مقاله در مورد روستای دوز عنبه

مقدمه:
در عرف رایج سیاست، فرهنگ و حتی نوشته های معاصر، روستا اغلب واحدی کم اهمیت تلقی می شود؛ جایی در حاشیه نگاه ها که نه کنجکاوی پژوهشگران را چندان برمی انگیزد و نه توجه صاحبان قدرت را. با این حال، ساخت اجتماعی این سرزمین بر شانه های همین دهات پراکنده استوار شده است. هر روستا، تصویری کوچک از تاریخ، باور، معیشت و مناسبات انسانی یک ناحیه است و نادیده گرفتن آن، به معنای نادیده گرفتن ریشه های شکل گیری جامعه امروز است. دوز عنبه نیز یکی از همین نقاط به ظاهر خاموش اما سرشار از روایت های تاریخی، فرهنگی و انسانی است که در دل خود لایه های متعددی از زندگی سنتی و تحولات تدریجی را حفظ کرده است.

دوز عنبه بر دامنه تپه ای با شیب شمالی ـ جنوبی قرار گرفته است؛ جایی میان روستاهای اسکول دره، آجین دوجین و ولیان، و در همسایگی تپه ای که به نام «قراول» شناخته می شود. این موقعیت جغرافیایی، اقلیمی کوهستانی و سرد به روستا بخشیده و سبک زندگی ساکنان آن را از دیرباز تحت تاثیر قرار داده است. در روزگاری که نه جاده ای وجود داشت و نه وسیله ای جز قاطر و الاغ، رفت و آمد میان روستاها تنها راه تامین نیازها بود. محصولات کشاورزی به دیگر نقاط برده می شد و در برابر آن، مایحتاج زندگی از روستاهای اطراف تهیه می گردید. فصل ها نقش تعیین کننده ای در ریتم زندگی داشتند: بهار زمان کشت، پاییز زمان ذخیره علوفه و زمستان فصل نگه داری دام ها در طویله ها بود.

زندگی روزمره در دوز عنبه، تا همین چند دهه پیش، وابسته به عناصر ابتدایی طبیعت بود. نبود برق، نبود گاز و نبود آب لوله کشی، شیوه خاصی از زیستن را شکل داده بود. زنان برای پخت و پز از اجاق های سنتی موسوم به «کله» استفاده می کردند و ساعت ها در سرما یا گرما کنار آتش می ایستادند. روشنایی شب با چراغ تامین می شد و آب از چشمه ها و آب انبارها به خانه ها حمل می گردید. این شرایط، تنها سختی معیشت را نشان نمی دهد، بلکه نوعی نظم اجتماعی را نیز بازتاب می کند که در آن، کار، زمان و روابط انسانی معناهایی متفاوت از امروز داشتند.

ریشه های شکل گیری دوز عنبه، با روایت های مذهبی و تاریخی درهم تنیده است. پس از دوران تقیه امام جعفر صادق، نوادگان و فرزندان ائمه به سبب فشار دشمنان به نواحی مختلف مهاجرت کردند. در این میان، یحیی فرزند امام موسی کاظم به همراه مادر و خواهرش به این ناحیه رسیدند؛ جایی که آن زمان خالی از سکنه بود. در مسیر این هجرت، حادثه ای تلخ رخ داد و مادر یحیی فرزند خود را از دست داد؛ واقعه ای که در حافظه محلی با تعبیر «حکم والی» باقی مانده و به مسیری ارزش نمادین بخشیده است. بعدها با ساخته شدن مقبره ای برای این امامزاده به همت گوهرتاج در مشهد، هسته اصلی شکل گیری روستا پدید آمد و کم کم ساکنان در اطراف آن گرد آمدند.

در کنار این هسته مذهبی، طایفه های مختلف نیز به تدریج شکل گرفتند. سیدهایی که برای خدمت به امامزاده آمده بودند و نسل آنها ادامه یافت، خاندان هایی چون حسینی ها، قنبری ها و قلی زاده ها را پدید آوردند. نام گذاری روستا نیز روایت های گوناگونی دارد: برخی آن را برگرفته از ترکیب «دو زندر بهر» می دانند که به حضور سه شخصیت مقدس اشاره دارد و برخی دیگر آن را حاصل کشف «دیزنی و انبر» در این منطقه می شمارند که در گذر زمان به دوز عنبه تبدیل شده است. همین اختلاف روایت، نشان می دهد که نام روستا نیز همچون تاریخ آن، در میان حافظه های گوناگون شکل گرفته است.

معیشت مردم دوز عنبه در گذشته بر کشاورزی و دامداری استوار بود. زمین، دام و نیروی کار خانوادگی، سه پایه اصلی اقتصاد روستا را می ساختند. هر خانواده بخش عمده نیازهای خود را از همین فعالیت ها تامین می کرد: غذا، لباس، لبنیات و ابزار زندگی. اما با افزایش جمعیت، کمبود زمین و ورود ابزارهای جدید، این نظم قدیمی به تدریج دگرگون شد. کشاورزی دیگر پاسخ گوی همه نیازها نبود و بخشی از ساکنان به کار در کارخانه ها، خدمات و بازرگانی روی آوردند. مهاجرت به شهرها نیز راهی دیگر برای تامین معاش شد و روستا وارد مرحله ای تازه از حیات اجتماعی گردید؛ مرحله ای که در آن، سنت و تغییر در کنار هم حضور دارند و چهره ای چندلایه به دوز عنبه بخشیده اند.

فهرست مطالب
مقدمه. ۱
موقعیت جغرافیایی.. ۳
نام گذاری روستا : ۶
فعالیت اقتصادی ساکنان روستا : ۷
منابع آب : ۹
عروسی : ۱۱
شرح عروسی های( طولانی ). ۱۲
عزا : ۱۵
مراسم محرم و صفر (عزاداری) : ۱۷
خوراک : ۲۱
پوشش ظاهری : ۲۵
لهجه های محلی : ۲۷