مقاله آلودگی های زیست محیطی رودخانه های استان کهگیلویه و بویراحمد

مقدمه:
رودخانه ها به عنوان شاهرگ های حیاتی هر اکوسیستم، نقش بنیادی در تأمین آب، ایجاد زیستگاه های متنوع و پشتیبانی از فعالیت های انسانی دارند. استان کهگیلویه و بویراحمد با داشتن چهار رودخانه اصلی شامل مارون، بشار، زهره و خیرآباد، یکی از مناطقی است که تنوع زیست محیطی و منابع آبی آن نقش کلیدی در پایداری کشاورزی، صنعت و زیست انسانی ایفا می کند. با این حال، روندهای توسعه صنعتی، گسترش جمعیت شهری و فعالیت های کشاورزی فشرده، فشار مضاعفی بر کیفیت آب رودخانه ها وارد کرده است. ورود مواد آلوده کننده شیمیایی، صنعتی و کشاورزی موجب تغییر ویژگی های طبیعی آب و تهدید سلامت اکوسیستم های آبی شده است و فرآیندهای طبیعی خودپالایی رودخانه ها را با اختلال مواجه کرده است.

در نیمه دوم قرن بیستم، افزایش جمعیت و توسعه صنعتی در مناطق مختلف جهان، اثرات چشمگیری بر رودخانه ها و منابع آبی محلی داشت. استان کهگیلویه و بویراحمد نیز از این تحولات بی نصیب نمانده و ورود فاضلاب های خانگی و صنعتی، کودهای شیمیایی و آفت کش ها به بستر رودخانه ها، ساختار اکولوژیک آب و پوشش گیاهی حاشیه رودخانه ها را تغییر داده است. آلودگی های صنعتی شامل پساب های کارخانه ای و کارگاه های تولیدی، علاوه بر تغییر رنگ و بوی آب، حاوی مواد شیمیایی و فلزات سنگین هستند که در زنجیره غذایی تجمع یافته و اثرات بلندمدتی بر گونه های آبزی و خاک بستر رودخانه ایجاد می کنند.

فاضلاب های شهری و روستایی به دلیل نبود شبکه های جمع آوری و تصفیه کامل، یکی از مهم ترین منابع آلودگی رودخانه ها محسوب می شوند. ورود این فاضلاب ها علاوه بر افزایش بار آلودگی میکروبی و افزایش سطح نیتروژن و فسفر در آب، موجب رشد جلبک ها و تغییر اکوسیستم های زیستی رودخانه ها می شود. ترکیب این آلاینده ها با مواد شیمیایی کشاورزی، از جمله سموم دفع آفات نباتی و کودهای شیمیایی، اثرات مضاعفی بر کیفیت آب و تنوع زیستی مناطق حاشیه رودخانه ها برجای می گذارد. جریان های سطحی حاصل از بارش های فصلی، علاوه بر انتقال رسوبات و آلودگی های خاکی، مسیرهای انتشار آلاینده ها را به رودخانه ها تسهیل می کند و این روند در طولانی مدت باعث تغییر ساختار شیمیایی و بیولوژیکی منابع آبی می شود.

رودخانه مارون به عنوان یکی از بزرگ ترین منابع آب استان، تحت فشار آلاینده های صنعتی و کشاورزی قرار دارد و کیفیت آب آن در سال های اخیر نوسانات قابل توجهی نشان داده است. رودخانه بشار نیز با ورود فاضلاب های شهری و روستایی و آلاینده های کشاورزی مواجه است و در برخی نقاط، شاخص های زیست محیطی نشان دهنده وضعیت بحرانی در اکوسیستم های آبی آن است. رودخانه های زهره و خیرآباد نیز به دلیل عدم مدیریت مناسب منابع آلوده کننده و جریان های سطحی ناشی از فعالیت های کشاورزی، در معرض تهدیدات مشابه قرار دارند و تغییرات شیمیایی و زیستی در آن ها قابل مشاهده است.

فلزات سنگین، ترکیبات نفتی، سموم دفع آفات نباتی و رسوبات صنعتی از جمله آلاینده های اصلی رودخانه های استان هستند. تجمع این مواد در آب و خاک بستر رودخانه ها، علاوه بر کاهش کیفیت آب، ظرفیت طبیعی پالایش و خودتنظیمی اکوسیستم های آبی را مختل می کند. فرآیندهای طبیعی تصفیه و تجزیه آلودگی ها، تحت تأثیر افزایش بار آلاینده ها، به تدریج ناکارآمد شده و شرایط زیستی گونه های آبزی را دچار اختلال می کند. فشار ناشی از فعالیت های انسانی، عدم وجود زیرساخت های کافی برای مدیریت آلاینده ها و ورود مداوم مواد شیمیایی و فاضلاب ها، وضعیت رودخانه های استان را در محدوده ای حساس و آسیب پذیر قرار داده است.

تحولات زیست محیطی در استان کهگیلویه و بویراحمد نشان می دهد که رودخانه ها به رغم ظرفیت طبیعی تصفیه خود، تحت تأثیر فشارهای چندگانه انسانی و صنعتی، تغییرات عمیق شیمیایی و زیستی را تجربه می کنند. ورود مداوم آلاینده ها، نوسانات فصلی جریان های آب و تعامل میان آلاینده های مختلف، تصویری پیچیده از وضعیت کیفیت آب در این رودخانه ها ایجاد کرده است که برای تحلیل و مدیریت منابع آبی استان ضروری است.

فهرست مطالب:
چکیده
مقدمه
چهار رودخانه مهم کهگیلویه و بویراحمد
تعریف آلودگی آب
بیان مسئله
عوامل آلودکننده ی رودخانه های استان چیست؟
– آلوده کننده ی صنعتی
–  فاضلاب خانگی
– حشره کش ها ،سموم دفع آفات نباتی و کود های شیمیایی
رودخانه بشار
فاضلاب های شهری و روستایی
آفت کش ها
پساب های کشاورزی
کودهای شیمایی
رودخانه مارون
رودخانه زهره
رودخانه خیرآباد
راهکارهای پیشنهاد شده
توسعه عامل نابودی محیط زیست و منابع آبی استان
راهکارهای جلوگیری از آلودگی رودخانه های استان
منابع