مقاله مدیریت و بازیافت انواع زباله شهری
مقدمه:
مدیریت و بازیافت زباله های شهری یکی از چالش های حیاتی محیط زیست و زندگی شهری در قرن حاضر به شمار می آید، زیرا حجم زباله تولید شده در شهرهای بزرگ به سرعت افزایش یافته و راهکارهای سنتی دفع آن، مانند دفن یا سوزاندن، پیامدهای زیست محیطی گسترده ای به دنبال دارد. در ایران، بسیاری از زباله ها در خاک دفن می شوند یا در مناطقی نزدیک شهرها انبار شده و سپس سوزانده می شوند، امری که باعث فرسایش خاک، آلودگی هوا، تخریب چشم اندازهای طبیعی و تهدید محیط زیست برای حیات وحش می شود. در پایتخت ایران، شهروندان روزانه بیش از هفت هزار تن زباله تولید می کنند که جمع آوری آن سالانه هزینه ای بالغ بر پنجاه میلیارد تومان برای شهرداری به همراه دارد. علاوه بر این، زباله های شهری حجم قابل توجهی گازهای گلخانه ای، به ویژه دی اکسیدکربن، تولید می کنند و شیرابه های ناشی از آنها، منابع آب زیرزمینی و خاک را آلوده می سازند.
افزایش جمعیت شهری و رشد مصرف باعث شده است که محل های دفن زباله هر سال گسترده تر شوند و در صورتی که روند فعلی ادامه یابد، اراضی اطراف شهرها به تدریج پر از زباله خواهند شد و زمین های قابل استفاده برای دفن اصولی محدود خواهند شد. بسیاری از مواد موجود در زباله، مانند شیشه، قوطی های فلزی و آلومینیومی، ده ها و حتی صدها سال در محیط باقی می مانند و به تدریج باعث آلودگی خاک و آب می شوند. پلاستیک ها و کیسه های نایلونی، به ویژه، یکی از بزرگ ترین چالش های زیست محیطی مدرن هستند؛ کیسه های پلاستیکی غیرقابل تجزیه بوده و حدود ۳۰۰ سال در محیط باقی می مانند. این کیسه ها همراه باد در سطح زمین پراکنده می شوند، گاهی به دریا می رسند و بلعیده شدن آنها توسط آبزیان، مرگ و نابودی گونه های دریایی را در پی دارد. سوزاندن پلاستیک ها نیز تولید گازهای سمی مانند اسید کلریدریک را به همراه دارد که آلودگی هوا را افزایش می دهد و برای انسان و سایر موجودات زیان آور است.
انباشت زباله های شهری شرایط مناسبی برای رشد میکروب ها و تکثیر حشرات و جانوران موذی فراهم می کند. مگس ها ناقل بیماری هایی مانند اسهال، حصبه، وبا و سل هستند و موش ها به علت افزایش زباله ها، جمعیتشان رشد کرده و بیماری هایی همچون تیفوس و طاعون را منتقل می کنند. برخی زباله های خانگی نیز، از جمله لامپ های مهتابی و جیوه ای و لوازم الکترونیکی، به دلیل داشتن سرب و جیوه، خطرات زیست محیطی جدی ایجاد می کنند. روغن موتور خودرو نیز یکی از مواد سمی است که یک لیتر آن می تواند تا یک میلیون لیتر آب سالم را آلوده کند، در حالی که این ماده قابلیت بازیافت و تصفیه مجدد را دارد و می توان آن را به پالایشگاه ها تحویل داد.
بازیافت زباله، به معنای آماده سازی مواد برای استفاده مجدد، از اصول اصلی مدیریت پسماند است و شامل تفکیک، پردازش و بازگرداندن مواد به چرخه تولید می شود. مواد قابل بازیافت معمولاً شامل آهن آلات، پلاستیک، شیشه، کاغذ، مقوا و برخی مواد شیمیایی هستند که می توانند به کود کمپوست تبدیل شوند. فرآیند بازیافت باعث جلوگیری از هدر رفتن منابع ملی، کاهش مصرف مواد خام و کاهش انرژی مصرفی می شود و انتشار گازهای گلخانه ای را نیز کاهش می دهد.
برای سهولت در بازیافت، معمولاً دو نوع جداسازی انجام می شود: «تفکیک در مبدأ» و «تفکیک در مقصد». تفکیک در مبدأ شامل جداسازی زباله ها در سطح شهر، خیابان ها و فروشگاه ها از طریق سطل ها و سبدهای مخصوص است، در حالی که تفکیک در مقصد در مراکز بازیافت انجام می شود، جایی که مواد بازیافتی و غیر قابل بازیافت دسته بندی و پردازش می شوند. فروشگاه ها و کارخانه های بزرگ نیز با خریداری قوطی های کنسرو، بطری های شیشه ای و روزنامه های باطله، این چرخه بازیافت را تسهیل می کنند و منابع ارزشمندی را از زباله ها استخراج می کنند.
بازیافت و مدیریت صحیح زباله های شهری، از جمله عوامل اصلی کاهش آلودگی محیط زیست، حفاظت از منابع طبیعی، کاهش تولید گازهای گلخانه ای و کنترل رشد آلاینده ها است. توسعه فناوری های بازیافت، استفاده از کمپوست و تولید مواد قابل استفاده مجدد، راهکارهایی عملی برای مقابله با افزایش روزافزون زباله ها و حفظ کیفیت محیط زیست شهری فراهم می کنند.
