مقاله تاریخچه استفاده از گاز طبیعی

مقدمه:
تاریخچه استفاده از گاز طبیعی نشان می دهد که این منبع انرژی، از دیرباز بخشی از تجربه انسانی بوده و همواره با ترکیبی از شگفتی و کنجکاوی همراه بوده است. در بسیاری از منابع تاریخی، وقوع خروج گاز از زمین ثبت شده و در برخی مناطق جهان، این پدیده حتی امروز نیز مشاهده می شود. این جریان های طبیعی گاهی بر اثر رعد و برق یا دیگر عوامل طبیعی شعله ور شده و جلوه ای از آتش پایدار را ایجاد می کنند. نمونه های مشهور آن شامل آتش جاویدان باکو در دریای خزر و چشمه سوزان کارستون در ایالت ویرجینیای غربی آمریکا هستند. این پدیده ها در گذشته با ترس و خرافات همراه بودند و وجود گاز طبیعی را به صورت رمزآلودی در ذهن مردم تثبیت می کردند. برای مثال تا سال ۱۶۵۹ میلادی، بسیاری معتقد بودند که در منطقه ویکان انگلستان، گازهای متصاعد شده از سطح آب، نوعی قدرت جادویی به آب می بخشند و آن را قابل اشتعال می کنند.

با این حال، بررسی های باستان شناسی و تاریخی نشان می دهد که نخستین بهره برداری انسانی از گاز به صورت کنترل شده، هزاران سال پیش در چین صورت گرفته است. چینی ها حدود سه هزار سال قبل از میلاد از گاز برای تبخیر آب نمک استفاده می کردند و این تجربه، نشان دهنده درک اولیه انسان ها از کاربرد انرژی های طبیعی بود. در ایران باستان نیز شواهد متعددی وجود دارد که ایرانیان برای روشن نگه داشتن آتش های مقدس و آتشکده ها، از منابع گازی بهره می بردند. آثار تاریخی مانند آتش جاویدان در نزدیکی کرکوک و مشعل بخت النصر، یا آتشکده آذر گشتاسب در آذربایجان، گواهی بر استفاده مستمر از سوخت های زیرزمینی دارند. بقایای معابد زرتشتی و روایت های تاریخی مرتبط با آتشکده ها نشان می دهد که استفاده از گاز و نفت نه تنها جنبه عملی داشته بلکه در بافت مذهبی و فرهنگی جامعه نیز جایگاه ویژه ای داشته است.

در مناطقی از فلات مرکزی و جنوبی ایران که جنگل های انبوه وجود نداشت، دسترسی به چوب به منظور روشن کردن آتش محدود بود و منابع زیرزمینی انرژی به شکل طبیعی و آسان در اختیار مردم قرار داشت. در نتیجه، استفاده از این منابع به تدریج به بخشی از زندگی روزمره و مناسک مذهبی تبدیل شد. در غرب، جنوب و جنوب غرب ایران نیز ذخایر نفت و گاز به دلیل نزدیکی به سطح زمین یا تراوش های طبیعی، امکان استفاده تصادفی و ابتدایی را فراهم می کرد. برخی اسناد تاریخی حاکی است که ایرانیان پیش از فلسطینی ها، سومری ها و حتی چینی ها از نفت و گاز به شکلی ابتدایی بهره می بردند و بیشترین کاربرد آن برای پایدار نگه داشتن آتش های مقدس بود. این تجربه نشان می دهد که ارتباط انسان با گاز طبیعی صرفاً جنبه عملی نداشته و پیوند عمیقی با فرهنگ، مناسک مذهبی و نیازهای روزمره مردم داشته است.

با ورود دوران صنعتی، استفاده از گاز طبیعی رنگ و بویی تازه یافت. در سال ۱۷۹۲ میلادی، ویلیام مورداک از انگلستان برای نخستین بار موفق شد با حرارت دادن زغال سنگ در ظرف سر بسته، گاز حاصل را از طریق لوله به داخل منزل خود منتقل کرده و آن را بسوزاند. این تجربه، آغاز عصر صنعتی گاز را رقم زد و نشان داد که گاز می تواند فراتر از موارد مذهبی و روزمره، کاربردهای اقتصادی و خانگی نیز داشته باشد. با وجود کشف منابع عظیم گاز در قرن های بعدی، محدودیت های انتقال و زیرساخت های لازم تا اوایل قرن بیستم مانع بهره برداری گسترده از این منبع شد. تا سال ۱۹۳۰ میلادی، با توسعه خطوط لوله و فناوری های مرتبط، استفاده از گاز طبیعی به شکل عمومی و صنعتی گسترش یافت و از آن زمان، نقش آن در زندگی شهری، صنایع و تولید انرژی تثبیت شد.

بررسی این مسیر تاریخی، از شواهد باستانی تا کاربردهای صنعتی، نشان می دهد که گاز طبیعی همواره منبعی راهبردی و در عین حال تحول آفرین بوده است. از جریان های طبیعی شعله ور تا بهره برداری کنترل شده در چین و ایران باستان، و از تجربیات ویلیام مورداک تا توسعه خطوط انتقال در قرن بیستم، گاز به تدریج جایگاه خود را به عنوان یک منبع انرژی حیاتی تثبیت کرده است. اهمیت آن نه تنها در بعد اقتصادی بلکه در تغییر ساختار زندگی، فرهنگ و مناسک اجتماعی نیز مشهود بوده و مسیر توسعه فناوری های مرتبط با انتقال و پالایش گاز طبیعی را شکل داده است. این تحولات ادامه مسیر بهره برداری از گاز را در قرن بیست و یکم تعیین کرده و زمینه ساز ظهور سیستم های مدرن پالایش، انتقال و استفاده از آن شده است، به گونه ای که امروز خطوط لوله، کمپرسورها، ایستگاه های فشار و تجهیزات اندازه گیری، نقش کلیدی در مدیریت و بهره برداری از این منبع طبیعی دارند.

فهرست مطالب
تاریخچه استفاده از گاز طبیعی ۱
پالایشگاه گاز ۵
پالایشگاه گاز ۶
الف) جمع آوری ۶
ب) فرآیند شیرین کردن گاز ترش ۶
پ) نم زدائی ۸
ت) اندازه گیری، کنترل، و ارسال گاز ۸
بوی بد گاز از چیست؟ ۹
گاز مایع ۱۰
گاز طبیعی ۱۱
۱-خطوط لوله انتقال اصلی ۱۱
ایستگاه های تقویت فشار ۱۴
کمپرسورهای محوری ۱۹
رگولاتور ۲۱
کنتور یا «جریان سنج» گاز ۲۵