مقاله نقش بازیافت در حفظ منابع طبیعی

مقدمه:
شتاب بی وقفه توسعه صنعتی، رشد فناوری های نوین و افزایش جمعیت جهانی، سیمای زیست محیطی کره زمین را به گونه ای دگرگون کرده که مسئله آلودگی دیگر یک موضوع محلی یا محدود به یک کشور خاص نیست. در جهان امروز، مرزهای جغرافیایی مانعی برای جابه جایی آلاینده ها محسوب نمی شوند؛ ذرات معلق، گازهای سمی و ترکیبات شیمیایی می توانند هزاران کیلومتر دورتر از منشا خود اثر بگذارند. برفی که در شمال اروپا می بارد، ممکن است حامل آلاینده هایی باشد که در مراکز صنعتی سایر کشورها تولید شده اند، و باران اسیدی در آمریکای شمالی نتیجه انتشار ترکیباتی است که در منطقه ای دیگر وارد جو شده اند. این پیوستگی پیچیده نشان می دهد که چرخه های طبیعی زمین در برابر مداخلات انسانی واکنش نشان می دهند و هرگونه بهره برداری نادرست از منابع، پیامدهایی فراتر از محدوده تولید خواهد داشت.

در چنین شرایطی، مسئله مدیریت پسماند و بازیافت به یکی از محورهای اساسی حفظ منابع طبیعی تبدیل شده است. تولید انبوه کالاها، مصرف گرایی گسترده و کوتاه شدن عمر مفید محصولات، حجم عظیمی از مواد زائد جامد، مایع و گازی را وارد محیط زیست کرده است. بخش قابل توجهی از این مواد، از منابعی به دست آمده اند که تشکیل آن ها میلیون ها سال به طول انجامیده است؛ منابعی مانند نفت، زغال سنگ، فلزات معدنی و جنگل ها که بازسازی آن ها در مقیاس زمانی انسانی امکان پذیر نیست. بازیافت در این میان نه صرفاً یک فعالیت خدماتی، بلکه بخشی از راهبرد کلان مدیریت منابع به شمار می آید که به کاهش استخراج بی رویه و محدود کردن انباشت ضایعات در طبیعت منجر می شود.

درک جایگاه بازیافت بدون توجه به بنیان های شیمی محیط زیست ممکن نیست. بسیاری از آلاینده ها ماهیت شیمیایی دارند و زمانی خطرناک تلقی می شوند که در مکانی نامناسب و با غلظتی فراتر از حد طبیعی حضور یابند. مواد شیمیایی سنتزی که برای ارتقای سطح بهداشت، افزایش طول عمر و بهبود کیفیت زندگی تولید شده اند، در صورت رهاسازی کنترل نشده می توانند به چرخه های آب، خاک و هوا راه پیدا کنند. فلزات سنگین موجود در باتری ها، ترکیبات آلی فرار در حلال ها و پلاستیک های تجزیه ناپذیر نمونه هایی از موادی هستند که در صورت مدیریت نادرست، آثار بلندمدتی بر اکوسیستم ها برجای می گذارند. بازیافت این مواد، امکان بازگرداندن آن ها به چرخه تولید و جلوگیری از انتشار گسترده شان را فراهم می کند.

آلودگی هوا که به حضور یک یا چند آلاینده در غلظتی فراتر از ظرفیت طبیعی محیط اطلاق می شود، تنها به دود کارخانه ها یا گازهای خروجی خودروها محدود نیست. دفن غیراصولی زباله ها می تواند منجر به تولید گاز متان و سایر ترکیبات مضر شود که در جو منتشر می شوند و به پدیده گرمایش جهانی دامن می زنند. همچنین نشت شیرابه های حاصل از پسماندهای جامد به منابع آب زیرزمینی، کیفیت آب آشامیدنی را تحت تاثیر قرار می دهد. در این میان، تفکیک، پردازش و بازیافت مواد، از شکل گیری بسیاری از این پیامدها جلوگیری می کند و فشار وارده بر زیست بوم ها را کاهش می دهد.

مدیریت ضایعات سمی و صنعتی نیز بخشی جدایی ناپذیر از بحث بازیافت است. صنایع شیمیایی، پالایشگاه ها و کارخانجات تولیدی، پسماندهایی تولید می کنند که در صورت رهاسازی، اثرات مخربی بر خاک و منابع آبی خواهند داشت. بازیافت فلزات از تجهیزات فرسوده، بازفرآوری روغن های صنعتی و استفاده مجدد از آب در چرخه های تولید، نمونه هایی از اقداماتی هستند که ضمن کاهش هزینه های اقتصادی، از استخراج منابع جدید جلوگیری می کنند. این رویکرد، پیوند مستقیمی با مفهوم توسعه پایدار دارد؛ مفهومی که بر تامین نیازهای نسل حاضر بدون به خطر انداختن توان نسل های آینده تاکید می کند.

افزون بر این، بازیافت در کاهش مصرف انرژی نیز نقش چشمگیری دارد. تولید فلزات از سنگ معدن اولیه به مراتب انرژی برتر از بازیافت همان فلز از ضایعات است. برای مثال، بازیافت آلومینیوم نیازمند بخش کوچکی از انرژی لازم برای استخراج آن از بوکسیت است. این تفاوت در مقیاس جهانی به معنای صرفه جویی قابل توجه در مصرف سوخت های فسیلی و کاهش انتشار گازهای گلخانه ای است. به همین ترتیب، بازیافت کاغذ موجب کاهش قطع درختان و حفظ پوشش های جنگلی می شود که خود در جذب دی اکسید کربن و تنظیم اقلیم نقش دارند.

در دهه های اخیر، هشدارهای مکرر درباره کاهش ذخایر طبیعی و افزایش آلودگی، نگاه ها را به سوی الگوهای نوین مدیریت پسماند معطوف کرده است. شهرهای بزرگ با چالش انباشت زباله، آلودگی منابع آب و افزایش هزینه های دفع مواجه اند و صنایع نیز با محدودیت دسترسی به مواد اولیه روبه رو شده اند. در چنین فضایی، بازیافت به عنوان حلقه ای اساسی در چرخه تولید و مصرف مطرح شده و جایگاه آن در سیاست گذاری های زیست محیطی و برنامه های توسعه صنعتی پررنگ تر شده است؛ جایگاهی که در تعامل میان اقتصاد، صنعت و محیط زیست تعریف می شود و در بطن تحولات ساختاری جوامع معاصر جریان دارد.

فهرست مطالب
بهسازی پساب
مدیریت ضایعات سمی
راههای جلوگیری از آلودگی
هشدار دانشمندان دنیا به جامعه بشری
منابع