بررسی محتوای کتاب های هنر از دیدگاه معلمین هنر

این مقاله در مورد بررسی محتوای کتاب های هنر از دیدگاه معلمین هنر است و به بررسی کیفیت آموزشی کتاب ها، نقاط قوت و ضعف محتوا، تأثیر آن بر خلاقیت دانش آموزان و نیازهای تدریس هنر می پردازد.

مقدمه
موضوع آموزش هنر در نظام آموزشی ایران همواره یکی از حوزه هایی بوده که با وجود ظرفیت های گسترده، کمتر مورد توجه قرار گرفته و جایگاه واقعی خود را در برنامه های درسی پیدا نکرده است. کتاب های درس هنر، به عنوان مهم ترین منبع آموزشی این حوزه، نقشی تعیین کننده در شکل دهی به نگرش دانش آموزان نسبت به فعالیت های هنری دارند. از سوی دیگر، معلمین هنر نیز با تجربه های میدانی و تماس مستقیم با دانش آموزان، بیشترین شناخت را از تأثیر واقعی محتوای کتاب های هنر بر روند یادگیری دارند. به همین دلیل، ارزیابی این کتاب ها از دیدگاه معلمان هنر می تواند تصویری دقیق و ملموس از نقاط قوت و کاستی های موجود ارائه دهد؛ تصویری که برای ارتقای کیفیت آموزش هنر در مدارس ضروری است.

تحقیقی که مبنای این مقاله قرار گرفته، با عنوان «بررسی محتوای کتاب های هنر از دیدگاه معلمین هنر» انجام شده و تلاش کرده است زوایای مختلف محتوای آموزشی این کتاب ها را از طریق تحلیل دیدگاه کسانی بررسی کند که در خط مقدم آموزش هنر قرار دارند. پرسش های اصلی تحقیق بر این محور بنا شده است که آیا معلمان هنر توانایی کافی برای تدریس محتوای موجود در کتاب های هنر را دارند و آیا بی توجهی سیستم آموزشی نسبت به اهمیت درس هنر، بر کیفیت خلاقیت هنری و حتی علمی دانش آموزان تأثیر گذاشته است یا خیر. اهمیت این پرسش ها در این واقعیت نهفته است که هنر، صرف نظر از جنبه های زیبایی شناختی، در رشد ذهنی، تقویت ابتکار، پرورش تخیل و ایجاد توانایی های ادراکی نقش اساسی دارد.

جامعه آماری تحقیق شامل معلمین هنر مدارس راهنمایی آموزش و پرورش ناحیه های ۱ و ۳ کرج بوده و حجم نمونه از میان ۱۲۰ نفر، تعداد ۸۰ معلم انتخاب شده است. این انتخاب امکان آن را فراهم ساخته تا تصویری واقعی از وضعیت تدریس هنر و تحلیل محتوای کتاب های درسی به دست آید. روش گردآوری اطلاعات در این پژوهش مبتنی بر پرسشنامه بوده و داده ها با استفاده از آمار توصیفی تحلیل شده اند. این روش به پژوهشگر امکان داده تا بدون دخالت ذهنی، داده هایی دقیق و قابل استناد ارائه کند و نتایج را با ساختاری علمی گزارش دهد.

نتایج نشان می دهد که در تدوین کتاب های هنر، بهره گیری از نظر روان شناسان حوزه تربیت کودک و نوجوان، صاحب نظران هنری، استادان با سابقه و حتی خود دانش آموزان باید به صورت جدی مد نظر قرار گیرد. این یافته تأکید می کند که محتوای کتاب های هنر باید فراتر از یک برنامه آموزشی خطی باشد و به مفاهیم زیباشناسی، تجربه های عملی، سطح ادراکی دانش آموزان و نیازهای واقعی کلاس های هنری توجه کند. همچنین نتایج نشان می دهد که کمبود معلمان متخصص و آموزش دیده، یکی از چالش های جدی در مسیر تدریس مؤثر درس هنر است. این مسئله سبب شده تا برخی مباحث کتاب های هنر بدون ارتباط با تجربه عملی دانش آموزان، بیشتر به صورت انتقال اطلاعات ارائه شوند و زمینه های لازم برای رشد خلاقیت هنری تقویت نشود.

یکی دیگر از نکات مهم مطرح شده در یافته ها، لزوم استفاده از روش های نوین آموزشی در تدریس هنر است. تأکید شده که مباحث کتاب نباید صرفاً به صورت دستوری و دیکته شده به دانش آموز ارائه شود؛ بلکه باید فضا به گونه ای طراحی شود که دانش آموز فرصت تجربه، بیان فردی و اکتشاف داشته باشد. استفاده از ابزارهای متنوع، فراتر رفتن از طراحی با مداد، توجه به نقاشی آزاد و ایجاد امکان فعالیت های عملی، از جمله عواملی هستند که می توانند کتاب های هنر را از یک منبع تئوریک به بستری پویا و انگیزه بخش تبدیل کنند.

پیشنهادات ارائه شده بر اساس یافته های تحقیق نیز نشان می دهد که اصلاح برخی ساختارهای آموزشی برای ارتقای اثرگذاری درس هنر ضروری است. از جمله این پیشنهادات می توان به آموزش کافی به معلمان هنر، افزایش ساعات تدریس این درس، فراهم کردن فضاهای مناسب برای کارهای هنری و تجهیز مدارس به ابزار و وسایل مورد نیاز اشاره کرد. این موارد تأکید می کنند که آموزش هنر، تنها با چاپ کتاب های جدید به نتیجه مطلوب نمی رسد، بلکه نیازمند زیرساخت، برنامه ریزی و توجه سازمان یافته است.

فهرست مطالب
فصل اول ـ کلیات
مقدمه ۱
بیان مسئله ۴
اهداف تحقیق ۶
اهمیت و ضرورت تحقیق ۷
سوالات تحقیق  ۱۰
متغیرها و تعریف عملیاتی آنها ۱۱
فصل دوم ـ مبانی نظری تحقیق
ادبیات تحقیق  ۱۶
پیشینه تحقیق  ۲۵
فصل سوم – روش تحقیق
نوع تحقیق  ۲۹
جامعه آماری  حجم نمونه و روش نمونه گیری ۲۹
ابزار تحقیق ۲۹
روش تجزیه و تحلیل داده ها  ۳۰
فصل چهارم ـ تجزیه و تحلیل داده ها
تجزیه و تحلیل داده ها  ۳۲
فصل پنجم ـ بررسی یافته های تحقیق
نتیجه گیری  ۴۸
محدودیت ها ۵۰
پیشنهادات ۵۱
فصل ششم ـ خلاصه تحقیق
خلاصه تحقیق  ۵۳
منابع و مآخذ
فهرست منابع ۵۷
ضمائم
پرسشنامه 59

فهرست جداول
۱    – مشخصات دبیران هنر     ۳۲
۲    – میزان فعالیت های خارج از مدرسه دبیران هنر۳۳
۳    – اهمیت ضرورت داشتن کتاب هنر برای دانش آموزان ۳۳
۴    – میزان اختصاص ساعت تدریس هنر در مدارس    ۳۴
۵    –  آموزش بخشهای مختلف کتاب هنر توسط معلمین هنر ۳۵
۶    –  روشهای تدریس کتاب هنر ۳۶
۷    –  میزان علاقمندی دانش آموزان به فعالیت های هنری ۳۷
۸    –  میزان تاثیر کتاب روش تدریس دربهبودجریان تدریس هنر ۳۸
۹    –  میزان دسترسی دانش آموزان به ابزار و وسایل مورد نظر ۳۸
۱۰    –  موجودی کتابهای هنری درکتابخانه ها ۳۹
۱۱    –  مشکلات موجود درامر تدریس درس هنر ۴۰
۱۲    –  تقدّم آموزش خط نستعلیق با قلم ریز قبل از آموزش با قلم ۴۱
۱۳    –  تالیف کتب هنر بر اساس جنسیت ۴۱
۱۴    –  گنجانیدن مسائل اقلیمی و هنرهای بومی درتالیف کتب هنر ۴۳
۱۵    –  ضرورت تشکیل کلاسهای ضمن خدمت    ۴۴
۱۶    –  نظرات و پیشنهادات راجع به کتب هنر ۴۵