مقاله درباره دوره های زمین شناسی

مقدمه:
دوره های زمین شناسی، بازتابی از تکامل و تغییرات گسترده ای است که کره زمین طی میلیاردها سال تجربه کرده است. مطالعه توالی طبقات زمین، رخساره ها و جغرافیای دیرینه، اطلاعاتی حیاتی درباره چگونگی شکل گیری ساختارهای زمین، تحولات زیستی و تغییرات آب و هوایی فراهم می کند. جغرافیای دیرینه یا پالئوژئوگرافی، علمی است که وضعیت گذشته زمین را از طریق بررسی رخساره ها و چینه های مختلف شناسایی می کند و امکان ترسیم نقشه های پالینسپاتیک را فراهم می آورد. این نقشه ها تغییرات زمین در گذشته را منعکس می کنند و امکان مشاهده چگونگی پراکندگی رخساره ها در طول زمان را فراهم می سازند.

یکی از پایه های اصلی بررسی دوره های زمین شناسی، تعیین توالی طبقات در زمان است. این فرآیند امکان شناسایی تاریخ وقوع حوادث زمین شناسی مانند فعالیت های آتشفشانی، تغییرات دریایی، یا حرکات کوه زایی را فراهم می کند. به موازات آن، توالی طبقات در مکان، چارچوبی برای بررسی جغرافیای دوره های مختلف زمین شناسی و شناسایی تغییر چهره زمین ارائه می دهد. با مطالعه دقیق این توالی ها، تغییرات گسترده در سطوح خشکی و آب های جهان، نفوذ دریاها، پیدایش رشته کوه ها و شکل گیری دشت ها و فلات ها قابل تحلیل می شود.

دوره پرکامبرین، نخستین مرحله زمین شناسی، شامل شکل گیری اولیه زمین و پیدایش نخستین زیست گاه هاست. چینه شناسی این دوره نشان می دهد که زمین در آن زمان عمدتاً تحت تأثیر فعالیت های آتشفشانی و تغییرات تکتونیکی قرار داشته است و آب و هوای آن به شکل اولیه و ناپایدار، شرایطی را برای شکل گیری مواد معدنی و نخستین اشکال حیات فراهم کرده بود. بررسی رخساره های پرکامبرین در ایران، نشان دهنده حضور سنگ های آذرین و رسوبی اولیه و فعالیت های کوه زایی ابتدایی است که پایه گذار ساختارهای زمین شناسی کنونی شد.

دوران پالئوزوییک یا دیرینه زیستی، مرحله ای از تحولات زمین شناسی است که با تنوع زیستی گسترده و حرکات کوه زایی مهم همراه بوده است. در این دوران، فعالیت های تکتونیکی، ایجاد فلات ها و تشکیل دریاچه ها، تغییرات آب و هوایی و توسعه اکوسیستم های اولیه نقش مهمی در شکل گیری زمین داشته اند. پالئوزوییک تحتانی و فوقانی، توالی متفاوتی از رخساره ها را نشان می دهد که هرکدام اطلاعاتی ارزشمند درباره محیط زیست و شرایط زمین در آن زمان ارائه می کنند. بررسی نمونه های ایران در این دوران، حضور سنگ ها و فسیل ها، و تغییرات کوه زایی، نمایانگر تاریخچه پیچیده زمین در این منطقه است.

دوران مزوزوییک، با گسترش و تکامل دایناسورها، تغییرات گسترده جغرافیایی و حرکات کوه زایی شدید مشخص می شود. در این دوره، تغییرات سطح زمین و دریای های کم عمق، پراکندگی رخساره ها و شکل گیری ویژگی های زمین شناسی را تحت تأثیر قرار داده است. آب و هوای مزوزوئیک، شرایط گرم و نسبتاً پایدار بود و رشد پوشش گیاهی و توسعه اکوسیستم های دریایی، به شناسایی رخساره ها و طبقات زمین شناسی کمک می کند. مزوزوئیک در ایران نیز با تشکیل رشته کوه ها، گسترش سنگ های رسوبی و شواهد فسیلی، بخش مهمی از تاریخ زمین شناسی کشور را تشکیل می دهد.

سنوزوییک، شامل دوران نوزیستی و انسان زیست کواترنری، تحولات زمین را با شتاب بیشتری نشان می دهد. حرکات کوه زایی، تغییرات اقلیمی و یخبندان های متوالی، شکل گیری دشت ها و فلات ها، و پراکندگی رودخانه ها، ویژگی های برجسته این دوران هستند. رخساره ها و لایه های رسوبی سنوزوییک، نشان دهنده تحولات سریع زمین و تأثیر تغییرات محیطی بر حیات گیاهی و جانوری است. کواترنری با ظهور انسان و تحولات زیست محیطی، دوره ای است که اثرات آن بر ساختارهای زمین و اکوسیستم های محلی هنوز قابل مشاهده است.

مطالعه دوره های زمین شناسی، با بررسی دقیق رخساره ها، تحلیل توالی طبقات و تفسیر جغرافیای دیرینه، نمایی گسترده از تکامل زمین ارائه می دهد. این فرآیند امکان تحلیل تحولات تکتونیکی، تغییرات آب و هوایی و پراکندگی زیستگاه ها را فراهم می آورد و چارچوبی برای شناخت روندهای زمین شناسی در گذشته، حال و آینده ارائه می کند.

فهرست مطالب:
مقدمه
تقسیم بندی زمان
تاریخ زمین
چینه شناسی و جغرافیای دیرینه
رخساره
انواع رخساره ها
روش تنظیم نقشه جغرافیایی زمین در گذشته
دوران پرکامبرین (Precambrian)
جغرافیای دیرینه پرکامبرین
آب و هوای پرکامبرین
تقسیم بندی دوران پرکامبرین
پرکامبرین در ایران:
دوران دیرینه زیستی پالئوزوییک (Paleozoic)
فازهای کوهزایی پالئوزوییک
آب و هوای پالئوزوییک
پالئوزوییک تحتانی
پالئوزوییک فوقانی
پالئوزوییک در ایران
دوران میان زیستی مزوزوییک (Mesozoic)
دیرینه شناسی دوران دوم
حرکات کوهزایی دوران دوم
جغرافیای دیرینه دوران دوم
آب و هوای دوران دوم
مزوزوئیک در ایران
دوران نوزیستی سنوزوییک (Cenozoic)
دیرینه شناسی دوران سوم
حرکات کوهزایی دوران سوم
جغرافیای دیرینه دوران سوم
سنوزوییک در ایران
دوران انسان زیست کواترنری (Quaternary)
دوره های یخچالی