بررسی مقایسه ای شیوه های حل مسئله در افراد عادی و افراد مصرف کننده مواد در مراکز ترک اعتیاد

مقدمه:
حل مسئله یکی از توانمندی های اساسی انسان در مواجهه با چالش های روزمره و شرایط پیچیده زندگی است و نقش آن در تنظیم رفتار و تصمیم گیری بسیار برجسته است. شیوه های مختلف حل مسئله نه تنها بر کارایی فرد در شرایط عادی تأثیر می گذارند، بلکه می توانند بازتابی از وضعیت روانی، مهارت های شناختی و توانایی های مقابله ای افراد باشند. در این میان، تفاوت های رفتاری و شناختی بین گروه های مختلف جامعه، از جمله افراد مصرف کننده مواد و افراد عادی، موضوعی است که به بررسی عمیق نیاز دارد. مصرف مواد اعتیادآور نه تنها اثرات فیزیکی و زیست شناختی دارد، بلکه ساختارهای روانشناختی و شیوه های تفکر افراد را نیز تحت تأثیر قرار می دهد و می تواند الگوهای حل مسئله را به شکل قابل توجهی تغییر دهد.

افراد مصرف کننده مواد اغلب با چالش های روانشناختی و اجتماعی متعددی مواجه هستند که می تواند منجر به افزایش استفاده از سبک های اجتنابی یا بی یاوری در حل مسائل شود. سبک های حل مسئله بی یاورانه یا اجتنابی، به جای برخورد فعال با مشکل، تمایل به فرار از آن یا کاهش توجه به مساله دارند. این الگوها می توانند پیامدهای طولانی مدت بر تصمیم گیری، روابط اجتماعی و عملکرد فرد در موقعیت های مختلف ایجاد کنند. در مقابل، افراد عادی در مواجهه با مشکلات، معمولاً توانایی به کارگیری استراتژی های خلاقانه، تقویت اعتماد به نفس و استفاده از منابع موجود برای حل مسائل را دارند. این تفاوت ها نشان دهنده تاثیرات گسترده مصرف مواد بر فرآیندهای شناختی و رفتاری است و اهمیت بررسی دقیق و مقایسه ای آن را دوچندان می کند.

پژوهش های پیشین نشان داده اند که شیوه های حل مسئله می توانند به عنوان شاخصی برای تحلیل اثرات روانی و رفتاری اعتیاد مورد استفاده قرار گیرند. تجزیه و تحلیل داده ها از طریق ابزارهای پرسشنامه ای، نمودارها و جداول آماری مانند تحلیل واریانس و MANOVA، امکان شناسایی تفاوت های قابل توجه بین گروه ها را فراهم می کند. نتایج این نوع بررسی ها معمولاً نشان می دهد که افراد وابسته به مواد در بهره گیری از مهارت های حل مسئله فعال و استراتژیک محدودیت دارند و بیشتر به سبک های منفعل یا اجتنابی تمایل دارند، در حالی که افراد غیر مصرف کننده، ترکیبی از خلاقیت، اعتماد به نفس و استفاده مؤثر از منابع را در حل مسائل به نمایش می گذارند.

عوامل زیست شناختی، روانشناختی و محیطی نیز در شکل دهی به شیوه های حل مسئله نقش دارند. مصرف مواد می تواند با ایجاد تغییرات در سیستم عصبی مرکزی، حافظه، تمرکز و فرآیندهای تصمیم گیری، الگوهای رفتاری را تغییر دهد. در سطح روانشناختی، وابستگی به مواد ممکن است باعث افزایش اضطراب، کاهش کنترل خود و کاهش مهارت های مقابله ای شود. همزمان، محیط اجتماعی و خانوادگی فرد، میزان دسترسی به منابع حمایتی و فشارهای اجتماعی، همگی می توانند در انتخاب سبک های حل مسئله تأثیرگذار باشند.

شیوه های حل مسئله در افراد مصرف کننده مواد و افراد عادی نه تنها منعکس کننده توانایی های شناختی و رفتاری است، بلکه تصویرگر چگونگی واکنش افراد در برابر فشارها و مشکلات روزمره نیز می باشد. تفاوت ها در استفاده از سبک های فعال، اجتنابی، خلاقانه و اعتماد به نفس، نشان دهنده اثرات عمیق مصرف مواد بر فرآیندهای تصمیم گیری و رفتارهای مقابله ای است. بررسی دقیق این تفاوت ها، ضمن شناسایی الگوهای رفتاری متمایز، می تواند به درک بهتر روابط بین وابستگی به مواد و فرآیندهای شناختی کمک کند و زمینه را برای تحلیل های آماری و روانشناختی گسترده تر فراهم سازد.

مقایسه سیستماتیک شیوه های حل مسئله در این دو گروه، بازتاب دهنده تغییرات رفتاری ناشی از مصرف مواد و تفاوت های شناختی موجود است و اهمیت آن در شناسایی اثرات عمیق مصرف مواد بر رفتار، تصمیم گیری و فرآیندهای روانشناختی به روشنی قابل مشاهده است.

فهرست مطالب:
چکیده:
فصل اول: کلیات پژوهش
۱-۱- مقدمه
۱-۲- بیان مساله
۱-۳- فرضیه پژوهش
۱-۴- ضرورت پژوهش
۱-۵- هدف پژوهش
۱-۶- متغیرهای پژوهش
۱-۷- تعریف عملیاتی
۱-۸- تعریف نظری
فصل دوم: ادبیات پژوهش
۱-۲- مقدمه
۲-۱-۲- تعاریف و مفاهیم اعتیاد
۲-۱-۳- وابستگی
۲-۱-۴- نظریه های سوء مصرف مواد، وابستگی و درمان آن
۲-۱-۴-۱- نظریه های علوم اعصاب
۲-۱-۴-۲- نظریه های زیست شناختی
۲-۱-۴-۳- نظریه های روانشناختی
۱- نظریه های یادگیری
۲- نظریه روان تحلیل گری
۳- نظریه های رفتار نگر
۴- نظریه شناختی
۵- نظریه شناختی – رفتاری
الف- نظریه تنیدگی – مقابله
ب- مدل شناختی- رفتاری مارلات
۶- نظریه دو وجهی اعتیاد
۷- مدل فشار اجتماعی
۸- علل خانوادگی
۹- عوامل فرهنگی و اجتماعی
۲-۱-۵- مواد اعتیاد آور
۲-۱-۶- تقسیم بندی انواع مواد
۲-۱-۶-۱- تحریک کننده های سیستم عصبی مرکزی (CNS)
۲-۱-۶-۲- کند کننده های سیستم عصبی مرکزی
۲-۱-۶-۳- شبه افیونها
۲-۱-۶-۴- توهم زاها
۲-۱-۶-۵- شبه حشیش ها
۲-۱-۷- سوء مصرف مواد و سلامت روانی
۲-۲- حل مساله
۲-۲-۱- تعریف حل مساله و کاربردهای آن
۲-۲-۲- تعریف مساله
۲-۲-۳- اصول حل مساله
۲-۲-۴- هفت اصل راهنما
۲-۲-۵- فرایند حل مساله
۲-۳- پیشینه پژوهش
فصل سوم: روش اجرای پژوهش
۳-۱- نوع پژوهش
۳-۲- روش پژوهش
۳-۳- جامعه آماری
۳-۴- نمونه آماری
۳-۵- ابزار پژوهش
۳-۶- روش اجرا
۳-۷- روش تجزیه و تحلیل داده ها
فصل چهارم: تجزیه و تحلیل
۴-۱- توصیف داده ها
۴-۲- تحلیل داده ها
فصل پنجم: نتیجه گیری
۵-۱- بحث و نتیجه گیری
الف- خلاصه یافته ها
ب- تبیین نتایج
۵-۲- محدودیت ها و پیشنهادهای پژوهش
منابع
پیوست
پرسشنامه شیوه های حل مساله

 فهرست جداول
جدول ۳-۱-  ضرایب آلفای کرونباخ برای زیر مقیاس های شیوه حل مساله در دو مطالعه کاسیدی و لانگ (۱۹۹۶)
جدول ۳-۲ ضرایب آلفای کرونباخ و میانگین همبستگی درونی آیتم ها در مقیاس شیوه حل مساله
جدول ۴-۱-۱- توزیع فراوانی سطح تحصیلات دو گروه
جدول ۴-۱-۲- شاخص های آماری سطح سنی برای دو گروه
جدول ۴-۱-۳- شاخص های آماری خرده مقیاس های پرسشنامه شیوه حل مساله برای دو گروه
جدول ۴-۲-۱-نتایج آزمون های معناداری MANOVA برای اثر متغیر گروه بر متغیرهای وابسته خرده مقیاس های حل مساله
جدول ۴-۲-۲- نتایج تحلیل واریانس یک متغیری ANOVA برای هر یک از خرده مقیاسهای حل مساله به طور جداگانه