مقاله فرهنگ چیست

مقدمه:
فرهنگ، مفهومی گسترده و چندلایه است که ریشه در تاریخ و زبان های کهن ایرانی دارد. واژه فرهنگ از متن اوستایی و پهلوی فَرَهَنگ برگرفته شده است، جایی که «فَرَ» به معنای پیش و «هَنگ» به معنای قصد، اراده یا آهنگ است. این ترکیب نه تنها اشاره به قصد و نیت انسان در زندگی و رفتارهای اجتماعی دارد، بلکه بیانگر نظم، موزون بودن و هماهنگی در شیوه های زیست و تعامل میان انسان هاست. همان طور که آهنگ در موسیقی معنای نظم و تناسب را تداعی می کند، فرهنگ نیز نمایشگر ساختارها و چارچوب های قابل تشخیص در زندگی فردی و جمعی است که انسان ها در طول تاریخ شکل داده اند و آن را انتقال داده اند.

در متون قدیمی پهلوی، مانند کارنامه اردشیر بابکان و دینکرت، واژه فرهنگ به صورت های مختلف آمده است و بیانگر جنبه های گوناگون زندگی اجتماعی و اخلاقی بوده است. به عنوان مثال، در فرهنگ رشیدی آمده است: «فرهنج و فرهنگ ادب و اندازه و حد هر چیزی، و ادب کننده و امر به ادب کردن بر این قیاس فرهنجیدن و فرهنجیده و فرهنجید.» این تعریف نه تنها به آموزش و پرورش محدود نمی شود، بلکه نشان دهنده نظم، آداب، مرزبندی های اخلاقی و معیارهای سنجش رفتار و کردار انسان هاست. در این معنا، فرهنگ را می توان به عنوان مجموعه ای از هنجارها، ارزش ها و معیارهای زیست اجتماعی و فردی تعریف کرد که در طول زمان شکل گرفته و استمرار یافته است.

فرهختن، فرهیختن و فرهنجیدن نیز از همان ریشه است و نشان دهنده عملی است که در آن انسان ها با شناخت و آگاهی، نظم و ترتیب خاصی در رفتارها و اعمال خود ایجاد می کنند. این مفهوم به تربیت، ادب و آداب مرتبط است و به نوعی انتقال تجربه های ارزشی و نظم های اجتماعی را از نسلی به نسل دیگر ممکن می سازد. در واقع، فرهنگ مجموعه ای است که هم بر ذهن و تفکر انسان تأثیر می گذارد و هم بر رفتارها و تعاملات اجتماعی او، و در این مسیر هویت فردی و جمعی شکل می گیرد.

ریشه های واژه فرهنگ در اوستا و پهلوی همچنین با مفاهیم مرتبط با «هنگ» و «هنجیدن» پیوند دارد. هنجیدن و انجیدن به معنای بیرون کشیدن یا آشکار کردن چیزی است و در زبان کهن، هنج و هنگ در واژه هایی مانند دودهنگ یا دو دهنج به معنای دودکش استفاده شده است. این ارتباط نمادین نشان می دهد که فرهنگ فرآیندی است که در آن اندیشه ها، ارزش ها و رفتارها از بطن زندگی اجتماعی بیرون آورده می شوند و به شکل ساختارمند به نمایش گذاشته می شوند. در این دیدگاه، فرهنگ نه یک مجموعه ایستا، بلکه پدیده ای پویا و در جریان است که همواره در حال شکل گیری و بازتعریف است.

از منظر تاریخی، فرهنگ به طور همزمان جنبه های مادی و معنوی دارد. جنبه های مادی فرهنگ شامل ابزارها، فنون، آثار هنری و شیوه های زندگی ملموس است، در حالی که جنبه های معنوی آن شامل ارزش ها، باورها، هنجارها و شیوه های رفتاری است که جامعه را شکل می دهد. این پیوستگی میان جنبه های مادی و معنوی باعث می شود که فرهنگ هم بازتابی از محیط و شرایط تاریخی باشد و هم عاملی در تعیین مسیر آینده جامعه.