مقاله علل ناسازگاری کودکان و نوجوانان
چکیده:
این مقاله به بررسی علل ناسازگاری کودکان و نوجوانان و عوامل مؤثر بر رفتارهای ناسازگار در دوره رشد می پردازد. با تحلیل ویژگی های فردی، محیطی، جسمانی و روانی، تأثیر تفاوت های رشد و نیازهای ویژه کودکان و نوجوانان تشریح شده است. همچنین دسته بندی کودکان استثنائی و نقش ویژگی های فردی در شکل گیری رفتارهای ناسازگار مورد بررسی قرار گرفته و چارچوبی برای شناخت بهتر این گروه ارائه شده است.
مقدمه:
رشد و تربیت کودکان و نوجوانان یکی از پیچیده ترین و حساس ترین مراحل زندگی انسان است که تحت تأثیر عوامل متعددی قرار دارد. هر فرد مسیر منحصر به فردی برای رشد جسمانی، روانی و ذهنی دارد و تفاوت های فردی باعث می شود کودکان در یک سن مشابه به درجات متفاوتی از رشد دست یابند. برخی رشد تدریجی و پیوسته دارند و برخی دیگر رشد ناگهانی و جهشی تجربه می کنند. بنابراین، مقایسه کودکان با یکدیگر اغلب نمی تواند معیار مناسبی برای سنجش پیشرفت یا عقب ماندگی باشد و شناخت ویژگی های فردی هر کودک، مبنای درک رفتارهای آنان و شناسایی علل ناسازگاری محسوب می شود.
فرایند یادگیری از بدو تولد آغاز می شود و در طول زندگی با شدت ها و روش های متفاوت ادامه می یابد. در دوره دبستان، یادگیری ساختارمند و سازمان یافته می شود و توانایی کودک در تطبیق با محیط آموزشی به میزان زیادی به رشد جسمانی، عاطفی و شناختی او وابسته است. برخی کودکان به دلیل محدودیت های جسمی، روانی یا محیطی قادر به گذر از مراحل رشد به طور طبیعی نیستند و ممکن است در برابر شرایط جدید یا انتظارات اجتماعی واکنش های ناسازگار نشان دهند. این گروه از کودکان، اگرچه محدودیت هایی دارند، همچنان دارای حقوق، نیازها و استعدادهای انسانی هستند و رفتارهای آنان باید با توجه به شرایط ویژه و ویژگی های فردی شان تحلیل شود.
تعریف کودکان استثنائی، در این چارچوب اهمیت پیدا می کند. این کودکان در منحنی نرمال جمعیت در دو سوی انتهایی قرار می گیرند؛ برخی در جهت مثبت با هوش و توانایی های فراتر از میانگین و برخی در جهت منفی با محدودیت هایی در رشد ذهنی، جسمی یا روانی. کودکان ناسازگار، که در این مقاله مدنظر هستند، جزء گروه دوم قرار دارند و رفتارهای آنان غالباً با همسالان همسان نیست. این کودکان ممکن است ناشنوا، نیمه شنوا، نابینا، نیمه نابینا، دارای اختلال یادگیری، جسمی-حرکتی، ناتوانی تکلمی، عقب مانده ذهنی یا چند معلولیتی باشند. شناسایی ویژگی های خاص این کودکان و درک علل رفتارهای ناسازگار آن ها، کلید تحلیل رفتار و پیش بینی واکنش ها در محیط های مختلف است.
ناسازگاری کودکان و نوجوانان غالباً ناشی از ترکیبی از عوامل فردی و محیطی است. تفاوت در سرعت و شیوه رشد، عدم انطباق با شرایط محیطی، فشارهای روانی و اجتماعی، مشکلات جسمانی یا ذهنی و عدم هماهنگی میان توانمندی ها و انتظارهای محیطی، می توانند موجب بروز رفتارهای ناسازگار شوند. کودکان بهنجار، در شرایط مشابه، قادرند از توانایی های خود بهره بگیرند و رفتارهای متناسب با سن و محیط از خود نشان دهند، اما کودکان ناسازگار غالباً در تعامل با محیط دچار چالش می شوند و رفتارهای غیرمعقول، پرخاشگرانه یا انزواطلبانه از خود بروز می دهند.
درک این تفاوت ها و علل ناسازگاری نیازمند تحلیل دقیق و سیستماتیک است. شناخت جریان رشد طبیعی، ویژگی های فردی، تأثیر محیط اجتماعی و خانوادگی، و ویژگی های خاص کودکان استثنائی، امکان بررسی عمیق رفتارها و تعیین عوامل مؤثر بر ناسازگاری را فراهم می کند. همچنین، توجه به این عوامل می تواند زمینه ای برای تنظیم محیط، انتظارات و فعالیت های آموزشی مناسب فراهم آورد تا کودکان و نوجوانان بتوانند ضمن تجربه رشد مطلوب، در محیط اجتماعی و آموزشی هماهنگی بیشتری پیدا کنند.
این مقاله با تمرکز بر بررسی علل ناسازگاری کودکان و نوجوانان، چارچوبی علمی برای تحلیل رفتارهای آنان ارائه می دهد و با معرفی دسته بندی کودکان استثنائی و ویژگی های فردی شان، مسیر شناخت دقیق و همه جانبه رفتارهای ناسازگار و تفاوت های رشد را هموار می سازد.
