تحقیق تاثیر فلسفه بر آثار هنری
نقش فلسفه بر آثار هنری
در تمامی دوران آثار هنری آینه ی نظرات متفکران برجسته بوده اند. گرچه نباید از نظر دور داشت که آثار هنری نیز بر تفکرات فلسفی تاثیر گذاشته و می گذارند.
آثار نویسنده و فیلسوف مطرح فرانسوی ژان پل سارتر, سردسته ی جنبش اگزیستانسیالیسم فرانسه شاهدی بر این مدعاست. نوشته های او ترکیبی عجیب از ادبیات, هنر, فلسفه, نقد و روزنامه نگاری است. تخیل, وجود و عدم وجود و نقد خرد دیالکتیک, عناصر آشنای آثار مکتوب سارتر هستند. گرچه او خود معتقد است که آن نمونه از نوشته هایش عرضه کننده ی فرمول هایی برون ادبی هستند. در آن دوره جریان عمیقی از مباحث فلسفی آثار ادبی او را تحت تاثیر قرار داده بود و نظرات فلسفی سارتر به وضوح در تمامی نوشته های داستانی و غیرداستانی اش به چشم می خورد.
تامل بر تعامل فلسفه و هنرکاریکاتور در میانه و نیمه ی دوم قرن بیستم ما را به فعالیت های خلاقانه ی هنرمندانی چون کاردون, توپور, کلود سر, سیرل, زلاتکفسکی, زابرانسکی, استاینبرگ و بسیاری دیگر معطوف می سازد. کاریکاتوریست های این دوره را می توان در یک دسته بندی خاص قرار داد و به عبارت دیگر می توان نام «معضل نگار» و یا «کاریکاتوریست فلسفی» را بر آنان نهاد. از آنجا که این کاریکاتوریست ها گاهی همه به تفکرات پوچ گرایانه تمایل دار ند، عنوان «کاریکاتوریست پوچ گرا» را نیز برازنده ی آن ها است. همانند نویسندگان پوچ گرا (کافکا, هارمس, سارتر و غیره) کاریکاتوریست های پوچ گرا آثارشان متاثر از دیدگاه های فلسفی اگزیستانسیالیست ها و فلاسفه ای چون کیرکه گور, هایدگر و سارتر بود. با کمی دقت می توان دید آثار آنان مضاف بر معانی عمیق انسانی, یادآور برخی از صحنه های ثابت تئاترهای پوچ گرا است.
بی شک باید اعتراف کرد که دیدگاه های فلسفی نیمه ی دوم قرن بیستم تاثیرات زیادی بر تغییر طرز تفکر کاریکاتوریست های آن دوران گذاشت. کاراکترهای کاریکاتورهای آن عصر که انسانی خاص با تمامی کاستی هایش بود, به شکل طعنه آمیز و مضحک به انسانی کوچک و نمادین در میان جمعیتی کثیر از انسان ها تبدیل شد. طبیعتا این تغییر منجر به تغییراتی اساسی در گرافیک و جنس طراحی کاریکاتوریست ها نیز شد. کاراکترهای کاریکاتورها نمایان گر انسان هایی ابتدایی بودند که به هیات نمادهایی مرسوم برای دنیای پوچ گرا در می آمدند. تمامی این کاراکترها مانند همزادانی بودند که از یک کاریکاتور به کاریکاتوری دیگر مهاجرت می کردند گویا آن ها از جهان واقعی نمی آمدند, بلکه سرریز شده از نیم آگاهی فردیت زدوده ی هنرمند بودند. چنین تغییری در کاراکترهای کاریکاتور تحت تاثیر دیدگاه های فلسفی ای شکل گرفت که نمایان گر فردیت زدایی انسان در جامعه بود.
فیلسوفانی چون شوپنهاور, هایدگر, نیچه و …. در نوشته های خود فرآیند برابرسازی فردیت انسانی را بیان می کردند. آنان از تبدیل انسان معاصر به جزئی کوچک از جمع انسانی خبر می دادند؛ عنصری غمگین، ملا ل آور و مایوس که در تکاپوی رسیدن به برابری و مساواتی جعلی است.
این نکته قابل ذکر است که چنین تغییراتی در طرز تفکر کاریکاتوریست ها همسو با طرز زندگی هنری در غرب بود. تکامل هنر کاریکاتور در کشورهای شرق اروپا مسیر دیگری را پیمود. کاریکاتوریست های آن کشورها تحت تاثیر دیدگاه های فلسفی مارکس و لنین بودند. هرچند برابری افراد یک جامعه مهم ترین اصل نظریات این فلاسفه بود, اما رژیم استبدادی هنرمندان را از بیان و بررسی تاثیرات عمیق این نگره در جامعه باز می داشت. متد و روش کاری موسوم به «رئالیسم سوسیالیستی» تنها روش مجاز در هنر شناخته می شد. این روش کار به هنرمندان دیکته می کرد تا رقبای سیاسی رژیم های کمونیستی را به باد نقد و انتقاد بکشند و در عین حال منحصرا دیدگاه های فلسفی ایدئولوژی کمونیسم را منعکس کنند. به همین خاطر هنر کاریکاتور در کشورهای بلوک شرق ناگزیر ماهیتی حکومتی پیدا کرد. کاریکاتوریست ها دیگر هنرمند به معنی اخص کلمه نبودند بلکه به ارتشی از کارگران خدمتگزار رژیم بدل شدند. و به همین دلیل بود که آن ها قادر به آزاداندیشی نبودند.
