بررسی تاریخی تحولات اقدامات تامینی و تربیتی
مقدمه
اقدامات تامینی برای اولین بار در سال ۱۹۰۲ میلادی در قانون کشور نروژ پیش بینی شد. سپس در سال های ۱۹۰۸، ۱۹۳۰، ۱۹۲۷، ۱۹۳۳ به ترتیب در کشورهای انگلستان، بلژیک، سوئد، اسپانیا و آلمان نظام دوگانه اقدامات تامینی- مجازات ها پذیرفته و به اجرا درآمد. بلژیک با وضع قانون ۱۹۳۰ (م) مشهور به «قانون دفاع اجتماعی» نگهداری بزهکاران غیرطبیعی به موجب حکم دادگاه را برای مدتی نامعین به منظور درمان و اصلاح آنها پیش بینی کرد.
برخی می گویند اقدامات تامینی به وسیله حقوقدان سوئیسی کارل استوس ایجاد شده است۱٫ اقدامات تامینی از یافته های علم جرم شناسی و راه حل های پیشنهادی مکتب اثباتی (تحقیقی ایتالیایی) به منظور از بین بردن «حالت خطرناک» و پیشگیری از ارتکاب جرم مجدد است که از اواخر قرن نوزدهم میلادی مورد نظر تعداد زیادی از نظام های جزایی قرار گرفت. در قانون مجازات عمومی ایران نیز با اقتباس و الهام از قانون جزای فرانسه (مصوب ۱۸۱۰/م) صرفا مجازات و انواع مختلف آن را پیش بینی کرده بودند ولی بتدریج اشکال جدیدی از واکنش بر ضد جرم وارد مقررات کیفری ایران شد. اقدام تامینی در کشور ما با اقتباس از قانون جزای ۱۹۳۷ میلادی سوئیس تهیه و در سال ۱۳۳۷ هجری شمسی به مجلس شورای ملی تقدیم شد و در نهایت در ۲۱ ماده تحت عنوان «قانون اقدامات تامینی» در مورخ ۱۲/۲/۱۳۳۹ به تصویب مجلسین وقت رسید.
در حال حاضر در اکثر کشورها اقدامات تامینی و تربیتی با کمیت و کیفیت گوناگون مورد پذیرش واقع شده و به مرحله اجرا در آمده است، نکته قابل توجه آن است که مجازات بیشتر و غالبا بر ضد جرم داده می شود در صورتیکه جهت گیری اقدامات تامینی که پیشگیری فردی است باید از کیفرها تفکیک و در بخش خاصی از قوانین جزایی پیش بینی شود. در واقع جهت گیری اقدامات تامینی و تربیتی جلوگیری از حدوث جرایم با اعمال راه های اصلاحی، درمانی، تربیتی و یا خنثی کردن خطرهای احتمالی اشخاص و یا اشیا و موسسه هایی است که وضعیت خطرناک (مجرمانه) دارند. همچنین از جمله مسایل مهم سیاست جنایی کیفرزدایی می باشد که بدنبال اقدامی غیرکیفری درباره عمل بزهکارانه است که اقدامات تامینی و تربیتی از ابزار مهم سیاست جنایی محسوب می شود.
۱- تعریف
از اقدامات تامینی و تربیتی تعریف های متعددی از سوی حقوقدانان و کارشناسان ارائه شده است که به برخی از مهم ترین و کامل ترین آنها اشاره می شود.
«اقدامات تامینی یک سلسله تدابیر پیشگیرانه ناشی از واکنش جامعه برای جلوگیری از تکرار جرم از سوی مجرمان خطرناک که بنا به حکم قانون از جانب دادگاه رسیدگی کننده اتخاذ و درباره آنها اعمال می گردد.۲
«اقدام تامینی یک رشته وسایل دفاع اجتماعی است که به حکم قانون و توسط قاضی بر اثر وقوع جرم متناسب با وضع مزاجی و استعداد و منش و سوابق فرد خاطی و خطرناک بکار برده می شود تا او بهبود یابد و با اجتماع سازگار شود و دست به تکرار جرم نزند.۳
«اقدام تامینی عبارت است از واکنش حمایتی پیشگیرانه متضمن درمان و اصلاح مجرمی(چه مسئول و چه غیر مسئول) که در حالت خطرناک به سر می برد.
بنابراین می توان اظهار داشت اقدامات تامینی تدبیرهای فردی و یا وضعی الزامی بدون رنگ اخلاقی می باشند که در مورد افراد خطرناکی که نظم جامعه را با حالات و رفتار خود تهدید می کنند و یا نسبت به یک وضع خطرناک به موجب حکم دادگاه اتخاذ می شوند اطلاق می شود. حال با امعان نظر به تعریف این اقدامات به بیان خصایص و ویژگی های اقدامات تامینی می پردازیم تا با دانستن این اوصاف توانایی تفکیک این اقدامات از مجازات ها را داشته باشیم.
