تهیه متن های آموزش واژه براساس نظریه حوزه های معنایی ویژه غیر فارسی زبانان سطح پیشرفته

مقدمه:
آموزش واژه در زبان های دوم و غیر فارسی، یکی از مهم ترین جنبه های توانمندی زبانی و شناختی زبان آموزان است و تأثیر مستقیم بر کیفیت ارتباطات، درک متون و توسعه مهارت های زبانی دارد. در مسیر یادگیری واژه، انتخاب متن و سازماندهی محتوای آموزشی اهمیت ویژه ای پیدا می کند، زیرا واژه ها نه تنها ابزار انتقال معنا هستند بلکه ساختار فکری و شناختی زبان آموز را شکل می دهند. نظریه حوزه های معنایی، با تمرکز بر روابط واژگان در چارچوب های مفهومی و معنایی، رویکردی منسجم برای آموزش واژه ارائه می دهد و امکان می دهد زبان آموزان با درک ساختارهای معنایی، معانی و کاربردهای واژه ها را بهتر فراگیرند. این نظریه بر این اصل مبتنی است که واژه ها در ذهن انسان به صورت شبکه های معنایی مرتبط با یکدیگر ذخیره می شوند و فهم یک واژه به درک جایگاه آن در این شبکه وابسته است.

فرایند تهیه متن های آموزشی مبتنی بر حوزه های معنایی مستلزم انتخاب دقیق واژه ها، تعیین سطح پیچیدگی و طراحی فعالیت هایی است که زبان آموزان بتوانند معانی واژه ها را در بافت های متنوع تجربه کنند. واژه ها بر اساس ویژگی های معنایی و کاربردی طبقه بندی شده و روابط مختلف میان آنها از جمله هم معنایی، متضاد بودن، جزء–کل و تباین معنایی در متن ها انعکاس می یابد. این روش، توانایی درک معانی گسترده و تطبیق واژه ها با زمینه های مختلف را تقویت می کند و به زبان آموز اجازه می دهد روابط معنایی را درک کرده و از واژه ها به شکل فعال و هدفمند استفاده کند.

در طراحی متن های آموزش واژه برای زبان آموزان پیشرفته، توجه به ساختار درسی و ملاحظات زبانی اهمیت بالایی دارد. این متون معمولاً شامل مرحله پیش از خواندن برای آشنایی با واژه ها، مرحله خواندن برای تحلیل و تثبیت معانی و مرحله پس از خواندن برای تمرین کاربرد و تعمیق فهم است. تمرین های متنوعی مانند تمرین تطبیقی، تمرین واژه های مترادف و متضاد، تمرین باهم آوایی، تمرین شبکه واژگانی و تمرین های تصویری، زمینه ای برای تقویت حافظه معناشناسی و مهارت های واژه آموزی فراهم می کنند. طراحی این تمرین ها با تأکید بر روابط معنایی و الگوهای واژگانی، امکان می دهد زبان آموزان شبکه ذهنی واژگان خود را گسترش دهند و معانی واژه ها را در بافت های واقعی زندگی و متون ادبی و فرهنگی تجربه کنند.

توجه به تنوع واژگان و گستره موضوعی متن ها، از دیگر اصول حیاتی در این رویکرد است. متن ها باید شامل واژگان فرهنگی، ادبی، تاریخی و اجتماعی باشند تا زبان آموزان با دامنه واژگانی وسیع و کاربردهای واقعی واژه ها مواجه شوند. علاوه بر این، ارائه واژه ها در قالب خانواده های معنایی و تمرکز بر تجزیه مولفه های معنایی، امکان درک دقیق تر تفاوت های معنایی واژه های نزدیک و مشابه را فراهم می کند و در نتیجه، تثبیت معنا و تقویت توانایی استفاده درست از واژه ها در موقعیت های مختلف را به همراه دارد.

روش حوزه های معنایی، علاوه بر تقویت درک معنایی، توجه به روابط بین واژه ها و تمرکز بر ساختار شبکه ای ذهنی را نیز برجسته می کند. زبان آموزان با مشاهده ارتباطات میان واژه ها و تحلیل ویژگی های معنایی، قادر می شوند معانی جدید را با استفاده از دانش پیشین خود استنباط کنند و به تدریج توانایی تعمیم واژه ها به بافت های نو و متنوع را پیدا کنند. این فرآیند، امکان یادگیری فعال و مستقل را افزایش می دهد و از محدود شدن آموزش واژه به حفظ صرفاً سطحی معانی واژه ها جلوگیری می کند.

علاوه بر این، ملاحظات روانشناسی زبان و حافظه معناشناسی در طراحی متن های آموزشی نقش مهمی ایفا می کنند. تمرکز بر حافظه بلندمدت، حافظه کوتاه مدت و حافظه معناشناسی، همراه با ارائه فعالیت های تصویری و متنی هدفمند، باعث می شود واژه ها در ذهن زبان آموز تثبیت شده و توانایی بازیابی و کاربرد آنها در موقعیت های متنوع ارتقا یابد. طراحی متن ها با توجه به این جنبه ها، امکان تعامل عمیق تر زبان آموز با واژه ها و افزایش دامنه واژگانی را فراهم می آورد.

تهیه متن های آموزش واژه بر پایه نظریه حوزه های معنایی، چارچوبی جامع برای آموزش واژه فراهم می آورد که هم گستره معنایی واژه ها را پوشش می دهد و هم روابط پیچیده میان آنها را نشان می دهد. استفاده از تمرین ها و فعالیت های متنوع، ترکیب بافت های فرهنگی و ادبی و توجه به حافظه معناشناسی، نقش کلیدی در تثبیت معانی و تقویت توانایی کاربرد واژه ها دارد و زبان آموز را به سمت یادگیری فعال، استدلال معنایی و توسعه شبکه ذهنی واژگان هدایت می کند.

فهرست مطالب
فصل نخست – کلیات ۱
۱-۱٫ مقدمه ۲
۱-۲ بیان موضوع ۲
۱-۳٫ هدف تحقیق و اهمیت آن ۳
۱-۴٫ سوالات و فرضیه های تحقیق ۴
۱- ۵ . مفاهیم ۵
۱-۵-۱ ۰ واژه ۵
۱-۵-۲ ۰ آموزش ۷
۱- ۵- ۳ ۰ نظریه آموزش ۷
۱- ۵- ۴ ۰ یادگیری ۸
۱- ۵- ۵ ۰ رابطه ی آموزش و یادگیری ۹
۱-۵-۶ ۰ مقایسه آموزش با یادگیری ۹
۱- ۵- ۷ ۰ حوزه های معنایی ۱۰
۱-۵-۸ ۰ خلاصه ۱۱
فصل دوم : مطالعات پیشین ۱۲
۲-۱ ۰ اهمیت واژه و مطالعات انجام شده در زمینه ی آموزش واژه ۱۳
۲-۲ ۰ فرایندهای واژه سازی ۱۴
۲- ۲-۱ ۰ انواع فرایندهای واژه سازی ۱۵
۲-۲-۱-۱ ۰ تصریف ۱۵
۲-۲-۱-۲ ۰ اشتقاق ۱۵
۲-۲-۱-۳ ۰ ترکیب ۱۶
۲-۲-۱-۴ ۰ قرض گیری /وام گیری ۱۶
۲-۲-۱-۴-۱ ۰ ترجمه قرضی /عاریتی ۱۶
۲-۲-۱-۵ ۰ گسترش/تعمیم ۱۶
۲-۲-۱-۶ ۰ تخصیص ۱۷
۲-۲-۱-۷ ۰ کوتاه سازی ۱۷
۲-۲-۱-۷-۱ ۰ سر واژه سازی ۱۷
۲-۲-۱-۷-۲ ۰ اختصار سازی ۱۸
۲-۲-۱-۷-۳ ۰ پسین سازی ۱۸
۲-۲-۱-۷-۴ ۰ بریدن ۱۸
۲- ۲- ۱- ۸ ۰ تبدیل ۱۸
۲-۲-۲-۱-۹ ۰ ادغام / آمیزش ۱۹
۲-۲-۱-۱۰ ۰ ابداع ۱۹
۲-۲- ۱-۱۱ ۰ نام آوا ۱۹
۲- ۲- ۱- ۱۲ ۰ مضاعف سازی ۱۹
۲-۳- ۰ انواع واژه ۲۰
۲-۳- ۱ ۰ واژه های قاموسی و واژه های دستوری نقش نما ۲۰
۲-۳-۲ ۰ واژه های دریافتی و واژه های تولیدی ۲۱
۲-۴- ۰ سیر تحول واژه ۲۲
۲-۴-۱ ۰ دوره ی بی توجهی به واژه ۲۳
۲-۴-۲ ۰ دلایل بی توجهی به آموزش واژه در گذشته ۲۵
۲-۴-۳ ۰ دوره ی توجه ۲۶
۲-۴-۴ ۰دوره ی پیشرفت ۲۸
۲-۵ ۰ یادگیری واژه ۲۹
۲-۵-۱ ۰ مراحل یادگیری واژه ۳۰
۲-۶ ۰ اصول اساسی در آموزش زبان ۳۲
۲-۷ ۰ راهکارهای یادگیری و یاد آوری ۳۳
۲-۷-۱ ۰ انواع راهکارهای یادگیری ۳۴
۲-۸ ۰ عوامل درون واژه ای موثر بر یادگیری واژه ۳۵
۲-۹ ۰ انواع راهکارهای یادگیری واژه ۳۵
۲-۹-۱ ۰ راهکارهای مبتنی بر تکرار واژه / معنای واژه ۳۶
۲-۹-۲ ۰ راهکارهای مبتنی برتجزیه و تحلیل ویژگی واژه ۳۷
۲-۹-۳ ۰راهکارهای مبتنی بر شرح و تفصیل ساده ۳۸
۲-۹-۴ ۰ راهکارهای مبتنی بر شرح و تفصیل پیچیده ۳۸
۲-۱۰ ۰ روش یارگیری حافظه ۳۹
۲-۱۱ ۰ آموزش واژه ۴۰
۲-۱۲ ۰ روش ها آموزش واژه ۴۰
۲-۲-۱ ۰ روش مستقیم و روش غیر مستقیم ۴۱
۲-۱۲- ۱-۱ ۰ روش مستقیم ۴۲
۲- ۱۲-۱-۱-۱ ۰ آموزش راهکارها ۴۲
۲-۱۲-۱- ۱- ۲ ۰ گسترش واژه + آموزش صریح ۴۲
۲-۱۲-۱-۱-۳ ۰ فعالیت های کلاس ۴۲
۲-۱۲-۱-۲ ۰ روش غیر مستقیم ۴۳
۲-۱۲-۱-۲-۱ ۰ متن به تنهایی ۴۳
۲-۱۲-۲-۱ ۰ فعالیت های برنامه ریزی نشده ۴۳
۲-۱۲- ۲- ۲ ۰ فعالیت های برنامه ریزی شده روش های آموزش واژه ۴۴
۲-۱۲-۲-۲ -۱ ۰ آموزش واژگان غیر فعال ۴۴
۲-۱۲-۲-۲-۱-۱ ۰ تکرار ۴۵
۲-۱۲-۲-۲-۱-۲ ۰ روش های جفت پیوسته ۴۵
۲-۱۲-۲-۲-۱-۳ ۰ فهرست واژه ۴۶
۲-۱۲-۲-۲-۱-۴ ۰ روش واژه کلیدی ۴۷
۲-۱۲-۲-۲-۱-۵ ۰ روش ترجمه ۴۹
۲-۱۲-۲-۲-۱-۶ ۰ آموزش با کمک روابط واژگانی ۵۰
۲-۱۲- ۲-۲-۱-۷ ۰ ارائه ی تصویر ۵۱
۲-۱۲-۲-۲-۱-۸ ۰ اجرای نمایش ۵۱
۲-۱۲- ۲-۲-۱-۹ ۰ خانواده های واژگانی ۵۲
۲-۱۲-۲-۲-۱-۱۰ ۰ روش های معنایی ۵۲
۲-۱۲-۲-۲-۱-۱۰-۱ ۰ روش حوزه های معنایی ۵۲
۲-۱۲-۲-۲-۱-۱۰-۲ ۰ تجزیه و تحلیل مولفه های معنایی ۵۴
۲-۱۲-۲-۲-۱-۱۱ ۰ روش شاگرد محوری : دفترچه ی واژگانی ۵۵
۲-۱۲-۲-۲-۱-۱۲ ۰ کاربرد فرهنگ ۵۵
۲-۱۲-۲-۲-۱-۱۳ ۰ یادگیری واژه از طریق بافت ۵۶
۲-۱۲-۲-۲-۲ ۰ آموزش واژگان فعال ۵۸
۲-۱۲-۲-۲-۲-۱ ۰ روش سلسه مورسیا و روزن ویگ ۵۹
۲-۱۲-۲-۲-۲-۲ ۰ روش پیجین سازی ۶۰
۲-۱۲-۲-۲-۲-۳ ۰ روش لوکاس ۶۱
۲-۱۳ ۰ تعداد واژه ۶۱
۲-۱۴ ۰ انتخاب واژه ۶۲
۲-۱۵ ۰ معیارهای انتخاب واژه ۶۳
۲-۱۶ ۰ ارائه ی واژه ۶۵
۲-۱۷ ۰ وسایل کمک آموزش دیداری و یادگیری ۶۶
۲-۱۸ ۰ ملاحظات معنی شناختی ۶۷
۲-۱۸-۱ ۰ معنی شناسی ساختاری ۶۷
۲-۱۸-۲ ۰ حوزه های معنایی ۶۷
۲-۱۸-۳ ۰ انواع حوزه های معنایی ۶۹
۲-۱۸-۴ ۰ روابط معنایی ۷۰
۲-۱۸-۴-۱ ۰ هم معنایی ۷۱
۲-۱۸-۴-۲ ۰ شمول معنایی ۷۱
۲-۱۸-۴-۳ ۰ با هم آیی ۷۱
۲-۱۸-۴-۴ ۰ رابطه جزء –کل ۷۲
۲-۱۸-۴-۵ ۰ تباین معنایی ۷۲
۲-۱۸-۴-۶ ۰ تقابل معنایی ۷۳
۲-۱۹ ۰ ملاحظات روانشناسی زبان ۷۴
۲-۱۹-۱ ۰ حافظه ۷۴
۲-۱۹-۱-۱ ۰ انواع حافظه ۷۵
۲-۹-۱-۱-۱ ۰ حافظه کوتاه مدت ۷۵
۲-۹-۱-۱-۲ ۰ حافظه بلند مدت ۷۶
۲-۱۹-۱-۱-۳ ۰ حافظه معناشناسی ۷۷
۲-۲۰ ۰ واژگان ۷۷
۲-۲۰-۱ ۰ واژگان ذهنی ۷۸
۲-۲۰-۲ ۰ سازماندهی واژگان ذهنی ۷۹
۲-۲۰-۳ . اطلاعات واژگانی: دانش واژگانی ۸۱
۲-۲۱ ۰ اصول آموزش واژه ۸۲
۲-۲۲ ۰ خلاصه ۸۵
فصل سوم : تهیه و تدوین متن های آموزش واژه ۸۶
۳-۱ ۰ مقدمه ۸۷
۳-۲ ۰ نحوه ی انتخاب واحدهای درسی , واژه ها ساختارها ۸۷
۳-۲-۱ ۰ چگونگی انتخاب عنوان واحدهای درسی ۸۷
۳-۲-۲ ۰ نحوه ی انتخاب ساختارها ۸۷
۳-۳ ۰ ملاحظات کلی ۸۸
۳-۳-۱ ۰ اطلاعات مربوط به زبان آموز ۸۹
۳-۳-۲ ۰ اطلاعات مربوط به شرح درس ۹۰
۳-۳-۳ ۰ اطلاعات آموزش ۹۰
۳-۴ ۰ ساختار کلی واحدهای درسی ۹۰
۳-۴-۱ ۰ مرحله پیش از خواندن ۹۱
۳-۴-۱-۱ ۰ تصویر ۹۲
۳-۴-۱-۲ ۰ پرسش ۹۲
۳-۴-۲ ۰ مرحله خواندن ۹۳
۳-۴-۳ ۰ مرحله پس از خواندن ۹۳
۳-۴-۳-۱ ۰ سوال های درک مطلب ۹۴
۳-۴-۳-۲ ۰ تمرین کاربرد واژه ۹۵
۳-۴-۳-۳ ۰ تمرین باهم آوایی ۹۵
۳-۴-۳-۴ ۰ تمرین تطبیقی ۹۵
۳-۴-۳-۵ ۰ تمرین واژه های مترادف و متضاد ۹۶
۳-۴-۳-۶ ۰ متن های خواندنی ۹۶
۳-۴-۳-۷ ۰ تمرین شبکه ی واژگانی ۹۷
۳-۴-۳-۸ ۰ تمرین گروهی ۹۷
۳-۴-۳-۹ ۰ تمرین های تصویری ۹۷
۳-۴-۳-۱۰ ۰ تکلیف ۹۷
۳-۴-۳-۱۱ ۰ تمرین مربوط به مراحل انجام یک کار ۹۸
۳-۴-۳-۱۲ ۰ تمرین های دیگر ۹۸
۳-۵ ۰ خلاصه ۹۹
فصل چهارم : متن های آموزش واژه ۱۰۰
۴-۱ ۰ سهراب سپهری ۱۰۱
۴-۲ ۰ گل آقا ۱۰۷
۴-۳ ۰ چغازنبیل ۱۱۳
۴-۴ ۰ زبان آموزی میمون ها ۱۲۰
۴-۵ ۰ پست ۱۲۶
۴-۶ ۰ سال نو ۱۳۴
۴-۷ ۰ فرودگاه ۱۴۳
۴-۸ ۰ طلای سرخ ایران ۱۵۰
۴-۹ ۰ جهانگردی چیست ؟ جهانگرد کیست ؟ ۱۵۶
۴-۱۰ ۰ بوی خوش چای ۱۶۲
۴-۱۱ ۰ خلاصه ۱۶۷
فصل پنجم : خلاصه و نتیجه ۱۶۸
۵-۱ ۰ خلاصه و نتیجه ۱۶۹
۵-۲ ۰ موضوعاتی برای تحقیق ۱۷۲
منابع ۱۷۳
منابع فارسی ۱۷۴
منابع انگلیسی ۱۷۶
واژه نامه ۱۸۱
فارسی – انگلیسی ۱۸۲
انگلیسی – فارسی ۱۸۶