
مقدمه
لیزر یکی از پیشرفته ترین و منحصر به فردترین منابع نور در جهان امروز است که ویژگی های خاص آن، آن را از منابع نور معمولی مانند لامپ های رشته ای، فلورسانت و چراغ های الکتریکی متمایز می کند. پرتوهای لیزر همدوس، بسیار متمرکز و با شدت انرژی بالا هستند و این ویژگی ها موجب شده تا در زمینه های علمی، صنعتی، نظامی و پزشکی کاربردهای گسترده ای پیدا کند. تفاوت اصلی لیزر با نور معمولی در میزان همدوسی، تمرکز و توان نوری آن است، به طوری که پرتو لیزر می تواند در مسافت های طولانی بدون پراکندگی قابل توجه حرکت کند و انرژی خود را با دقت بالا منتقل نماید.
تاریخچه لیزر به اوایل قرن بیستم بازمی گردد، زمانی که آلبرت اینشتین در سال ۱۹۱۷ مفهوم تشعشع تحریک شده را مطرح کرد و روابط پایه ای برای جذب و انتشار نور ارائه داد. هرچند این نظریه در ابتدا بیشتر جنبه علمی و نظری داشت، اما زمینه را برای اختراعات بعدی فراهم کرد. در دهه ۱۹۵۰، چارلز تاونز و همکارانش با استفاده از آمونیاک، نخستین تقویت کننده تشعشع تحریک شده یا میزر را ساختند که آغازگر مرحله عملی لیزر بود. نقطه عطف اصلی در تاریخ لیزر در سال ۱۹۶۰ اتفاق افتاد، زمانی که تئودور مینمن نخستین لیزر عملی را با استفاده از بلور یاقوت سرخ ساخت و امکان تولید پرتوهای همدوس و تقویت شده نور فراهم شد. از آن زمان، توسعه لیزرها به سرعت در سراسر جهان گسترش یافت و انواع مختلف آن از جمله لیزرهای گازی، جامد و نیمه رسانا به بازار آمدند.
هر لیزر از سه بخش اصلی تشکیل می شود: ماده فعال، منبع انرژی یا پمپ و مشدد اپتیکی. ماده فعال، هسته اصلی لیزر است و با دریافت انرژی از پمپ، اتم ها یا مولکول های آن از حالت پایه به سطوح انرژی تحریک شده منتقل می شوند و پرتوهای نور همدوس تولید می شود. پمپ انرژی می تواند به صورت نوری یا الکتریکی باشد و با انتقال انرژی به ماده فعال، تراکم جمعیت وارونه ایجاد می کند که شرط لازم برای گسیل تشعشع تحریک شده است. مشدد اپتیکی، معمولاً از دو آینه تشکیل می شود که پرتوهای نوری را بین خود بازتاب داده و موجب همدوسی و تقویت نور می شوند. این فرآیند شبیه به ارتعاش یک تار کشیده است، با این تفاوت که در لیزر، امواج نور به جای امواج مکانیکی، در محدوده طول موج مشخصی حرکت می کنند و انرژی خود را متمرکز می کنند.
کاربردهای لیزر به دلیل ویژگی های نوری منحصربه فرد آن بسیار گسترده است. در صنعت، لیزر برای اندازه گیری دقیق فواصل، جابجایی ها و تحلیل های تداخل سنجی استفاده می شود. همچنین در فلزکاری و برش، جوشکاری و حکاکی مواد، لیزر به عنوان ابزاری دقیق و کارآمد عمل می کند. در علوم نظامی، لیزرها به عنوان فاصله یاب های دقیق، علامت گذارهای لیزری و حتی سلاح های با دقت بالا کاربرد دارند. در حوزه پزشکی، لیزرها برای جراحی های دقیق، درمان های پوستی و چشم پزشکی، تصویربرداری و تشخیص های غیرتهاجمی مورد استفاده قرار می گیرند. علاوه بر این، در ارتباطات نوری، مخابرات و پردازش داده ها نیز لیزرها نقش اساسی ایفا می کنند و امکان انتقال اطلاعات با سرعت و دقت بالا را فراهم می کنند.
یکی از ویژگی های کلیدی لیزر، تمرکز انرژی در یک پرتو باریک و کنترل طول موج دقیق آن است که امکان انجام کارهای بسیار حساس و پیچیده را فراهم می سازد. این توانایی، لیزر را به ابزاری ایده آل برای تحقیقات علمی، فناوری های پیشرفته و صنایع دقیق تبدیل کرده است. بررسی اصول کارکرد لیزر، چگونگی تولید پرتوهای همدوس و ویژگی های نور تولیدی، درک عمیقی از کاربردها و محدودیت های آن ارائه می دهد و نشان می دهد که چگونه یک پدیده فیزیکی ساده می تواند به ابزاری با کاربری های گسترده و اثرگذار در زندگی مدرن تبدیل شود.
با توجه به این که لیزر به سرعت در تمامی حوزه های علمی و صنعتی جایگاه خود را یافته، مطالعه و آشنایی با ماهیت آن و فرآیندهای تولید پرتوهای لیزری اهمیت بالایی دارد. این دانش، درک بهتر از پتانسیل های لیزر و نحوه استفاده از آن در فعالیت های دقیق و تخصصی را فراهم می کند و نشان می دهد که چگونه علم نور و فناوری های مرتبط می توانند تعاملات انسان با محیط پیرامون و فناوری های پیشرفته را بهبود بخشند.
فهرست مطالب
مقدمه ۴
تاریخچه ۵
لیزر چیست؟ ۶
کاربردهای لیزر ۷
دستگاه های لیزری ۱۰
تکنیک تمام نگاری ۱۷