدیگر مرتبطند و عدم توجه به هر یک می تواند کل سیستم را تحت تأثیر قرار دهد.
نظام تربیت معلم به عنوان ستون فقرات هر نظام آموزشی، نیازمند بازنگری مستمر و تطبیق با تغییرات اجتماعی، فرهنگی و فناوری است تا بتواند معلمانی متناسب با شرایط نوین تربیت و آموزش پرورش دهد. بررسی وضعیت موجود، نقاط ضعف و قوت نظام تربیت معلم و مقایسه آن با تجارب موفق جهانی، می تواند چشم اندازی از مسیر توسعه و اصلاح این نظام ارائه نماید.
