بررسی و شناخت صنایع دستی و صنایع دستی استان فارس
مقدمه:
صنایع دستی استان فارس همواره جلوه ای از هنر و خلاقیت ایرانی را در طول تاریخ به نمایش گذاشته است، جلوه ای که ریشه در سنت ها و فرهنگ دیرپای این منطقه دارد و با هر نخ و بافت، داستانی از زندگی و ذوق هنرمندان را روایت می کند. این هنرها نه تنها تجلی زیبایی شناسی و ظرافت هستند، بلکه نمایانگر سبک زندگی و اندیشه های جمعی مردمان فارس در دوره های مختلف تاریخی نیز محسوب می شوند. گلیم و گبه، قالی و جاجیم، منبت کاری و معرق کاری، رنگ رزی سنتی و طراحی پارچه، هر یک شاخصه هایی از فرهنگ بصری و مهارت های دست ورزی این خطه از ایران را در خود جای داده اند و بیانگر تداوم سنتی چندین قرنه هستند. بررسی این هنرها، به ویژه در استان فارس، فرصتی برای مشاهده پیوند میان سنت و خلاقیت هنری فراهم می کند، جایی که هر نقش و طرح نشان دهنده تعامل انسان با محیط و جامعه است.
در گذر زمان، تغییر سبک زندگی و توسعه تولیدات ماشینی، تأثیر قابل توجهی بر صنایع دستی گذاشته است. محصولاتی مانند گلیم و گبه که روزگاری در بسیاری از خانه ها و مجالس حضور داشتند و همزمان نقش کاربردی و زیبایی شناختی ایفا می کردند، تحت فشار تولید انبوه تا حد زیادی فراموش شدند و حضور آنها محدود به مناطق خاصی باقی مانده است. با این حال، ارزش تاریخی و هنری این دست بافته ها همچنان باقی است و هر قطعه گلیم یا گبه، نشان دهنده ظرافت، دقت و سلیقه استادکارانی است که نسل به نسل این مهارت ها را منتقل کرده اند. توجه به مواد اولیه، روش های بافت، چله کشی، رج شمار، نحوه پود زدن و سرکشی، و شیرازه بافی، همگی جزئی از دانش فنی و تجربی مورد نیاز برای تولید این آثار هنری محسوب می شوند.
شناخت انواع پاپوش ها و دست بافته های قدیمی، از جمله گلیم و گبه، به درک عمیق تر از تاریخچه کاربرد و نقش فرهنگی آنها کمک می کند. این دست بافته ها علاوه بر تأمین نیازهای روزمره، به دلیل تنوع نقش و رنگ، جلوه ای از زیبایی در محیط پیرامون ایجاد می کردند. نقوش شیر، خشتی، قاب دار و سایر طرح های متنوع که در گبه های عشایر فارس به چشم می خورد، بازتابی از دنیای پیرامونی، اعتقادات و باورهای مردم آن زمان هستند. در کنار این، شناسایی استادکاران بنام شیراز، آباده و فیروزآباد، روند تکامل مهارت ها و سبک های بافت را روشن می کند و زمینه را برای مقایسه تطبیقی با آثار گرافیکی فراهم می آورد.
فرایند تولید، از انتخاب مواد اولیه تا تکمیل اثر نهایی، خود نشان دهنده دقت و نظم خاصی است که در سنت های هنری فارس شکل گرفته است. منبت کاری و معرق کاری، در کنار درودگری و رنگ کاری، نمونه های دیگری از هنرهای دستی این استان هستند که هر یک نیازمند شناخت ابزار، مواد و روش های مخصوص خود است. مطالعه دقیق مراحل مختلف طراحی و اجرا در این هنرها، از آماده سازی چوب یا پارچه گرفته تا اجرای طرح های پیچیده و نهایی کردن محصول، بیانگر دانش فنی و خلاقیت هنری نسل های مختلف است. این فرآیندها علاوه بر ایجاد آثار زیبای بصری، معرف مهارت های جمعی و الگوهای فرهنگی جامعه محلی نیز محسوب می شوند.
نگاهی به تاریخچه گرافیک و ارتباط آن با صنایع دستی، نکات جالبی درباره تأثیر متقابل هنر و صنعت در جامعه ایران آشکار می کند. از هنر ماقبل تاریخ تا هنر بدوی، و از طراحی های سنتی تا گرافیک مدرن، می توان ردپای سبک ها، رنگ ها و الگوهایی را یافت که در دست بافته های فارس نیز نمود یافته اند. این ارتباطات تاریخی و فرهنگی، امکان بررسی تطبیقی و تحلیل نقوش را فراهم می آورد و نشان می دهد که صنایع دستی نه تنها محصولی هنری، بلکه بازتابی از تجربه جمعی و دانش فرهنگی یک جامعه هستند.
بررسی انواع صنایع دستی فارس، به ویژه گلیم، گبه، قالیبافی، جاجیم، منبت و معرق، دریچه ای گسترده به دنیای هنر سنتی این استان باز می کند و همزمان با شناخت استادکاران، شهرها و روش های سنتی، امکان مشاهده تنوع و خلاقیت در هر اثر فراهم می آید.
فهرست مطالب:
پیشگفتار
چکیده
مقدمه
فصل اول : کلیات موضوع
تعریف صنایع دستی
طبقه بندی صنایع دستی
شوق فراگیری به صنایع دستی
جنبش هنر و صنعت
هنرهای سنتی
طراحی پارچه و لباس
فصل دوم : صنایع دستی فارس
بخش اول : گلیم
گلیم بازمانده هنر کهن ایران
بخش دوم : قالیبافی
هنرها و دستبافتهای سیاه چادرهای عشایر قشقایی
بخش سوم : رنگ رزی
بخش چهارم : گبه
ریشه یابی نام گبه
شناخت گبه
گبه در چه منطقه ای و توسط چه کسانی بافته می شود
شناخت ایلات قشقایی که به گبه بافی مشغولند
گبه اثر هنری
شناخت طرح و نقوش گبه های عشایر وایلات فارس
اهمیت تاریخی طرح شیر
طرح خشتی یا قابی شکل
مواد اولیه مصرفی گبه
نحوه بافت گبه
چله کشی فارسی
زنجیره بافی
گلیم بافی به روش فارسی
ملیله بافی
نحوه گره فارسی
نحوه پود زدن در گبه
نحوه سرکشی
عمل قیچی زدن
شیرازه بافی
پرز گبه
رج شمار گبه
استاندارد واندازه ها در گبه
تفاوت اصلی قالی وگبه
انواع گبه
بخش پنجم : جاجیم
نواحی مهم بافت جاجیم در ایران
بخش ششم : منبت کاری
تاریخچه منبت کاری
منبت
ابزار کار
مواد اولیه
روش کار
نحوه اجرا
روش های اجرا
فراورده های تولیدی
انواع منبت
طراحی
منبت کاری
مشبک کاری
معرق کاری و موزائیک
درودگری
رنگ کاری و رویه کوبی
کارگاه منبت کاری چگونه ایجاد شد
آثار قابل توجه اساتید
آثار جدید
مواد اولیه در منبت کاری
بخش هفتم : معرق کاری
مقدمه تاریخی
فصل سوم : رشته گرافیک و تاریخچه گرافیک در ایران
بخش اول : بررسی رشته گرافیک
گروه ادب و هنر
بخش دوم : تاریخچه گرافیک در ایران
هنر ماقبل تاریخ
هنر بدوی
بخش سوم : گرافیک مدرن در ایران
بخش چهارم : طراحى گرافیک در ایران
خلاصه و نتیجه گیری
منابع
