مقاله مفهوم استاندارد و نقش آن در تولید و فرآورده های صنعتی

چکیده
استاندارد به عنوان مجموعه ای از ضوابط و قواعد علمی و تجربی، نقشی بنیادی در ایجاد هماهنگی، ارتقای کیفیت و سامان دهی فعالیت های صنعتی دارد. بهره گیری از استانداردها سبب کاهش تنوع بی رویه، افزایش بهره وری، بهبود کیفیت فرآورده ها، صرفه جویی در انرژی و مواد، تسهیل حمل و نقل و تقویت تجارت می شود. این مقاله با بررسی مفهوم استاندارد، ساختار و اهداف تدوین آن، فواید استانداردسازی برای تولیدکنندگان و مصرف کنندگان، و جایگاه مؤسسات تدوین استاندارد، به تبیین اهمیت این نظام های مدیریتی در توسعه صنعتی می پردازد. همچنین نقش استاندارد در فرآیند تولید محصولات بهداشتی و شوینده مانند شامپو، مایع ظرفشویی و صابون مورد توجه قرار گرفته تا نشان داده شود چگونه معیارهای علمی می توانند کیفیت و ایمنی محصولات مصرفی را تضمین کنند.

مقدمه
بحث استاندارد در جهان امروز تنها یک الزام فنی یا مجموعه ای از توصیه های صنعتی نیست، بلکه به عنوان ستون فقرات نظم تولید، گردش کالا و تضمین کیفیت در جوامع صنعتی شناخته می شود. استاندارد مفهومی است ریشه دار در تاریخ دانش بشری و از دل نیاز انسان برای ایجاد هماهنگی، یکسان سازی روش ها و ارتقای کیفیت فعالیت ها پدید آمده است. این مفهوم بر پایه نتایج قطعی علوم، فنون و تجربه های گسترده صنایع شکل گرفته و توانسته است سازوکاری قابل اعتماد برای هدایت فرآیندهای تولید فراهم آورد. هنگامی که از استاندارد سخن گفته می شود، در واقع درباره اصولی صحبت می شود که بر اساس نظم، دقت و روش های علمی تدوین شده اند و هدف آنها ایجاد وحدت رویه، افزایش کارآیی و به حداقل رساندن خطا در مراحل مختلف تولید است.

استانداردها نه تنها در حوزه های علمی و صنعتی مطرح اند، بلکه در بسیاری از جنبه های زندگی روزمره نیز حضور دارند. طبیعت به گونه ای عمل می کند که گویی از یک الگوی ثابت پیروی می کند؛ همان گونه که ضرب المثل قدیمی «گندم ز گندم بروید جو ز جو» بیانگر ضرورت وجود یک نظام مشخص در تکوین پدیده هاست، در فرآیندهای صنعتی نیز چنین نظم و قاعده ای لازم است تا حاصل کار قابل پیش بینی و باکیفیت باشد. به همین دلیل، موسسات استاندارد در کشورهای مختلف شکل گرفته اند تا با تدوین استانداردهای ملی و مشارکت در استانداردهای بین المللی، مسیر تولید کالاها و ارائه خدمات را تنظیم کنند و از بروز آشفتگی، ناهماهنگی یا اتلاف منابع جلوگیری شود.

از منظر صنعتی، استاندارد نقش مهمی در کاهش تنوع بی مورد محصولات دارد؛ زیرا تولید زمانی می تواند اقتصادی باشد که از الگوهای مشخص و قابل کنترل پیروی کند. هنگامی که اصول استاندارد رعایت می شود، تولیدکننده قادر است بازدهی خود را افزایش دهد، ضایعات را کاهش دهد و کیفیت فرآورده را در سطح مطلوب حفظ کند. این امر امکان صرفه جویی در مواد اولیه، انرژی و نیروی انسانی را نیز فراهم می آورد. در کنار آن، بخش بازرگانی نیز از استانداردسازی منتفع می شود؛ زیرا هماهنگی بین فرآورده ها حمل و نقل، انبارداری و مبادلات داخلی و خارجی را ساده تر می کند.

استانداردها از دیدگاه مصرف کننده نیز اهمیتی اساسی دارند. وجود نشان استاندارد بر روی یک محصول، اطمینان خاطر نسبت به کیفیت، دوام و ایمنی آن را افزایش می دهد. هنگامی که کالا مطابق اصول علمی و روش های کنترل شده تولید می شود، مصرف کننده می تواند با خیال راحت تری آن را انتخاب کند. کاهش هزینه های اضافی، سهولت در سفارش کالاها و دسترسی به قطعات قابل تعویض از دیگر آثاری است که مستقیماً از استانداردسازی ناشی می شود و نشان می دهد این نظام چگونه می تواند ارتباط بین تولید و مصرف را سامان دهد.

در ایران، وظیفه تدوین استاندارد ملی بر عهده مؤسسه استاندارد و تحقیقات صنعتی است. این مؤسسه تنها مرجعی است که می تواند به صورت رسمی استاندارد فرآورده های مختلف – به استثنای مواد دارویی – را تعیین کند. تدوین هر استاندارد بر اساس اصول علمی انجام می شود و مستنداتی از روش های تجربی و یافته های صنعتی در شکل گیری آن دخالت دارند. این استانداردها، به ویژه در حوزه هایی که با سلامت و ایمنی مصرف کننده مرتبط هستند، نقشی بنیادین در ارتقای کیفیت محصولات ایفا می کنند.

موضوع استانداردسازی در حوزه محصولات شوینده و بهداشتی نمونه ای روشن از اهمیت این نظام است. محصولاتی مانند شامپو، مایع ظرفشویی و صابون نیازمند رعایت دقیق معیارهای فنی هستند؛ زیرا ترکیبات شیمیایی آنها باید هم کارآیی مطلوب داشته باشد و هم ایمنی پوست و سلامت مصرف کننده را تضمین کند. در این حوزه، آزمایش های گسترده ای مانند اندازه گیری PH، تعیین مواد فعال سطحی، ارزیابی پایداری حرارتی و مکانیکی و بررسی ویژگی های ظاهری انجام می شود تا محصول نهایی مطابق استاندارد باشد. وجود چنین آزمایش هایی نشان می دهد که استاندارد تنها یک مفهوم نظری نیست، بلکه ابزاری عملی برای کنترل کیفیت در تمام مراحل تولید است.

استانداردسازی در حوزه های صنعتی دیگر نیز جایگاهی تعیین کننده دارد. از فرآیندهای تولید مواد اولیه گرفته تا فناوری های پیچیده ساخت، همه به الگوهای مشخص و قواعد معین نیاز دارند تا نتیجه کار قابل اعتماد و قابل عرضه باشد. اهمیت استاندارد در این است که به تولیدکننده امکان می دهد محصولی یکنواخت، مطمئن و پایدار ارائه دهد و در عین حال موجب می شود مصرف کننده نیز با اطمینان بیشتری انتخاب کند. این هماهنگی میان عرضه و تقاضا، نقطه ای است که استاندارد را به یکی از عناصر ضروری توسعه صنعتی تبدیل می کند.

فهرست مطالب
استاندارد چیست؟ ۱
فواید استاندارد کردن: ۲
وظایف استاندارد ۲
شامپو ۵
ویژگی های بنیادی سورفکتانت ها ۸
کاربرد مواد فعال در سطح در شامپوی موی سر ۱۰
گروه سورفکتانت های آنیونی ۱۰
گروه سورفکتانت های غیر یونی ۱۰
سورفکتانت های آمفوتری ۱۱
سورفکتانت های کاتیونی ۱۱
آزمون های یشامپو ۱۲
بسته بندی و نشانه گذاری: ۱۲
پایداری حرارتی ۱۳
پایداری مکانیکی ۱۳
اندازه گیری مواد فعال در سطح تام ۱۳
اندازه گیری مقدار نمک موجود در شامپو ۱۴
اندازه گیری مواد فعال آنیونی ۱۵
اندازه گیری مواد فعال آمفوتری و غیریونی و آنیونی به روش رزین ۱۵
اندازه گیری مواد فعال ۱۶
انداز ه گیری فرمالائید ۱۶
محلول کار فرمالائید ۱۷
روش کار ۱۷
اندازه گیری PH 18
مایع ظرفشویی ۱۸
تکنولوژی فرمولاسیون مایع ظرفشویی ۲۰
شرایط ایمنی مصرف کننده ۲۱
مواد فعال در سطح surface Active Agents مصرفی درمایع ظرفشویی ۲۳
ملح سیدیک آلکیل بنزن سولفونیک اسید تولید مایع ظرفشویی ۲۵
املاح اتانول آمین الکیل بنزن سولفونیک اسید ۲۶
نحوه فرمولاسیون ۲۶
کابربرد گروه آنیونی سولفات گلیکول اتر الکل های چرب (FAEOS) 29
الفااولفین سولفانات AOS 31
سورفوکتانت های غیر یونی ۳۳
آمین اکساید ۳۵
فنی اسید کلوکامید ۳۷
اسید چرب گلوکامید ۳۷
کاربرد سورفوکتانت های آمفوتری بتائین ها در مایع ظرفشویی ۳۷
نقش آمیزه سورفکتانت ها در مایع ظرفشویی در دیگر کشورها ۳۷
مواد محافظت پوست: ۴۰
مواد غلظت دهنده ۴۰
هیدروتروپ ها ۴۰
ویژگی های فیزیکی ۴۱
ارزیابی عملکرد مایعات ظرفشویی ۴۱
آزمون مایع ظرفشویی ۴۲
۱)بو: ۴۲
۲)شکل ظاهری: ۴۲
۳)رنگ: ۴۳
۴)حلالیت: ۴۳
۵)بسته بندی: ۴۳
۶)نشانه گذاری: ۴۳
۷)پایداری حرارتی: ۴۴
۸)مواد اکسیدان ۴۴
۹)صابون ۴۴
۱۰)اندازه گیری PH 45
الکترود شیشه ای برای اندازه گیری PH 45
۱۱) درصد وزنی ماده فعال بر حسب ملح خنثی (حداقل) ۴۵
تیتراسیون به روشی دو لایه ای ۴۶
اساس کار ۴۶
روش کار ۴۶
صابون ۴۷
تهیه پایه صابون به روش جوشاندن در دیگ ۴۸
تهیه پایه صابون به روش پیوسته: ۴۹
تبدیل پایه به صابون قالب های نهایی ۴۹
فرآیند آسیاب کردن ۵۰
آزمون های صابون: ۵۱
۱)  اندازه گیری کلروسدیم به روش ولهارد ۵۱
تعیین کلریدها به روش ولهارد ۵۱
۲)  ترکیب و دوام ۵۲
۳)  درصد رطوبت ۵۲
۴)  اسید چرب ۵۲
۵) قلیایی سوزان (NaoH) 53
۶)  نامحلول در الکل ۵۳
۷)نامحلول در آب ۵۳
۷)  تیتر مخلوط اسید چرب ۵۴
کارهای جانبی ۵۴
۱)  بررسی حضور A در بسته بندی ها: ۵۴
۲)  تعیین درصد خلوص اسید استیک ۵۵
شناسایی اوره: ۵۵